ସେମାନେ ଏଭଳି କହି, ସମସ୍ତେ ମିଶି ଦିବ୍ୟ ତେଜସ୍ୱୀ ମହାର୍ଷିମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଏବଂ ସମ୍ମାନର ସହିତ ସେମାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ। ଏହି ମହାର୍ଷିମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେହ ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ସେମାନେ କହିଲେ, “ଆଜି ଆମର ଜନ୍ମ ସାର୍ଥକ ହେଲା, ଆମେ ପୂର୍ଣ୍ଣତା ଅନୁଭବ କରୁଛୁ, କାରଣ ଏହି ଦିବ୍ୟ ତେଜସ୍ୱୀ ମହାର୍ଷିମାନଙ୍କୁ ଦେଖିବାର ସଉଭାଗ୍ୟ ଆମକୁ ମିଳିଛି।” ଏପରେ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କିଛି ଲୋକ ପୌରବ ପ୍ରଂସ, ହିମାବତଙ୍କ ପୁତ୍ର ପରି କମଳନୟନ ସେଇ ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କ ପଛୁଆ ଚାଲିଲେ। କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ମନମୁହଁ ହୋଇ ଶକୁନ୍ତଳାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ, ତେବେ କହିଲେ ଯେ, “ସେଉଁଠି ଶ୍ୟାମ କୃଷ୍ଣମୃଗଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି, ତେଣୁ ଆମେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁନାହିଁ।” ସେମାନେ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଅସୁର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ବିକୃତ ଶରୀର ନେଇ, ସନ୍ଧ୍ୟା ବେଳା ବିନା ସହରକୁ ପ୍ରବେଶ କରୁଥିବା ଭୂତମାନେ ପରି। ତୀବ୍ର ଭୁଖ ଓ ତ୍ରୁଷ୍ଣାରେ କ୍ଷୀଣ, ବାର୍କ ଓ ମୃଗଚର୍ମ ପିନ୍ଧି, ତାଙ୍କର ଦେହ ଚର୍ମ ଓ ହାଡ଼ ମାତ୍ର ରହିଛି, ମାଂସ ନାହିଁ, ନଳିକା ଦେଖାଯାଉଛି। ପିତାଳ ଆଖି, ଜଟା ଓ ଧୂସର କେଶ, ଦୀର୍ଘ ଦାନ୍ତ, ଅସ୍ଥିର ମୁହଁ, ଫଟିଯାଇଥିବା ମୁଣ୍ଡ, ଉଠାଇ ଧରା ହାତ—ଏମିତି ଦେଖି ସହରବାସୀ ହସି ଉଠିଲେ। ଏମିତି ଅପମାନସ୍ୱରୂପ କଥା ଶୁଣି, ସେଇ ମହାର୍ଷିମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ଡାକି କହିଲେ, “ଯିଏ ସତ୍ୟ କଥା କହିଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଆଦେଶ ଆମେ ମାନିନାହିଁ—ସେ କହିଥିଲେ, ‘ସହରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।’ ଏହି ପାପୀମାନେ ଥିବା ସହରକୁ ଆମେ କାହିଁକି ଯିବା ଉଚିତ? ଯିଏ ସମସ୍ତ ଆସକ୍ତି ତ୍ୟାଗ କରିଛି, ସେଉଁଠି ପାଇଁ ସହରର କ’ଣ ଅର୍ଥ? ତେଣୁ ଚଳ, ଆମେ ଅରଣ୍ୟକୁ, ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନା ସଙ୍ଗମକୁ ଯିବା।”