ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦେବ ମହଳ ସଦୃଶ ଏକ ଭବନ, ଅସଙ୍ଖ୍ୟ ଧନ-ଧାନ୍ୟରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏବଂ ତାହାର ମଧ୍ୟରେ ଥିଲା ଦିବ୍ୟ ଶଭା ଗୃହ, ଯାହା ବିଭିନ୍ନ ରତ୍ନରେ ସୁସଜ୍ଜିତ ଥିଲା। ଏହି ଶଭା ଗୃହରେ ରାଜା ଋଷି, ସମସ୍ତ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ମନ୍ତ୍ରୀମଣ୍ଡଳୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଚାରିପାଖରେ ଘିରିଥିଲେ। ଗାନ୍ଧର୍ବ, କୁଳଜ, ଓ ଗାୟକମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରୁଥିଲେ; ରାଜା ଅନୁରୋଧ ନେଇ ଆସିଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କ ଦୟାଳୁ ଭାବରେ ସମାଧାନ କରି, କାର୍ଯ୍ୟ ଶେଷ ହେଲେ ସେମାନେକୁ ନିବୃତ କରୁଥିଲେ। ତାପରେ ରାଜା ନିଜେ ସ୍ଥିର ଭାବରେ ବସିଥିଲେ; ଏହି ସମୟରେ ମହା ଋଷିବୃନ୍ଦ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ଚିତ୍କାର ଶୁନି, ଯେଉଁମାନେ ଶକୁନ ଚିହ୍ନରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଲକ୍ଷଣ ଅବଲୋକନ କଲେ। ତେବେ ସେମାନେ କହିଲେ, “ଶକୁନ୍ତଳା ପାଇଁ ଲକ୍ଷଣ ଅତି ଶୁଭ; ଏହି ଚିହ୍ନ ଆମ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟର ସଫଳତା ଦ୍ରୁଢ କରୁଛି। ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ତୁମେ ରାଣୀ ହେବା; ଏ ଦିନରେ ତୁମ ପୁତ୍ର କୁମାର ଭାବେ ଅଭିଷିକ୍ତ ହେବେ।” ବର୍ଧମାନପୁର ଦ୍ୱାରରେ ବାଦ୍ୟ ଶବ୍ଦ ଗୁଞ୍ଜି ଉଠିଲା; ମହା ଋଷିମାନେ ଶକୁନ୍ତଳାଙ୍କୁ ସାମ୍ନାରେ ରଖି ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ପୂରୁ ବଂଶର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ପ୍ରବେଶ କରିବା ସମୟରେ ଦର୍ଶକମାନେ ତାଙ୍କୁ ବଡ ଭାବରେ ସ୍ତୁତି କଲେ। ସେ ଅନ୍ତରେ ଏତେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ର ଲୋକରେ ବସିଛନ୍ତି। ସମସ୍ତ ନଗରବାସୀ ଏକଠି ହୋଇ, କୁମାରଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଲେ। ଶକୁନ୍ତଳା ଲୋକମାନଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଦେବୀ ସଦୃଶ ଦୀପ୍ତି ମାନି; ଯେପରି ଶ୍ରୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଇନ୍ଦ୍ର ଲୋକରୁ ଜୟନ୍ତ ସହ ଆସିଛନ୍ତି। ଏଭଳି କଥା କହି, ସମସ୍ତେ ଦିବ୍ୟ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତ ମହା ଋଷିମାନେକୁ ଏକଠି ଅଭିବାଦନ କଲେ। ଲୋକମାନେ କହିଲେ, “ଆଜି ଆମର ଜନ୍ମ ଫଳଦାୟୀ ହେଲା, ଆମେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲୁ; ଏହି ଦିବ୍ୟ ମହା ଋଷିମାନେକୁ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଲା।” ଏଭଳି କହି, କିଛି ଲୋକ ପୂରୁବ କୁମାରଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ, ଯେଉଁଥି ହିମବତ୍ ପୁତ୍ର ସଦୃଶ ପଦ୍ମନୟନ ଥିଲେ। ଅନ୍ୟ କିଛି ଲୋକ ଶକୁନ୍ତଳାଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ଅନ୍ତିଲେ ଦେଖିବା ଇଚ୍ଛା କଲେନି, କାରଣ ଶକୁନ୍ତଳା ଏକ କଳା କୃଷ୍ଣମୃଗ ଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଥିଲେ। ସେମାନେ ଦେଖିବାକୁ ଭୟଙ୍କର ଦେହରେ ଦେଖାଯାଇ, ଏକ ଅପସ୍ମାର, ଯେପରି ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳା ନହେଲାରୁ ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କରୁଛନ୍ତି। ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନୀୟ ଅଭାବରେ ଦୁର୍ବଳ, ଚାଲି ଚର୍ମ ଓ ବାର୍କ ପିନ୍ଧି, ଚର୍ମ ଓ ହାଡ଼ ମାତ୍ର ଥିଲେ, ମାଂସ ନଥିଲା, ଶିରା ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ପିତଳ ଆଖି, ଜଟା ଚୁଲ, ଦୀର୍ଘ ଦାନ୍ତ, ଦୁଃଖିତ ମୁହଁ, ଭଙ୍ଗା ମୁଣ୍ଡ, ଉଠା ହାତ—ଏମାନେ ଦେଖି ନଗରବାସୀ ହସିଲେ। ଏହି ପ୍ରକାର କଥା ଶୁନି, ମହା ଋଷିମାନେ ଏକାଉଁ ଆପସେ କହିଲେ: “ପୂଜ୍ୟ ଋଷିଙ୍କ କଥା, ଯେଉଁଥି ସତ୍ୟ କଥା କହିଛନ୍ତି, ଅନୁସରଣ ହୋଇନି—‘ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ’—ଏହି ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଥିଲା। ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ନଗରକୁ ଆମେ କାହିଁକି ପ୍ରବେଶ କରିବା? ଏକ ତ୍ୟାଗୀ ତପସ୍ବୀ ପାଇଁ ନଗରର କଣ ଉପଯୋଗ?” ଏହିପରେ ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ କହିଲେ, “ଆମେ ଜଙ୍ଗଲକୁ, ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନା ସଙ୍ଗମକୁ ଯିବା ଉଚିତ।” ଏହିପରେ ସେମାନେ ଯେପରି ଆସିଥିଲେ, ସେପରି ଚାଲିଗଲେ। ଋଷିମାନେ ଚାଲିଯିବା ଦେଖି, ଶକୁନ୍ତଳା ନିଜ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ହାତ ଧରିଲେ; ଅନାଥ ଶିଶୁମାନଙ୍କ ସଦୃଶ ତାଙ୍କ ହୃଦୟ ଦୁଃଖରେ ଭରିଗଲା। ଦୁଃଖରେ ଦେହ ଅନ୍ତିଲେ ମଧ୍ୟ, ନିଜକୁ ସ୍ଥିର କରି, ଦୀପ୍ତିମାନ ଶକୁନ୍ତଳା ରାଜପଥରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଚାଲିଯିବା ପରେ ଚାଲିଲେ। ନିଜ ପୁତ୍ରକୁ ସାଥୀ କରି, ଶକୁନ୍ତଳା ଧୀରେ ଧୀରେ ପୂରୁବଙ୍କର ରାଜପଥ ଦେଖି, ନବୀନ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ। ସେ ମହଳ, ରାଜପାଳି, ଦେବାଳୟ, ଓ ଅଦ୍ଭୁତ ଶଭା ଗୃହ ଦେଖିଲେ; ଉତ୍ସୁକ ଭାବରେ ଦେଖିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, କହିଲେ—“ସେ ଶୋଭା ରହିତ ପଦ୍ମ ସଦୃଶ ରୂପବତୀ; ତାଙ୍କ ଚାଲିବା ହଁସ ସଦୃଶ, ତାଙ୍କ ଶବ୍ଦ କୋଇଲିର ମଧୁରତା ସଦୃଶ।” ତାଙ୍କ ମୁହଁ ଚନ୍ଦ୍ର ସଦୃଶ, ତାଙ୍କ ରୂପ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଧା କରେ, ହସ ଚମ୍ପା ଫୁଲ ସଦୃଶ, ଚାମର ଲୋଟସ ହୃଦୟ ସଦୃଶ ଦୀପ୍ତିମାନ। ତାଙ୍କ ଆଖି ପଦ୍ମ ପତ୍ର ସଦୃଶ, ତେଜ ଗଳିତ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ସଦୃଶ, ହାତ ଘୁଂଡି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଚୁଲ ମନୋହର, ଅନ୍ତିଲା ଓ ନିକଟ ଅଂଗ ମଧ୍ୟ ଭରିଥିଲା। ତାଙ୍କ ନିତମ୍ବ ଚଉଡ଼ା ଓ ଗଠିଆ, ଉରୁ ତରୁଣ ହାତୀର ତଣ୍ଡ ଭଳି, ଚରଣ ଉଉଁ ଓ ଲାଲ, ଭୂମିରେ ମଜବୁତ ଭାବରେ ରଖିଥିଲେ। ଏପରି ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଦେଖି, ଦୁଷ୍ୟନ୍ତ ନଗରର ଲୋକମାନେ ଭାବିଲେ—“ସେ ଦେବଲୋକରୁ ଅବତରିଛନ୍ତି।” ଏହିପରି ଶକୁନ୍ତଳାର ଗୁଣ ଆପଣାପେ ଚର୍ଚ୍ଚା ହେଲା—ସିଂହ ଦୃଷ୍ଟି, ସିଂହ ଦାନ୍ତ, ସିଂହ ଭାସ୍କ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁ। କୁମାର ଦୁଷ୍ୟନ୍ତ ସଦୃଶ—ସିଂହ ଚେଷ୍ଟା, ସିଂହ ଶକ୍ତି, ସିଂହ ଚାଲିବା, ଚଉଡ଼ା କନ୍ଧ, ବିଶାଳ ଛାତି, ଛତା ସଦୃଶ ମୁଣ୍ଡ। ଲାଲ ହାତ, ଲାଲ ପା, ଲାଲ ମୁହଁ, ଡ଼଼ମ୍ବ ସଦୃଶ ଶବ୍ଦ, ରାଜଚିହ୍ନ ଦେହରେ, ରାଜତ୍ୱର ଦୀପ୍ତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ। ରୂପ, ଶୋଭା, ଦେହ, ଶକ୍ତିରେ ଦୁଷ୍ୟନ୍ତ ସଦୃଶ; ଏହି କୁମାର କେଉଁଠୁ ଆସିଛନ୍ତି? ଏଭଳି କଥା କହି, ଲୋକମାନେ ହଜାର ହଜାର ଭାବରେ ଶକୁନ୍ତଳା ଓ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ; ସମସ୍ତ ଜନନୀମାନେ ବି ବୁଦ୍ଧିକୁ ସାଥୀ କରି ଏହି କଥା କହିଲେ। ଜନମାନେ ନିଜ ଜନମାତ୍ର ଭାବରେ ଶକୁନ୍ତଳାଙ୍କୁ ଉପେକ୍ଷା କଲେ; ନଗରବାସୀଙ୍କ କଥା ଶୁନି, ଶକୁନ୍ତଳା ନିର୍ବିକଳ୍ପ ହେଲେ। ରାଜପାଳିର ଦ୍ୱାରରେ ପହଞ୍ଚି, ରାଜକନ୍ୟା ଭୟ ଓ ଦୁଃଖରେ ଭରିଗଲେ, ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟର ଗୁରୁତ୍ୱ ଭାବିଲେ। ଲଜ୍ଜାରେ ତାଙ୍କ ଦେହ ଭରିଗଲା, ଭାବିଲେ—“କିପରି ଅଲଜ୍ଜିତ ଭାବରେ ରାଜାଙ୍କୁ ନିଜ କଥା କହିବି?” ଏଭଳି ଭାବି, ଦୁଃଖିତ ଶକୁନ୍ତଳା ଚିନ୍ତାରେ ଲଗି, ରାଜାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ଯାଇ, ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ନିଜ ପୁତ୍ର, ଉଦୟ ଅର୍କ ସଦୃଶ ଦୀପ୍ତିମାନ, ସହିତ ଶକୁନ୍ତଳା ରାଜାଙ୍କୁ ପ୍ରସ୍ଥିତ ହେଲେ, ଯେଉଁଥି ରାଜା ତାଙ୍କ ସିଂହାସନରେ ବସି, ଇନ୍ଦ୍ର ସଦୃଶ ଦୀପ୍ତି ମାନିଥିଲେ।