ମେନକା, ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ନବଜାତ ଶିଶୁଟିକୁ ମାଳିନୀ ନଦୀ ପାଖରେ ଛାଡ଼ି, ଶୀଘ୍ର ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସଭାକୁ ଯାଇପଢ଼ିଲେ। ସେ ଶିଶୁଟି ଏକା ଜଙ୍ଗଲରେ ପଡ଼ିଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ସିଂହ, ବାଘ ବିଶ୍ରାମ କରୁଥିଲେ। ଏହି ଭୟଙ୍କର ଜଙ୍ଗଲରେ, ପକ୍ଷୀମାନେ ଏଠାରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ, ମାଂସ ଭୋଜୀ ପଶୁମାନଙ୍କୁ ଶିଶୁଟିକୁ କିଛି କରିବାରୁ ରକ୍ଷା କରିଲେ। ସେଠାରେ, ପକ୍ଷୀମାନେ ମେନକାଙ୍କ ଝିଅକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ଗଲି, ଶିଶୁଟିକୁ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶୁଅଁଥିବା ଦେଖିଲି। ଏହି ଶୁଭ୍ର ଏକାନ୍ତ ଅରଣ୍ୟରେ, ଚାରିପାଖରେ ପକ୍ଷୀମାନେ ଘେରି ରହିଥିଲେ। ମୁଁ ଆସିବା ସହିତ, ସେହି ଦ୍ୱିଜତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ ପକ୍ଷୀମାନେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସି, ମୋ ପାଏ ପଡ଼ିଲେ ଏବଂ ମୃଦୁ କଣ୍ଠରେ ମଧୁର ଭାବେ କହିଲେ, "ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ କନ୍ୟାକୁ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ। ତାଙ୍କ ସାଙ୍ଗ, ଯିଏ କାମ ଓ କ୍ରୋଧକୁ ଜୟ କରିଛନ୍ତି, ସେ କୌଶିକୀକୁ ଯାଇଛନ୍ତି।" ସେମାନେ ଆଉ କହିଲେ, "କୃପାଭାବରେ ଏହି କନ୍ୟାକୁ ଲାଳନ କରନ୍ତୁ।" ମୁଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଭାଷା ବୁଝିପାରିଥିଲି ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀପ୍ରତି ଦୟାଶୀଳ ଥିଲି। ତେଣୁ, ଶିଶୁଟିକୁ ନେଇ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ମୋ ଝିଅ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିଲି। ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ, ଯିଏ ଦେହ ଦିଏ, ଯିଏ ପ୍ରାଣ ଦିଏ, ଯାହାଙ୍କ ଭୋଜନ ଖାଯାଯାଏ, ସେମାନେ ତିନିଜଣେ ପିତା ଭାବେ ଗଣ୍ୟ। ଏହି ଏକାନ୍ତ ଅରଣ୍ୟରେ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲାଣି କାରଣରୁ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଶକୁନ୍ତଳା ନାମ ଦେଲି। ଏହି ଶକୁନ୍ତଳା ମୋର ଝିଅ ଅଟୁଟ ଭାବେ ମନେ କରନ୍ତୁ, ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ। ଏବଂ ଶକୁନ୍ତଳା ମଧ୍ୟ ମୋତେ ନିଜ ପିତା ଭାବେ ମାନେ। ଏଭଳି ପ୍ରଶ୍ନ ହେଲାପରେ, ମୁଁ ବଡ଼ ଋଷିଙ୍କୁ ମୋର ଜନ୍ମ କଥା କହିଦେଲି; ମୋତେ କଣ୍ବଙ୍କ ଝିଅ ଭାବେ ଜାଣନ୍ତୁ, ରାଜା। କାରଣ, ନିଜ ପ୍ରକୃତ ପିତାକୁ ଅଜ୍ଞାତ ଥିବାରୁ ଶକୁନ୍ତଳା କଣ୍ବଙ୍କୁ ନିଜ ପିତା ଭାବେ ମାନେ। ଏହିପରି ଘଟଣା ଯେପରି ଘଟିଥିଲା, ମୁଁ ଶୁଣିଥିବା କଥା ଅନୁଯାୟୀ କହିଦେଉଛି। ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଦୁଷ୍ୟନ୍ତ କହିଲେ, "ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ରାଜକୁମାରୀ, ହେ ଶୁଭେ! ମୋର ସ୍ତ୍ରୀ ହେଉ, ଓ ଚନ୍ଚଳ କଟିବାଳା, ଏବଂ ମୋ ପାଇଁ କଣ କରିବି, କହ। ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ହାର, ବସ୍ତ୍ର, କୁଣ୍ଡଳ, ବାହୁବନ୍ଧ, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ମହାନ ମଣି ଆଣିଦେବି। ଆଜି ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ହାର ଓ କୃଷ୍ଣମୃଗ ଚର୍ମ ଆଣିଦେବି; ଏହି ଦିନରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରାଜ୍ୟ ତୁମର, ମୋ ସ୍ତ୍ରୀ ହେଉ। ଆସ, ଭୟଭିତେ, ଗାନ୍ଧର୍ବ ବିବାହରେ ମୋ ସହ ବିବାହ କର, କାରଣ ସମସ୍ତ ବିବାହ ପ୍ରକାର ମଧ୍ୟରେ ଗାନ୍ଧର୍ବ ବିବାହ ସ୍ରେଷ୍ଠ।" ତାହାରେ ଶକୁନ୍ତଳା କହିଲେ, "ମୋ ପିତା ଏବେ ଆଶ୍ରମରୁ ଫଳ ଆଣିବାକୁ ଗଲେ। ଅଳ୍ପ ସମୟ ଅପେକ୍ଷା କର, ସେ ଆସି ମୋତେ ତୁମକୁ ଦେଇଦେବେ। କାରଣ, ମୋ ପିତା ମୋର ପ୍ରଭୁ, ମୋର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦେବତା। ଯାହାଙ୍କୁ ପିତା ଦେଇଦେବେ, ସେ ମୋର ପତି ହେବେ। ଜନ୍ମରେ ପିତା, ଯୁବତାବସ୍ଥାରେ ପତି, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ ପୁଅ ରକ୍ଷା କରେ; ନାରୀ ନିଜେ ସ୍ୱାଧୀନ ହେବାଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ। ମୋ ତପସ୍ବୀ ପିତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି, ଧର୍ମକୁ ମୂଲ୍ୟ ଦେଇ, ମୁଁ କିପରି ଅଧର୍ମପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ପତି ଚୟନ କରିପାରିବି?" "ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କ୍ରୋଧକୁ ଅସ୍ତ୍ର ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି, ତାଙ୍କ ହାତରେ ଅସ୍ତ୍ର ନୁହେଁ। କ୍ରୋଧ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଦଳନ କରନ୍ତି, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ର ବଜ୍ର ଦ୍ୱାରା ଦାନବମାନୋଁକୁ ଦଳନ କରନ୍ତି। ଅଗ୍ନି ତାହାର ତେଜେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାହାର କିରଣରେ ଦାହ କରେ। ରାଜା ଦଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ଶାସନ କରନ୍ତି, ବ୍ରାହ୍ମଣ କ୍ରୋଧରେ ଦାହ କରନ୍ତି; କ୍ରୋଧ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଦୁଷ୍ଟଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରନ୍ତି।" ଦୁଷ୍ୟନ୍ତ କହିଲେ, "ମୁଁ ଜାଣେ, ସେ ମହାଋଷି କ୍ରୋଧହୀନ। ହେ ଚନ୍ଚଳ କଟିବାଳା, ନିର୍ଦ୍ଦୋଷେ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଚାହେଁ, ଯେପରି