ପର୍ବତ ଉପତ୍ୟକା, ନଦୀ କୂଳ, ବିଭିନ୍ନ ରାଜ୍ୟ, ସହର ଓ ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମଗୁଡ଼ିକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ସେମାନେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଚାଲିଲେ; ତାଙ୍କର କ୍ଲାନ୍ତି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଦୂର ହୋଇଗଲା। ସ୍ଥିର ଚାରିଦିଗରେ ଦୂର୍ଦ୍ଦମ୍ୟ ଗୋପନା, ବୃହତ୍ କୋଟ ଓ ଶତଶଃ ରକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା ଥିବା, ପାଥର ଛୁଡ଼ିବା ଯନ୍ତ୍ର ଓ ରକ୍ଷା ଯନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସୁସଜ୍ଜିତ, ଶତ୍ରୁଙ୍କ ପାଇଁ ଅପ୍ରାପ୍ୟ ଏକ ସହର—ପୁରୁହୂତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଇଲାଙ୍କ ପୁଅ ପାଇଁ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ପ୍ରତିଷ୍ଠାନାକୁ ଦିନ ମଧ୍ୟାନ୍ହରେ ସେମାନେ ପହଞ୍ଚିଲେ। ସହରଟି ଉଚ୍ଚ ମହଲ, ରାଜପ୍ରାସାଦ, ବିଭିନ୍ନ ସାମଗ୍ରୀ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ସୁନ୍ଦର ମଣ୍ଡପ ଓ ଦିବ୍ୟ ସଭାଗୃହ, ଜଳମହଳ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଇ ଥିଲା। ଏଠାରେ ବିଶାଳ ରାଜପଥ ଥିଲା, ଯାହା ଭଲ ଭାବରେ ନିର୍ମିତ ଓ ଦୃଢ଼ ଦ୍ୱାରଦ୍ୱାରା ଅଲଙ୍କୃତ, କୈଳାସ ଶିଖର ଭଳି ଦ୍ୱାର ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁଥିଲା। ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଦ୍ୱାର, ତୋରଣ, ନିର୍ଗମନ ଦ୍ୱାର, ଉଦ୍ୟାନ ଓ ଆମ୍ବ ତୋପା ଦ୍ୱାରା ଘେରା, ଶାଳ ଗଛରେ ଘେରାଇ ଏହି ସହର ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିଶାଳ ଓ ଆକର୍ଷକ ଥିଲା। ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ରାଜନ୍ୟ, ଉଦ୍ୟାନ ଓ ପଦ୍ମସରସ୍, ଚାରିପାଖରେ ଥିଲା; ସମସ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମର ଲୋକେ ନିଜ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ଧ ଓ ଉତ୍ସବରେ ମଗ୍ନ ଥିଲେ। ଧନ-ଧାନ୍ୟରେ ସମୃଦ୍ଧ, ରତ୍ନରେ ସମ୍ମାନିତ, ଏଠାରେ ଯଜ୍ଞ କରିଥିବା, ଅଗ୍ନି-ଉପାସନାରେ ନିଷ୍ଠା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିଦ୍ୱାନ୍ ମାନ୍ୟ ନିତ୍ୟ ବସବାସ କରୁଥିଲେ। ଅନ୍ୟାୟ କରୁଥିବା କେହି ନଥିଲେ, ସମସ୍ତେ ଦାନଶୀଳ, ଦୟାଳୁ, ଅଧର୍ମରେ ଅନୁରାଗ ନଥିଲା, ସ୍ୱର୍ଗଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତି ପ୍ରତି ଆଶାବାନ୍। ଏପରି ଲୋକେ ଭରିଥିବା ସହରଟି ମନେ ହେଉଥିଲା ଅନ୍ୟ ଏକ ଇନ୍ଦ୍ରଲୋକ। ଏହି ସହରର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଥିଲା ରାଜପ୍ରାସାଦ, ଯାହା ଇନ୍ଦ୍ରର ମହାଳ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଧନ-ରତ୍ନର ମାଳା ଦ୍ୱାରା ଭରିଥିଲା, ଏବଂ ମଧ୍ୟରେ ରତ୍ନମୟ ଦିବ୍ୟ ସଭାଗୃହ ଅଲଙ୍କୃତ ଥିଲା। ସେଠାରେ ରାଜା, ସମସ୍ତ ଭୂଷଣ ଧାରଣ କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ମନ୍ତ୍ରୀମଣ୍ଡଳୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବସିଥିଲେ। ଗାୟକ, ସୂତ, ମାଗଧ ଏବଂ ବନ୍ଦୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରୁଥିଲେ; ଯେଉଁମାନେ ଅନୁରୋଧ ନେଇ ଆସିଥିଲେ, ରାଜା ସେମାନଙ୍କ କାମ ସାରିଦେଇ, ବିଦାୟ ଦେଇଥିଲେ। ଏଭଳି ସମୟରେ, ରାଜା ବିଶ୍ରାମ କରୁଥିବାବେଳେ, ମହାର୍ଷିମାନେ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ କୁହୁକୁହୁ ଶୁଣି, ସୂଚନା ଦେଖିଲେ। ସେମାନେ କହିଲେ: "ଶକୁନ୍ତଳା ପାଇଁ ସୁଭ ସୂଚନା ମିଳୁଛି; ଏହି ସଂକେତ ଆମ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସଫଳ ହେବାର ଚିହ୍ନ। ନିଶ୍ଚିତ ତୁମେ ରାନୀ ହେବ, ଏବଂ ଏହି ଦିନରେ ତୁମ ପୁଅ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଘୋଷିତ ହେବ।" ଏହି ସମୟରେ, ବୃହତ୍ ସଙ୍ଗୀତ ଧ୍ୱନି ଉପରେ, ମହାର୍ଷିମାନେ ଶକୁନ୍ତଳାଙ୍କୁ ସାମ୍ନାରେ ରଖି, ବର୍ଧମାନପୁର ଦ୍ୱାର ଦେଖି ପ୍ରବେଶ କଲେ। ପୌରବ ପୁଅ ପ୍ରବେଶ କରିବାବେଳେ, ଦର୍ଶକମାନେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ; ସେ ଇନ୍ଦ୍ରଲୋକରେ ବସିଥିବା ଭଳି ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ। ସହରବାସୀମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ, ଏହି ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆଗ୍ରହ କଲେ। ଶକୁନ୍ତଳା ଲୋକମଧ୍ୟରେ ଦେବୀ ଭଳି ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ଭାଗ୍ୟ ନିଜେ ଆସିଛି ବୋଲି ଲୋକେ ଭାବିଲେ; ପୌଳୋମୀ ଯେପରି ବିଜୟପୁତ୍ର ଜୟନ୍ତଙ୍କ ସହ ଇନ୍ଦ୍ରଲୋକରୁ ଫେରିଥିଲେ, ସେପରି ଶୋଭା ପାଉଥିଲେ। ସମସ୍ତେ ଏମିତି କଥା କହି, ଦିବ୍ୟ ତେଜସ୍ୱୀ ମୁନିମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ: "ଆଜି ଆମର ଜନ୍ମ ସାର୍ଥକ, କାରଣ ଏମିତି ମହାର୍ଷିମାନେ, ସୂର୍ୟପ୍ରଭା ଭଳି ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ଆମେ ଦେଖିପାରିଲୁ।" ଏହିପରି କହି, କିଛି ଲୋକେ ପଦ୍ମନୟନ ପୌରବ ପୁଅଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ କିଛି ଲୋକ ଶକୁନ୍ତଳାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆଗ୍ରହ କରି, କିଛି ଅନ୍ୟମାନେ କହିଲେ ଯେ, ସେ କୃଷ୍ଣମୃଗ ଚର୍ମ ଧାରଣ କରିଥିବାରୁ ଦେଖିବାକୁ ଇଚ୍ଛା ନାହିଁ। ସେମାନେ ଅଦ୍ଭୁତ ଦେହ, ଭୂତ-ପିଶାଚ ଭଳି, ଅସମୟରେ ସହରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିବା ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ଏମିତି ଲୋକମାନେ ଦୁଃଖ ଓ କ୍ଷୁଧାରେ କ୍ଲାନ୍ତ, ଚର୍ମ ଓ ମାଂସ ଶୁଷ୍କ, ତାମ୍ର ଚକ୍ଷୁ, ଜଟା, ଦୀର୍ଘ ଦାନ୍ତ, ଦୁଃଖିତ ମୁହଁ, ଭଙ୍ଗୁର ମୁଣ୍ଡ, ଉପରକୁ ଉଠା ହାତ—ସେମାନେ ଦେଖିଲେ, ସହରବାସୀମାନେ ହସିଲେ। ଏପରି ଉପହାସ ଶୁଣି, ମହାର୍ଷିମାନେ ଆପସରେ କହିଲେ: "ପୂଜ୍ୟ, ସତ୍ୟବାଦୀ ଯିଏ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇଥିଲେ—‘ସହରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ’—ସେ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସରଣ ହୋଇନାହିଁ। ଏମିତି ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକର ସହରକୁ ଆସିବାର କାହିଁକି? ଯିଏ ଆସକ୍ତି ତ୍ୟାଗ କରିଛି, ସେଠି ସହରର କ’ଣ କାମ?" ସେହିଠାରୁ ସେମାନେ ନିଷ୍କ୍ରମଣ କରି, ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନା ସଂଗମ ନିକଟରେ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବା ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ମୁନିମାନେ ଯିବାକୁ ଦେଖି, ଶକୁନ୍ତଳା ତାଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ହାତ ଧରି ନେଲେ; ଯେପରି ଶିଶୁମାନେ ମାତାପିତା ବିହୀନ ହୋଇ ଦୁଃଖିତ, ସେପରି ଦୁଃଖ ଭାବେ ତାଙ୍କ ଦେହ ଆବୃତ ହେଲା। ତଥାପି ଦୁଃଖ ମଧ୍ୟରେ ନିଜକୁ ସ୍ଥିର କରି, ଶୁଭ୍ର ତେଜସ୍ୱି ଶକୁନ୍ତଳା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଚାଲିଯିବା ପରେ ରାଜପଥ ଦେଖି ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ। ପୁଅଙ୍କୁ ସାଥିରେ ନେଇ, ନିଜେ ଏକା, ପୌରବ ରାଜ୍ୟର ରାଜପଥରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ି, ଅଦୃଶ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ। ସେ ମହଲ, ପ୍ରାସାଦ, ଦେବାଳୟ ଓ ଅଦ୍ଭୁତ ସଭାଗୃହ ଦେଖି, ଚମତ୍କୃତ ହେଲେ। ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି କହିଲେ: "ଏହି ନାରୀ କମଳ ବିହୀନ ଶୋଭା ଭଳି ସୁନ୍ଦର, ହଂସୀ ଚାଳ, କୋକିଳ କଣ୍ଠ।" ତାଙ୍କ ମୁହଁ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଭଳି, ଶ୍ରୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ସମ ରୂପ, ହାସ ମଲୟାଜ ଚମ୍ପା ଫୁଲ ଭଳି, ଚର୍ମ କମଳ ହୃଦୟ ସଦୃଶ ଦୀପ୍ତିମାନ୍। ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ପଦ୍ମପତ୍ର ସମ, ଦେହ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଭଳି ଦୀପ୍ତ, ହସ୍ତ ଜାଙ୍ଘା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, କେଶ ମନୋହର, ସ୍ଥନ ଉନ୍ନତ ଓ ନିକଟସ୍ଥ। ବୃହତ୍ ନିତମ୍ଭ, ଯୁବ ହସ୍ତୀ ଦଣ୍ଡ ସମ ଉରୁ, ରକ୍ତ ଚରଣ ତଳ ଉଚ୍ଚ, ପୃଥିବୀରେ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ରଖିଥିଲେ। ଏପରି ଦିବ୍ୟ ରୂପରେ ଅଲଙ୍କୃତ ଶକୁନ୍ତଳାକୁ ଦେଖି, ଦୁଷ୍ୟନ୍ତଙ୍କ ସହରର ସମସ୍ତେ ଭାବିଲେ—ଏ ନାରୀ ଦେବଲୋକରୁ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ।