ଏହି ଗଢ଼ିକଥା କାନ୍ବ ଋଷିଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ଘଟିଥିଲା। ଏଠାରେ ଏକ ଅପୂର୍ବ ଶିଶୁ ଥିଲେ, ଯିଏ ଅସୁର ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ଆଶ୍ରମ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରିଲେ, ସେ ଶିଶୁ ତାଙ୍କୁ ଅଦ୍ଭୁତ ଶକ୍ତିରେ ଦମନ କରିଦେଉଥିଲେ। ଏକ ଦିନ ଏମିତି ଏକ ଦୃଶ୍ୟ ଘଟିଲା—ଏଠାରେ ଏକ ଦାନବ ଶିଶୁଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଚୁର୍ଣ୍ଣ ବିଚୁର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ମୁହଁରୁ ରକ୍ତ ଝରାଇ, ଦ୍ୱାରପାଖରେ ଭୟରେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲା। ଏହି ଭୟାନକ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ଆଶ୍ରମ ସମୀପରେ ଥିବା ମୃଗ, ସିଂହ, ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପଶୁମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ପଳାଇଗଲେ; ଆଶ୍ରମବାସୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଭୟରେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଇଥିଲେ। ସେଇ ଦାନବ ଘୋଡ଼ା ଚାଲି ଆଶ୍ରମରୁ ନିଜେ ଅପରାଧ କରି, ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଯାଇଥିଲା। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ସମସ୍ତେ ଶିଶୁଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଅବାକ ହୋଇଗଲେ। ଏହିପରି ଶିଶୁ ସଦା ଦାନବ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରମିତ ହେଉଥିଲେ, ତେଣୁ ସେମାନେ ଭୟରେ ଆଶ୍ରମକୁ ଆସିବା ବନ୍ଦ କରିଦେଲେ। ତାପରେ କାନ୍ବ ଋଷି ଓ ଆଶ୍ରମବାସୀମାନେ ଏହି ଅପୂର୍ବ କୌଶଳ ଦେଖି ଶିଶୁଙ୍କ ନାମ ରଖିଲେ—"ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦମନ କରେ, ତେଣୁ ତାଙ୍କୁ 'ସର୍ବଦମନ' ବୋଲି କୁହାଯାଉ।" ଏହିପରି ଶିଶୁ ସର୍ବଦମନ ବୋଲି ପରିଚିତ ହେଲେ। ସର୍ବଦମନ ଶୌର୍ୟ, ପ୍ରଭାବ ଓ ପ୍ରକଣ୍ଡ ଶକ୍ତିରେ ଭରପୂର ଥିଲେ; ସେ କେବେ କାହାରି ଦୁଃଖକୁ ଅନ୍ଦେଖା କରୁନଥିଲେ, ନ ରାନୀଙ୍କୁ, ନ ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ। ଶକୁନ୍ତଳାଙ୍କ ଦେହ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଶିତଳ ଓ ମ୍ଲାନ ହୋଇଯାଇଥିଲା; ଚିନ୍ତାରେ ଦୁଃଖିତ, କେଶ ଖୋଲା, ଦୁର୍ବଳ, ଅଲସ୍ନା ଓ ମେଳା ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଥିଲେ। ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ ଶକୁନ୍ତଳାକୁ ଦେଖି, କାନ୍ବ ଋଷି ଅନେକ ଶାସ୍ତ୍ର, ବେଦ ଓ ବାରହ ବର୍ଷର ବିଚାର କରିବାକୁ ବସିଲେ। ଏହି ସମୟରେ କାନ୍ବ ଋଷି ଶିଶୁଙ୍କ ଅପୂର୍ବ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି, ତାଙ୍କ ସଂସ୍କାର କାଳ ଆସିଛି ବୋଲି ଭାବିଲେ। ସେ ମୃଦୁ କଥାରେ ଶକୁନ୍ତଳାଙ୍କୁ କହିଲେ—"ମୋ ଶୁଭ୍ର ହସନ୍ତି କନ୍ୟେ, ଶୁଣ। ପତିନିଷ୍ଠା ନାରୀମାନେ ମନ, ବାଚା, କାୟ ଦ୍ୱାରା ପତିସେବା କରିବାକୁ ପ୍ରଥମ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ମାନିଥାନ୍ତି। ତୁମେ ମୋର ଆଗ୍ରହରେ ଏହି ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିଛ; ଏହି ଚରିତ୍ର ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଶୁଭ ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ। ପୃଥିବୀରେ ଏହାର ଶେଷରେ ତୁମେ ବିଶିଷ୍ଟ ସମୃଦ୍ଧି ଲାଭ କରିବ। ଏହିପରି, ମୃଦୁଭାଷିଣୀ, ଆଜି ତୁମେ ପୁରୁବଂଶଜ ଦୁଷ୍ୟନ୍ତଙ୍କ ସାମ୍ନାକୁ ଯିବାକୁ ହେବ।" "ସେ ନିଜେ ନାଆସି, ସମୟ ଅତିକ୍ରମ ହୋଇଛି ବୋଲି ଭାବିଛନ୍ତି, ତେଣୁ ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରିବା ପାଇଁ ଯାଅ। ଦୁଷ୍ୟନ୍ତଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ହୋଇଥିବା ଦେଖି ତୁମେ ଖୁସି ହେବ। ଦେବତା, ବୃଦ୍ଧ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ବିଶେଷକରି ପତିମାନେ—ସମ୍ମିଳନ ସଦା ଶୁଭ। ତେଣୁ, ମୋ ପ୍ରସନ୍ନତା ପାଇଁ, ପୁଅ ସହିତ ଯାଅ। କୌଣସି ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦିଅନାହିଁ, ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ ଚଳ।" ଏପରି କହି କାନ୍ବ ତାଙ୍କ ନାତିକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ମୁଣ୍ଡ ଶୁଘ୍ରି, କହିଲେ—"ପୌରବ, ଦୁଷ୍ୟନ୍ତ ଚନ୍ଦ୍ରବଂଶର ରାଜା, ଏହି ଶୁଚିବ୍ରତା ତୁମ ମାତୃ ଓ ରାଜପତ୍ନୀ। ସେ ତାଙ୍କ ପତିଙ୍କ ସାଙ୍ଗରେ ଯିବାକୁ ଚାହେଁ, ତୁମେ ତାଙ୍କ ସହିତ ଯିବା; ରାଜାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ରାଜ୍ୟ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ହେବ। ସେ ତୁମ ପିତା, ରାଜାଙ୍କ ଶିରୋମଣି; ତାଙ୍କୁ ଆଦର କରିବା। ପିତା-ପିତାମହଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ନିଜ ଧର୍ମରେ ଶାସନ କର। ନିଜ ସ୍ଵାଧୀନତାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲେ, ମୋତେ ଭୁଲିବ ନାହିଁ।" ପୌରବ ତାଙ୍କ ପଦପଦ୍ମକୁ ଶିର ନମାଇ କହିଲେ—"ଋଷିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆପଣେ ମୋର ପିତା, ମାତା, ଓ ଶରଣ। ଆପଣ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ମୁଁ ପିତା ମାନେ ନାହିଁ; ଆପଣଙ୍କ ସେବା ଦୁଇ ଜନ୍ମରେ ମହତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ। ଶକୁନ୍ତଳା ଯଦି ପତିପ୍ରାପ୍ତି ଚାହେଁ, ଯାଉନ୍ତୁ; ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ପାଖରେ ରହି ସେବା କରିବି।" "ମୁଁ ଆଉ ଜଙ୍ଗଲରେ ପଶୁମାନେ ସହିତ ଖେଳିବି ନାହିଁ; ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ମାନି