ତୁମେ ମୋତେ ଚାହ। ମୋ ମନ ତୁମେ ଉପରେ ଅଟୁଟ।" "ଆତ୍ମା ନିଜର ସଂଗୀ, ନିଜର ଆଶ୍ରୟ; ନିଜେ ନିଜକୁ ଧର୍ମାନୁସାରେ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ। ସଂକ୍ଷେପରେ, ଆଠ ପ୍ରକାର ବିବାହ ଧର୍ମ ପ୍ରସିଦ୍ଧ: ବ୍ରହ୍ମ, ଦୈବ, ଆର୍ଷ, ପ୍ରଜାପତ୍ୟ, ଅସୁର, ଗାନ୍ଧର୍ବ, ରାକ୍ଷସ ଓ ପୈଶାଚ। ଏହି ବିଷୟରେ ମନୁ ସ୍ୱୟଂଭୂ ତାଙ୍କ ଧର୍ମ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିଛନ୍ତି।" "ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ପ୍ରଥମ ଚାରି ପ୍ରକାର ବିବାହ ପ୍ରଶଂସିତ; କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ପାଇଁ ଛଅ ପ୍ରକାର ଧର୍ମ ଏବଂ ଦୋଷରହିତ। ରାଜାମାନେ ପାଇଁ ରାକ୍ଷସ ବିବାହ ମଧ୍ୟ ଉଚିତ; ବୈଶ୍ୟ ଓ ଶୂଦ୍ରମାନେ ପାଇଁ ଅସୁର ବିବାହ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏହି ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାରରେ ତିନି ଧର୍ମ, ଦୁଇ ଅଧର୍ମ। ପୈଶାଚ ଓ ଅସୁର ବିବାହ କଦାପି କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏହି ନିୟମ ଅନୁସରିଲେ ଧର୍ମ ରହିଥାଏ। ଗାନ୍ଧର୍ବ ଓ ରାକ୍ଷସ ବିବାହ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ପାଇଁ ଧର୍ମ, ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।" "ତେଣୁ, ତୁମେ ମୋତେ ଯେପରି ଚାହ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ ଚାହେଁ; ଗାନ୍ଧର୍ବ ବିବାହ ଦ୍ୱାରା ମୋର ସ୍ତ୍ରୀ ହେବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ।" ଏହିପରେ ଶକୁନ୍ତଳା କହିଲେ, "ଯଦି ଧର୍ମପଥ ମୋର, ଏବଂ ମୁଁ ନିଜ ଆତ୍ମାର ନିଜେ ମାଲିକ, ତେବେ ମୋ ଦାନ ସମ୍ପର୍କରେ ମୋ ଏକ ଶର୍ତ୍ତ ଶୁଣ, ରାଜନ। ଏହି କଥା ଗୁପ୍ତରେ ଶପଥ କର, ଯେ ମୋର ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମିତ ପୁଅ ତୁମର ତୁରନ୍ତ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ହେବ। ସେ ରାଜ୍ୟାଭିଷିକ୍ତ ହେବ, ଏହି ମୁଁ ସତ୍ୟ କହୁଛି; ଏହି ଶର୍ତ୍ତ ମାନିଲେ, ଦୁଷ୍ୟନ୍ତ, ଆମର ବିବାହ ହେଉ।" ଦୁଷ୍ୟନ୍ତ ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ କଥାକୁ ମାନି, ପୁନି କହିଲେ, "ଏଠାରେ ତୁମେ ଆଉ କିଛି ଚାହିଁଲେ କହ।" ଶକୁନ୍ତଳା କହିଲେ, "ଏହି ବିବାହ ଶାସ୍ତ୍ରଅନୁସାରେ ବିଶ୍ୱପ୍ରସିଦ୍ଧ; ପ୍ରଜାସମୂହ ପାଇଁ ଏହି ବିବାହ କଳ୍ୟାଣକର। ଲୋକମୁଖ ଅପବାଦ ଶାନ୍ତ କରିବା ପାଇଁ, ଚଳିତ ରୀତି ଅନୁଯାୟୀ ବିବାହ କର; ଏଠାରେ ଯଜ୍ଞପାତ୍ର, ଦର୍ଭା, ପୁଷ୍ପ ଓ ଅଖଣ୍ଡ ଧାନ ଅଛି। ବିବାହ ଯଥାଯଥ ହେଲେ ସନ୍ତାନ ମଧ୍ୟ ଶୁଭ ହୁଏ; ତେଣୁ, ଘୃତ, ହବିଷ୍ୟ, ବାଳୁକା ଆଦି ଅର୍ପଣ କର। ବିବାହର ସମସ୍ତ କ୍ରମ ଏଠାରେ ଅଛି; ରାଜନ, ଧର୍ମ ପାଇଁ କଠୋର କଥା ମଧ୍ୟ ମାନିଦିଅ।