—ଏହିପରି କହି, ସେମାନେ ଯେପରି ଆସିଥିଲେ, ସେପରି ଚାଲିଗଲେ। ଏହି ମହାର୍ଷିମାନେ ଚାଲିଯାଉଥିବା ଦେଖି, ଶକୁନ୍ତଳା ତାଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ହାତଧରି ନେଲେ। ସେ ଜଣେ ମାତାପିତାହୀନ ଶିଶୁ ପରି ଦୁଃଖିତ ହେଲେ। ଶୋକରେ ଅଧିକ୍ରାନ୍ତ ଦେହ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଶକୁନ୍ତଳା ନିଜ ମନକୁ ଧାର୍ଢ୍ୟ ଦେଇ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଚାଲିଯିବା ପରେ ରାଜପଥରେ ଚାଲିଲେ। ପୁଅ ଛଡ଼ା ଆଉ କେହି ସାଙ୍ଗ ନଥିଲା, ଶକୁନ୍ତଳା ଧୀରେ ଧୀରେ ପଦେ ପଦେ ଅଜଣା ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖୁଥିବା ଦ୍ୱାରା ଚମତ୍କୃତ ହେଉଥିଲେ। ସେ ରାଜପଥ ଦେଖିଲେ, ରାଜମହଳ, ଅଦ୍ଭୁତ ମଂଚ, ଶ୍ରୀମନ୍ତ ଶ୍ରୀଗୃହ ଓ ଶୁଭ୍ର ଶିଖର ଦେଖି, କୌତୁହଳରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ। ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି କହିଲେ, “ଏହି ଶୁଭ୍ରାଙ୍ଗୀ ଶକୁନ୍ତଳା କମଳବିହୀନ ଶୋଭା ପରି, ତାଙ୍କ ଚାଳ ହଁସ ପରି, କୁହୁକୁହିର ସ୍ୱର ପରି ମଧୁର।” ତାଙ୍କ ମୁହଁ ଚାନ୍ଦ୍ରପରି, ଶ୍ରୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ସମ ଶୋଭା, ହସ ମଲୟାଜ ଚମେଲି ପୁଷ୍ପ ପରି, ଚାମର ଗଭୀର କମଳ ହୃଦୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ। ତାଙ୍କ ଆଖି କମଳଦଳ ପରି ବିଶାଳ, ତେଜ ଗଳିତ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପରି, ହାତ ଜଂଘା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, କେଶ ଶୋଭାମୟ, ଅତି ଉଚ୍ଚ ଓ ନିକଟସ୍ଥନି। ତାଙ୍କ ନିତମ୍ଭ ଚଉଡ଼ା ଓ ଶୋଭାମୟ, ଉରୁ ତରୁଣ ହାତୀର ତଣ୍ଡ ପରି, ପାଦ ଉଚ୍ଚ ଅର୍ଚ୍ଚ ଓ ରକ୍ତିମ, ଭୂମିରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ। ଏପରି ଶୋଭା ଦେଖି ସମସ୍ତ ଦୁଷ୍ୟନ୍ତଙ୍କ ସହରବାସୀ ଭାବିଲେ, ଯେଉଁଠି ଏହି ଦେବଲୋକରୁ ଅବତରିଛନ୍ତି। ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କ ଗୁଣଗାନ କରିଲେ—ଶକୁନ୍ତଳା ସିଂହନୟନୀ, ସିଂହଦନ୍ତି, ସିଂହବାହୁଳୀ, ଶକ୍ତିଶାଳି। ତାଙ୍କ ପୁଅ ମଧ୍ୟ ସିଂହପୃଷ୍ଠ, ସିଂହଶକ୍ତି, ସିଂହଚାଳ, ବିସ୍ତୃତ କନ୍ଧ, ଚଉଡ଼ା ଛାତି, ଛତ୍ରପରି ମୁଣ୍ଡ—ଏହିପରି ଅତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ତାଙ୍କ ରକ୍ତିମ ହାତପା, ରକ୍ତିମ ମୁଁହ, ମୃଦୁଳ ଢୋଳ ପରି ସ୍ୱର, ରାଜସି ଚିହ୍ନ ଏବଂ ରାଜସି ତେଜ ଅଛି। ରୂପ, ଶୋଭା, ଦେହ ଓ ଶକ୍ତିରେ, ସେ ଦୁଷ୍ୟନ୍ତଙ୍କ ସମାନ। ସମସ୍ତେ କଥା ଚାଲିଲେ, “ଏହି ଶିଶୁ କିଏଙ୍କ ପୁଅ?” ଏହିପରି ଅନେକ ଲୋକ ଶକୁନ୍ତଳା ଓ ତାଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିଲେ, ନାରୀମାନେ ବି ଯୁକ୍ତିସହିତ ଏହି ଗୁଣଗାନ ରେ ଯୋଗ ଦେଲେ। ସମସ୍ତେ ନିଜ ପରିଜନ ସ୍ନେହରେ ଶକୁନ୍ତଳାଙ୍କ ପଛୁଆ ଚାଲିଲେ। ସହରବାସୀଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଶକୁନ୍ତଳା ନିର୍ବାକ ହେଲେ। ରାଜମହଳ ଦ୍ୱାରକୁ ପହଞ୍ଚି, ରାଜକନ୍ୟା ଗଭୀର ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବିଗଲେ, କାରଣ ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା। ଲଜ୍ଜାରେ ତାଙ୍କ ଦେହ ଭରିଯାଇଥିଲା, ଚିନ୍ତା କଲେ—“ମୁଁ କିପରି ନିର୍ଲଜ୍ଜ ହୋଇ ରାଜାଙ୍କ ନିକଟରେ ନିଜ କଥା ଉପସ୍ଥାପନ କରିବି?” ଏହିପରି ଚିନ୍ତା କରି, ଦୁଃଖିତ ଶକୁନ୍ତଳା ରାଜାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ଗଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଦରବାରକୁ ଯିବାକୁ ଅନୁମତି ମିଳିଲା। ତାଙ୍କ ପୁଅ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ପରି ତେଜସ୍ୱୀ, ଶକୁନ୍ତଳା ସେଇ ଇନ୍ଦ୍ରପରି ରାଜାଙ୍କୁ ସିଂହାସନରେ ବସିଥିବା ଦେଖି, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ବଡ଼ ଆନନ୍ଦରେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ନମସ୍କାର କଲେ ଏବଂ କଥା କହିଲେ। ଶକୁନ୍ତଳା କହିଲେ, “ଏହି ରାଜା ତୁମ ପିତା, ନିଜ ପ୍ରତିଜ୍ଞାରେ ଅଟୁଟ”—ଏହିପରି କହି, ଲଜ୍ଜାରେ ମୁଁହ ନମାଇ ଉଭୟ ଦଣ୍ଡାତ୍ମକ ଭାବେ ଦଢ଼ି ଧରି ରହିଲେ। ଶକୁନ୍ତଳାଙ୍କ ପୁଅ ମଧ୍ୟ ହସ୍ତଯୋଗେ ରାଜାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ। ପୁଅ ଆନନ୍ଦରେ ଚକ୍ଷୁ ଉଦ୍ବିଳିତ କରି ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, କିନ୍ତୁ ଦୁଷ୍ୟନ୍ତ ଧର୍ମ ଚିନ୍ତାରେ ରହି, କହିଲେ, “ତୁମେ କ’ଣ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଆସିଛ? ମଧୁର ଦେହଧାରିଣୀ, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମୁଁ ତୁମ ଓ ତୁମ ପୁଅ ପାଇଁ ସେ କାମ କରିବି।” ତାପରେ ଶକୁନ୍ତଳା ନମ୍ରତା ସହିତ କହିଲେ, “ମହାରାଜ, ଦୟାକରି ଶୁଣ, ଏହି ପୁଅ ତୁମ ପୁଅ, ମୋ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ଏହି ସଂସ୍ଥାପନ କର। ମୁଁ ଯାହା ଆଶ୍ରମରେ ଶୁଣିଥିଲି, ତାହିଁ ଅନୁଯାୟୀ ଚଳ। ପୂର୍ବେ ଆମ ସାକ୍ଷାତକାର ସମୟରେ ତୁମେ ଏହି ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଥିଲ। କଣ୍ବା ଆଶ୍ରମ ସମ୍ପର୍କରେ ତାହା ମନେ ପକା।” କିନ୍ତୁ ଦୁଷ୍ୟନ୍ତ ଭୋଗ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନାରୀମାନେ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତ ହୋଇ, ଶକୁନ୍ତଳା ଓ ତାଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ମନରୁ ଭୁଲିଯାଇଥିଲେ। ତଥାପି, ପରେ ସେ ମନରେ ଶକୁନ୍ତଳା ଓ ପୁଅଙ୍କୁ ଧାରଣ କରି, ହସି, ମନେ ଅଙ୍ଗୀକାର କଲେ ଏବଂ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ।