ମହାରାଜ, ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନ କରିବା ପରେ, ମୁଁ ମହାର୍ଷିଙ୍କୁ ମୋର ଜନ୍ମ ବିଷୟରେ ସଠିକ୍ ଭାବରେ କହିଦେଲି; ମୋତେ କଣ୍ୱ ଋଷିଙ୍କ କନ୍ୟା ବୋଲି ଜାଣନ୍ତୁ। କାରଣ, ସେଁ ତାଙ୍କର ନିଜ ଜନ୍ମଦାତା ପିତା କିଏ ଜାଣିନଥିବାରୁ କଣ୍ୱଙ୍କୁ ନିଜ ପିତା ଭାବେ ମନେ କରନ୍ତି। ଏହିପରି ଘଟଣା ଯେପରି ଘଟିଥିଲା, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ କହିଦେଲି। ଏହା ଶୁଣି, ରାଜା ଦୁଷ୍ୟନ୍ତ କହିଲେ: “ଓ ଭାଗ୍ୟବତୀ, ତୁମେ ନିଶ୍ଚିତ ରାଜକୁମାରୀ ହେବା ଦେଖିଅଛି। ମୋର ଧର୍ମପତ୍ନୀ ହେଉ, ଓ ସୁନ୍ଦରି, ଏବଂ ମୋ ପାଇଁ କଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ତା କୁହ। ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ସୁନାର ହାର, ବସ୍ତ୍ର, କଣ୍ଠାଭୂଷଣ, କଙ୍କଣ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ନଗରରୁ ଆନ୍ତିବା ଅନେକ ମୂଲ୍ୟବାନ ମଣି ରାତ୍ନ ଆଣିଦେବି। ଆଜି ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ଅନେକ ହାର ଓ କୁସୁମ ଚର୍ମ ଆଣିଦେବି। ଏହି ରାଜ୍ୟ ଆଜିଠାରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ତୁମର, ମୋର ପତ୍ନୀ ହେଉ। ଓ ଭୟଭିତା, ଆସ, ଗାନ୍ଧର୍ବ ବିବାହ ପ୍ରକାରେ ମୋ ସହ ବିବାହ କର; ସମସ୍ତ ବିବାହ ପ୍ରକାର ମଧ୍ୟରେ ଗାନ୍ଧର୍ବ ବିବାହକୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।" ତାପରେ ଶକୁନ୍ତଳା କହିଲେ, "ମୋ ପିତା ଏଠାରୁ ଫଳ ଆଣିବାକୁ ଅରଣ୍ୟକୁ ଗଲେ। ତାଙ୍କ ଫେରିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅପେକ୍ଷା କର, ସେଁ ମୋତେ ତୁମକୁ ଦେଇଦେବେ। କାରଣ, ପିତା ମୋର ସର୍ବୋତ୍ତମ ଦେବତା, ଯେଉଁଠାରେ ମୋ ପିତା ମୋତେ ଦେଇଦେବେ, ସେଁ ମୋର ପତି ହେବେ। ଶିଶୁବୟସରେ ପିତା ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ଯୁବାବସ୍ଥାରେ ପତି ଏବଂ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ ପୁଅ ରକ୍ଷା କରେ; ନାରୀ ସ୍ୱାଧୀନ ହେବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ। ମୋ ତପସ୍ବୀ ପିତାଙ୍କ ଆଦର କରି, ଧର୍ମକୁ ମୂଲ୍ୟ ଦେଇଥିବା ମୁଁ କିପରି ଅଧର୍ମରେ ପତି ବାଛିବି?" "ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତାଙ୍କର କ୍ରୋଧକୁ ଅସ୍ତ୍ର ଭାବେ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ହାତରେ ଅସ୍ତ୍ର ନୁହେଁ। ସେମାନେ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ କ୍ରୋଧ ଦ୍ୱାରା ଦଣ୍ଡିତ କରନ୍ତି, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କର