ଶିକ୍ଷାରେ ଲାଗି ରହିବି।" ଏପରି କହି ସେ କାନ୍ବଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ଶକୁନ୍ତଳା ଅଶ୍ରୁପାତ କରିଲେ। ପିତାଙ୍କ ସ୍ନେହ ଓ ପୁଅଙ୍କ ସଂଯୋଗବିୟୋଗ ମିଶ୍ରିତ ଭାବରେ, ଶକୁନ୍ତଳା କାନ୍ଦି କହିଲେ—"ମୋ ପ୍ରିୟ, ଆପଣ କାହିଁକି କାନ୍ଦୁଛନ୍ତି? ଯଦି ପତିକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ତେବେ ପ୍ରଭାତରେ ଯିବାକୁ ହେବ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜଣେ ସ୍ଵୟଂ କର୍ମ କରେ, ତାହାର ଫଳ ଭୋଗ କରେ; ମୁଁ ସଦା ତୁମକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରୁଥିଲି, ତୁମେ ମୋ କଥା ଶୁଣିଲ ନାହିଁ।" "ତୁମେ ସଦା ବାହୁବଳରେ ହାତୀ ଦୂର କରୁଥିଲ; ଅନ୍ୟ ଦିଗରେ ସିଂହ ବା ବାଘ ଥିବା ଜଙ୍ଗଲରେ ଘୁରୁଥିଲ। ଏପରି ଅନେକ କାମ କରି, ପୌରବ ଦୀପ, ଆପଣଙ୍କୁ କ୍ରୋଧ ଦେଇ, ଆମେ ଦୁଇଜଣ ନିଷ୍କାସିତ ହେଲୁ। ମୁଁ ଦୁଷ୍ୟନ୍ତଙ୍କ ପାଖକୁ ଯିବି ନାହିଁ, ପୁଅଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ଚେଷ୍ଟା କରିବି ନାହିଁ; ମୁଁ ମହାତ୍ମା କାନ୍ବଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମେ ରହିବି।" ଏପରି କହି ଶକୁନ୍ତଳା ଦୁଃଖରେ ଋଷିଙ୍କ ପାଦକୁ ପଡ଼ିଲେ। ସେ ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦୁଥିବାବେଳେ, କାନ୍ବ ମୃଦୁ ଓ ଶିବପ୍ରଦ କଥାରେ ତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରିଲେ—"ଶକୁନ୍ତଳା, ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣ। ପତିନିଷ୍ଠା ଗୁଣ ଛାଡ଼ି, ଅନ୍ୟ କିଛି ଲୋକେ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିବେ ନାହିଁ।" "ଦେବତାମାନେ ପତିନିଷ୍ଠା ନାରୀଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ସମସ୍ତ ଵର ଦିଅନ୍ତି, ଦୁଃଖରୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ପତିଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହରେ ନାରୀ ଶୁଭ ଲାଭ କରେ, କେବେ ଅଶୁଭ ନୁହେଁ; ତେଣୁ ରାଜାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଯାଅ।" ଏପରି କହି ଶକୁନ୍ତଳାଙ୍କ ପୁଅକୁ କହିଲେ—"ଶକୁନ୍ତଳାପୁତ୍ର, ତୁମେ ମହାତ୍ମା ଇଲିଳଙ୍କ ନାତି। ମୋ ସତ୍ୟ କଥା ଶୁଣ; ମାନେ ମନରେ ପତିକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଅନେକ କଥା କହିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହି ସଦ୍ଗୁଣବତୀ ନାରୀ ଯିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁନଥିଲେ।" ଏହିପରି ଆଶ୍ରମରେ ଦୟା, ଶିକ୍ଷା, ଦାୟିତ୍ୱ ଓ ପତିନିଷ୍ଠା ମଧ୍ୟରେ ଶକୁନ୍ତଳା, ସର୍ବଦମନ ଓ କାନ୍ବଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦୂତି ଓ ଦୟାର ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଦୃଶ୍ୟ ରୂପାୟିତ ହେଲା।