ଏହିପରି ଅବସ୍ଥାରେ, ସେଇ ଋଷିମଣ୍ଡଳୀ ମଧୁର କଥା କହିଲେ— “ଆସ, ଆମେ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଚଳିଯିବା, ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନା ମିଶିଥିବା ସଂଗମକୁ ଯିବା।” ଏଭଳି କହି, ସେମାନେ ଯେପରି ଆସିଥିଲେ, ସେପରି ଚୁପଚାପ ଚଳିଗଲେ। ଋଷିମଣ୍ଡଳୀଙ୍କୁ ଯିଯାଉଥିବା ଦେଖି, ଶକୁନ୍ତଳା ନିଜ ପୁଅଙ୍କୁ ହାତଧରି ନେଲେ। ସେ ଏକାକି ଅନାଥ ଶିଶୁମାନେ ପରି ବିଷାଦରେ ଡୁବିଗଲେ। ଦୁଃଖରେ ଅତିକ୍ରାନ୍ତ ଦେହ, ତଥାପି ନିଜକୁ ସ୍ଥିର କରି, ତାହା ପରେ ଶକୁନ୍ତଳା ତେଜସ୍ୱିନୀ ରାଜପଥରେ ଚାଲିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଋଷିମାନେ ଯିଯାଉଥିବା ପରେ, ତାଙ୍କ ସାଙ୍ଗରେ ମାତ୍ର ପୁଅ ଥିଲେ, ଶକୁନ୍ତଳା ଧୀରେ ଧୀରେ ପୌରବ ରାଜପଥରେ ଅଜଣା ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଚାଲିଥିଲେ। ସେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ଶୋଭାମୟ ମହଳ, ରାଜପ୍ରାସାଦ, ଦେଉଳ ଓ ବିଶିଷ୍ଟ ସଭାଗୃହ ଦେଖିଲେ। ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ସେ କୌତୁହଳରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଚକିତ ହେଲେ। ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ସେମାନେ କହିଲେ— “ଏ ଶକୁନ୍ତଳା ରୂପର ରାଜ ହରାଇଥିବା ପଦ୍ମ ପରି ଶୋଭାବାନ୍, ତାଙ୍କର ଚାଳ ହଂସ ପରି, ତାଙ୍କର ଧ୍ୱନି କୋଇଲୀ ପରି ମଧୁର।” ତାଙ୍କର ମୁହଁ ଚାଁଦ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ରୂପ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅପମାନିତ କରେ, ହସ ଚମେଳି ଫୁଲର ପରି, ରଙ୍ଗ ପଦ୍ମ ମଧ୍ୟର ଶୋଭା ପରି ଅତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ। ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଖୋଲା ପଦ୍ମ ଦଳ ପରି, ତେଜ ପିଗ୍ଧ ଶୋଣିତ ପରି, ହାତ ଗୁଡିକ ଜଂଘା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, କେଶ ଶୋଭାମୟ, ଅଂଗ ଗଢ଼ା ଓ ଉପସ୍ଥିତ। ତାଙ୍କର କଟି ବିସ୍ତୃତ ଓ ଶୋଭାମୟ, ଉରୁ ତରୁଣ ହାତୀର ଦଣ୍ଡ ପରି, ପାଦ ଉଚ୍ଚ ଓ ଲାଲ, ଧରାପରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ରଖା। ଏପରି ରୂପ ଓ ଗୁଣରେ ଶକୁନ୍ତଳା ଦେବଲୋକରୁ ଅବତରିତ ମନେ ହେଉଥିଲେ; ଦୁଷ୍ୟନ୍ତଙ୍କ ନଗରର ଲୋକମାନେ ଏମିତି ଭାବିଲେ। ଲୋକମାନେ ପୁନିପୁନି ଶକୁନ୍ତଳା ଓ ତାଙ୍କ ପୁଅଙ୍କ ଗୁଣଗାନ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ— “ସିଂହ ଦୃଷ୍ଟି, ସିଂହ ଦନ୍ତ, ସିଂହ ଶ୍ରୀର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁ।” ତାଙ୍କର ଛାତି, ଶକ୍ତି, ଚାଳ, ପ୍ରସ୍ଥ, ଓ ମସ୍ତକ ସବୁ ରାଜସିକ ଶୋଭା ଦେଉଥିଲା। ତାଙ୍କର ହାତ ପାଉଁ ଲାଲ, ମୁହଁ ଲାଲ, ଧ୍ୱନି ଢୋଳ ପରି, ରାଜଚିହ୍ନ ସହିତ, ରାଜସିକ ତେଜ ସ୍ପଷ୍ଟ। ରୂପ, ଶୋଭା, ଦେହ ଓ ଶକ୍ତିରେ ସେ ଦୁଷ୍ୟନ୍ତଙ୍କ ସମାନ; ଏମିତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁଅ କିଏଙ୍କ? ଏମିତି କଥା ଚାଲିଥିଲା, ହଜାର ହଜାର ଲୋକ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ; ନଗରର ମହିଳାମାନେ ମଧ୍ୟ ବିବେକପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଏହି କଥାରେ ଯୋଗ ଦେଲେ। ନିଜ ପରିଜନ ପରି ସେମାନେ ଶକୁନ୍ତଳାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ। ନଗରବାସୀଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଶକୁନ୍ତଳା ନିରବ ହେଲେ। ସେ ରାଜପ୍ରାସାଦ ଦ୍ୱାରକୁ ପହଞ୍ଚି, ରାଜନନ୍ଦିନୀ ଭାବି ଭାରାକ୍ରାନ୍ତ ହେଲେ, ତାଙ୍କର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଭାର ଭାବି ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଲଜ୍ଜାରେ ତାଙ୍କର ଦେହ ଭରିଗଲା; ଚିନ୍ତା କଲେ— “କିପରି ମୁଁ ନିଜ ଦୁଃଖର କଥା ରାଜାଙ୍କୁ ଲଜ୍ଜା ଛାଡ଼ି କହିପାରିବି?” ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରି, ଦୁଃଖିତ ଶକୁନ୍ତଳା ମନେ ଚିନ୍ତା କରୁଥିବାବେଳେ ରାଜାଙ୍କ ସାମ୍ନାକୁ ଯାଇ, ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ତାଙ୍କ ପୁଅ, ଉଦୟ ହେଉଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ତାଙ୍କ ସହିତ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ସିଂହାସନରେ ବସିଥିଲେ, ଇନ୍ଦ୍ର ପରି ତେଜସ୍ୱୀ। ଶକୁନ୍ତଳା ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ବଡ଼ ଆନନ୍ଦରେ ରାଜାଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ନମସ୍କାର କଲେ ଓ କହିଲେ— “ତୁମ ଜନକ ରାଜାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କର, ନିଜ ନିୟମରେ ଅଟୁଟ ଅଛନ୍ତି”; ଏହିପରି କହି, ଲଜ୍ଜାରେ ମୁହଁ ନମାଇ ଦଢ଼ି ରହିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଶକୁନ୍ତଳା ଏକ ଖମ୍ଭରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇ, ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ— “କୃପା କରନ୍ତୁ”; ଶକୁନ୍ତଳାଙ୍କ ପୁଅ ମଧ୍ୟ ହାତ ଯୋଡ଼ି ରାଜାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ। ଆନନ୍ଦରେ ଚଉଡ଼ା ଚକ୍ଷୁ ଦେଇ, ସେ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ; କିନ୍ତୁ ଦୁଷ୍ୟନ୍ତ ଧର୍ମବୁଦ୍ଧିରେ ବିଚାର କରି କହିଲେ— “ତୁମେ କାହିଁକି ଆସିଛ? କହ, ଶୋଭାମୟିନୀ! ତୁମ ଓ ତୁମ ପୁଅ ପାଇଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମୁଁ କରିଦେବି।” ତାହା ପରେ ଶକୁନ୍ତଳା କହିଲେ— “ମହାରାଜ, କୃପା କରନ୍ତୁ, ମୁଁ କଥା କହିବି। ଏହି ପୁଅ, ମହାରାଜ, ମୋ ଉପରୁ ତୁମ ଜନ୍ମା; ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ହେଉଥିବା ତୁମେ ଏହି ପୁଅଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କର। ଆଶ୍ରମରେ ଯେପରି ଚୁକ୍ତି ହୋଇଥିଲା, ତାହା ପାଳନ କର, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ। ଆଗରୁ ଆମ ସାକ୍ଷାତକାରରେ ତୁମେ ଏହି ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଥିଲ; କଣ୍ବ ଆଶ୍ରମର ଏହି କଥା ମନେ ପକାନ୍ତୁ, ମହାବାହୁ।” କିନ୍ତୁ, ଭୋଗ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମହିଳାଙ୍କୁ ଆସକ୍ତ ହୋଇ, ଦୁଷ୍ୟନ୍ତଙ୍କ ମନରୁ ଶକୁନ୍ତଳା ଓ ତାଙ୍କ ପୁଅ ମିଛିଗଲେ। ଏହା ପରେ, ତାଙ୍କୁ ଏବଂ ପୁଅକୁ ମନେ ପକାଇ, ହସି, ମନରେ ଅଙ୍ଗଲଗାଇ, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ। ତଥାପି, ଏହି କଥା ଶୁଣି ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ମନେ ପକାଇ, ରାଜା କହିଲେ— “ମୁଁ ଆମର ଏକତ୍ରିକରଣ ମନେ ରଖୁନାହିଁ, ଶାନ୍ତ ମନ୍ଦିରା। ମୁଁ ଅନାବଶ୍ୟକ ଏକତ୍ରିକରଣ କରିବାକୁ ଚାହୁଁନି; ଏହି ମୋ ନିଶ୍ଚୟ। ମୁଁ ତୁମ ସହିତ ଆମ କୌଣସି ଏକତ୍ରିକରଣ ମନେ ପକାନି। ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ—ତୁମ ସହିତ କୌଣସି ସମ୍ପର୍କ ମୁଁ ମନେ ରଖୁନାହିଁ। ତୁମେ ଚାହିଁଲେ ଯିବା, କିମ୍ବା ରହିବା, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କିଛି କରିବା।” ଏହା ଶୁଣି, ଶକୁନ୍ତଳାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ରୋଷ ଓ ଅଭିମାନରେ ଲାଲ ହେଲା, ଓଠ କମ୍ପିଗଲା, ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ସିଢ଼ା କରି ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯେପରି ଦୃଷ୍ଟିରେ ତାଙ୍କୁ ଜଳାଉଛନ୍ତି। ତାଙ୍କ ମୁହଁର ଭାବ ଓ କ୍ରୋଧ ଚାପି ରଖି, ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତି ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କଲେ। ଅଳ୍ପ ସମୟ ଚିନ୍ତା କରି, ଦୁଃଖ ଓ ରୋଷରେ ଭରି, ତାଙ୍କ ସ୍୵ାମୀଙ୍କୁ ଦେଖି ଉଚିତ କଥା କହିଲେ— “ମହାରାଜ, ତୁମେ ଜାଣିଛ, ତଥାପି ଏଭଳି କାହିଁକି କହୁଛ? ଏମିତି ସାଧାରଣ ମନୁଷ୍ୟ ପରି ନିର୍ବିକାର ଭାବେ ତୁମେ କହିଦେଉଛ। ତୁମ ହୃଦୟ ସତ୍ୟ ଓ ମିଥ୍ୟା ଦୁହିଁକୁ ଜାଣେ। ହାଁ, ତୁମେ ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ଅବହେଳା କରୁଛ, ଯିଏ ସାକ୍ଷୀ ଭାବେ ଅଛି। ଯିଏ ଏକ ଥିଲେ ଅନ୍ୟ ଭାବେ ଚରଣ କରେ, ସେ କୌଣସି ପାପ କରିନାହିଁ, ନିଜକୁ ଚୋରି କରୁଥିବା ଚୋର ପରି। ତୁମେ ଭାବୁଛ, ତୁମେ ଏକା, କିନ୍ତୁ ତୁମ ହୃଦୟରେ ଅନ୍ତର୍ୟାମୀ ପୁରାତନ ଋଷିଙ୍କୁ ଜାଣନାହଁ, ଯିଏ ପାପ କାର୍ଯ୍ୟ ଜାଣନ୍ତି; ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ତୁମେ ଅନ୍ୟାୟ କରୁଛ।