ବଜ୍ର ଦ୍ୱାରା ଦାନବମାନେକୁ ଦଳନ କରନ୍ତି; ଅଗ୍ନି ତାଙ୍କର ତେଜରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କର କିରଣରେ ପଡ଼ିଏ। ରାଜା ଦଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ଶିକ୍ଷା ଦେଇଥାଏ, କିନ୍ତୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ କ୍ରୋଧ ଦ୍ୱାରା ଦଗ୍ଧ କରନ୍ତି; ତାଙ୍କର କ୍ରୋଧ ରୂପୀ ବଜ୍ର ଦ୍ୱାରା ଦୁଷ୍ଟମାନେ ନଶ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି।" ଦୁଷ୍ୟନ୍ତ କହିଲେ, "ମୁଁ ଜାଣିଛି, ତୁମ ପିତା ମହାନ ତପସ୍ବୀ, କ୍ରୋଧ ଶୂନ୍ୟ। ଓ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷିଣୀ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକାଂକ୍ଷା କରେ, ଏଠାରେ ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ଆସିଛି।" ଶକୁନ୍ତଳା କହିଲେ, "ନିଜ ଆତ୍ମା ନିଜର ବନ୍ଧୁ ଓ ଶରଣ; ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ନିଜ ଆତ୍ମା ଦ୍ୱାରା ନିଜକୁ ଦେଇଯିବା ଉଚିତ। ସଂକ୍ଷେପରେ, ଆଠ ପ୍ରକାର ବିବାହ ଧର୍ମସମ୍ମତ ଭାବେ ସ୍ମୃତିରେ ରହିଛି: ବ୍ରହ୍ମ, ଦୈବ, ଋଷି, ପ୍ରଜାପତ୍ୟ, ଅସୁର, ଗାନ୍ଧର୍ବ, ରାକ୍ଷସ ଓ ପୈଶାଚ। ଏହି ବିଷୟରେ ମନୁ ସ୍ୱୟମ୍ଭୂବା ତାଙ୍କର ଧର୍ମବାଣୀ ଦେଇଛନ୍ତି। ପ୍ରଥମ ଚାରି ପ୍ରକାର ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଇଁ ସର୍ବୋତ୍ତମ, କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ପାଇଁ ଛଅଟି ଧର୍ମସମ୍ମତ ଓ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ। ରାଜାମାନେ ପାଇଁ ରାକ୍ଷସ ବିବାହ ମଧ୍ୟ ଉଚିତ, ବୈଶ୍ୟ ଓ ଶୂଦ୍ର ପାଇଁ ଅସୁର ସ୍ମୃତ। ପାଞ୍ଚଟି ମଧ୍ୟରୁ ତିନି ଧର୍ମସମ୍ମତ, ଦୁଇଟି ଅଧର୍ମ। ପୈଶାଚ ଓ ଅସୁର ବିବାହ କଦାଚିତ୍ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏହି ନିୟମ ଅନୁସରି ଧର୍ମ ଚାଳିବା ଚାହିଁଁ। ଗାନ୍ଧର୍ବ ଓ ରାକ୍ଷସ ବିବାହ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ପାଇଁ ଧର୍ମସମ୍ମତ; ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।" "ଏହିପରି, ତୁମେ ଯେପରି ମୋତେ ଆକାଂକ୍ଷା କର, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରେ, ତେଣୁ ଗାନ୍ଧର୍ବ ବିଧିରେ ମୋର ପତ୍ନୀ ହେଉ। ଯଦି ଧର୍ମ ପଥ ମୋର, ଓ ମୁଁ ନିଜର ସ୍ୱାମୀ, ତେବେ ମୋ ଏକ ଶର୍ତ୍ତ ଅଛି, ଶୁଣ। ଏହି ଶର୍ତ୍ତକୁ ଗୁପ୍ତ ରଖି ନିଜ ମୁଁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ନିଅ—ମୋଠାରୁ ଯେଉଁ ପୁଅ ଜନ୍ମିବେ, ସେଁ ତୁମର ତତ୍କାଳିକ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ହେବେ। ସେଁ ରାଜ୍ୟର ରାଜକୁମାର ହେବେ, ଏହା ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ କହୁଛି; ଏହି ଶର୍ତ୍ତ ମାନିଲେ, ଦୁଷ୍ୟନ୍ତ, ଆମେ ବିବାହ କରିବା।" ଦୁଷ୍ୟନ୍ତ ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ କଥା ମାନି, ପୁନି କହିଲେ, "ଏଠାରେ ଆଉ କିଛି ଇଚ୍ଛା ଅଛି କି, କୁହ। ଏହି ବିବାହ ସଂସାରରେ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ଏହି ବିବାହ ପଦ୍ଧତିକୁ ଲୋକମଙ୍ଗଳକାରୀ ବୋଲି ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି। ଲୋକର ଅପବାଦ ନିବାରଣ ପାଇଁ ବିଧିବତ୍ ବିବାହ କର। ଏଠାରେ ଯଜ୍ଞପାତ୍ର, କୁଶ, ପୁଷ୍ପ, ଅଖଣ୍ଡ ଧାନ ଆଛି। ବିଧିବତ୍ ବିବାହ ହେଲେ ଦଂପତି ଓ ସନ୍ତାନ ଉତ୍ତମ ହୁଅନ୍ତି; ତେଣୁ ଘୃତ, ଧାନ ଓ ବାଳୁକା ଦାନ କର। ବିବାହର ସମସ୍ତ କ୍ରିୟା ଏଠାରେ ଆଛି; ଧର୍ମ ପାଇଁ କଠିନ କଥା ମଧ୍ୟ ମାନିବା ଉଚିତ।" "ଏହିପରି ହେଉ," ବୋଲି ଦୁଷ୍ୟନ୍ତ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ଭାବେ କହିଦେଲେ, କିନ୍ତୁ, "ଓ ଶୁଭସ୍ମିତା, ମୁଁ ତୁମକୁ ଏଠାରୁ ମୋର ନଗରକୁ ନେଇଯିବି ନାହିଁ। ତୁମେ ଯେପରି ଯୋଗ୍ୟ, ମୁଁ ସେପରି କହୁଛି," ବୋଲି ରାଜା ଏହି ନିର୍ଦ୍ଦୋଷୀ ଶକୁନ୍ତଳାଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ। ପରେ ରାଜା ପୁରୋହିତଙ୍କୁ ଡାକି କହିଲେ, "ରାଜକୁମାରୀ କହିଥିବା କଥାକୁ ମୁଁ ଅନୁତାପ କରିପାରିବି ନାହିଁ। ମୋର ପୁଅ ଧର୍ମସମ୍ମତ ବିଧି ଛାଡ଼ି ଜନ୍ମିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ତେଣୁ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ବିବାହ କରାଅ, ବିଳମ୍ବ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ।" ତାପରେ ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ଦ୍ୱିଜ ମହାନୁଭାବ ବିଧିବତ୍ ରାଜସ୍ୱ ବିବାହ କ୍ରିୟା ସମ୍ପନ୍ନ କଲେ। ଶୁଭ କ୍ରିୟା ଓ ଉତ୍ସବ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲାପରେ, ରାଜା ଶକୁନ୍ତଳାଙ୍କ ହାତ ଧରି ବିଧିବତ୍ ତାଙ୍କ ସହ ବାସ କଲେ। ଏହି ଭାବରେ ଶକୁନ୍ତଳାଙ୍କୁ ଭରସା ଦେଇ, ଦୁଷ୍ୟନ୍ତ ବାରମ୍ବାର କହିଲେ, "ତୁମ ପାଇଁ ମୁଁ ଚତୁର୍ଦଳ ସେନା ପଠାଇବି। ବିଦ୍ୱାନ ବୃଦ୍ଧମାନେ, ରାଜନ୍ୟବର୍ଗୀୟ ଲୋକମାନେ, ହଜାର ହଜାର ପାଳଙ୍କି ସହିତ ଆମେ ଆସିବୁ। ମୂକ, କିରାତ, କୁଞ୍ଚିତ ଓ ବାମନ, ସୁନ୍ଦର ପୋଶାକ ପିନ୍ଧିଥିବା ଲୋକ, ସେନାରେ ରଥୀ ଓ ଗାୟକ ମଧ୍ୟ ଥିବେ। ଶଂଖ ଓ ଢୋଲର ଧ୍ୱନି ସହିତ ଏହି ବିବାହ ଯାତ୍ରା ଅରଣ୍ୟକୁ ପହଞ୍ଚିବ; ଏପରି ଓ ଶୁଭସ୍ମିତା, ମୁଁ ତୁମକୁ ମୋର ନଗରକୁ ନେଇଯିବି।