ଦେବତାମାନଙ୍କର ମହାନ୍ତା ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶକ୍ରଙ୍କ ନିକଟରେ ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ଏହି କଥା ଶୁଣିଲି, ମୋର ମନରେ ଭୟ ଜନ୍ମିଲା—ଏମିତି ମହାତ୍ମା ଋଷିଙ୍କ ନିକଟକୁ କିପରି ଯିବି? ହେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ରାଜା, ଆପଣ ମୋର ରକ୍ଷା ବିଚାର କରନ୍ତୁ, ଯେଉଁଠାରେ ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଆଶ୍ରୟରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରିବି। ମୁଁ ଯେଉଁଠି ଇଚ୍ଛା କରିଛି, ସେଠି ବାୟୁଦେବତା ମୋ ପାଇଁ ଏକ ଖେଳର ଆଶ୍ରୟ ଦିଅନ୍ତୁ; ଏବଂ କାମଦେବ ଆପଣଙ୍କ କୃପାରେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ମୋର ସାହାଯ୍ୟକାରୀ ହେଉନ୍ତୁ। ଏହିପରି ଅନୁରୋଧ ପରେ, ଅରଣ୍ୟରୁ ଗନ୍ଧବାନ୍ତ ବାୟୁ ବହିଲା, ଯାହା ସେଇ ସମୟରେ ଋଷିଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କଲା। ସମସ୍ତ ଆୟୋଜନ ହେବା ପରେ, ମେନକା କୌଶିକ ଋଷିଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଯାଇଲେ। ମେନକାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଶକ୍ର ତାଙ୍କୁ ସଦା ଯିବାକୁ ଆଜ୍ଞା ଦେଲେ। ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ, ମେନକା ବାୟୁ ସହିତ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ, ଭୟଭୀତ ହୃଦୟ ସହ ମନୋହର ଅଙ୍ଗବତୀ ମେନକା ଦେଖିଲେ—ଅପରିମିତ ତପସ୍ୟାରେ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ପାପ ଦଗ୍ଧ ହୋଇଥିବା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ତପସ୍ୟା କରୁଛନ୍ତି। ସେ ଋଷିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଖେଳିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ ବାୟୁ ତାଙ୍କ ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭା ଦ୍ୱିପ୍ରଭା ମେଘ ଭଳି ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ରକୁ ଉଡାଇ ନେଲା। ମେନକା ତାହା ଉଠାଇବାକୁ ତ୍ୱରିତ ପଦେ ଭୂମିକୁ ଗଲେ, ଲଜ୍ଜାରେ ବାୟୁକୁ ମନେ ଅଭିଯୋଗ କରୁଥିବା ପରି ଚାଲିଲେ। ତପୋଜ୍ୱଳ ରାଜର୍ଷି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଲେ—ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ, ଅସହାୟ ଅବସ୍ଥାରେ ମେନକାଙ୍କ ଅତୁଳ୍ୟ ଯୌବନ ଓ ରୂପ ଦେଖି, ସେ ମୋହିତ ହେଲେ। ତାଙ୍କର ମନେ କାମନା ଜାଗ୍ରତ ହେଲା। ମେନକା ତାଙ୍କୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କଲେ, ଏବଂ ସେମାନେ ଦୁଇଜଣେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଏକାଠି ବସିଲେ। ଏଭଳି ଦିନକୁ ଦିନ ଆନନ୍ଦରେ ବିତାଉଥିବା ସମୟରେ, ଏକ ଦିନ ଅନ୍ୟ ଦିନ ପରି ଲାଗୁଥିଲା, ଏଭଳି ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ ଅନ୍ତର୍ଗତ ହୋଇଗଲା। ତଥାପି, ତପସ୍ୱୀ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଯେପରି ଅନୁଶାସନ ଓ କ୍ରୋଧ ଉପରେ ଜୟ କରିଥିଲେ, ସେ ତାଙ୍କ ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟାକୁ ଅନ୍ତ କରିଦେଲେ। ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା ଶୁନ୍ୟ ହେବାରୁ, ମନ ଭ୍ରମ ଓ କ୍ରୋଧରେ ଆବୃତ୍ତ ହେଲା, ଜଡ଼ ଓ ଫଳ ଭୋଜନ କରିଲେ। ପାଣିରେ ପାଦ ଦେଇ ଧ୍ୱନି କରି, ସେ ଦ୍ୱୀପରେ ଥିବା ତାଙ୍କର କୁଟିରକୁ ଗଲେ। ମେନକା, ଚାଲିଯିବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା, ଏହି ପାଣିର ଧ୍ୱନି ଶୁଣିଲେ। ମେନକା ଭାବିଲେ—"ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାର ତେଜ ବିମାନରେ ଆସୁଛି ଓ ଯାଉଛି; ଆଜି ମୁଁ ବୁଝିପାରିଲି, ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା ଶେଷ ହୋଇଛି।" ସେ ନିଜ ଋତୁଶୂଦ୍ଧି ପରେ ସ୍ନାନ କରି, ମୋହ ଓ କାମନାରେ ଅଭିଭୂତ ହୋଇଥିବା ଋଷିଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ଏହିପରି ଭାବେ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମେନକାଙ୍କ ଉପରେ ଏକ ଝିଅ ଜନ୍ମ ଦେଲେ—ସେ ହେଉଛନ୍ତି ଶକୁନ୍ତଳା, ହିମବତ ପାହାଡ଼ର ସୁନ୍ଦର ଢାଳ ଓ ମାଳିନୀ ନଦୀ ପାଖରେ। ଦେବକନ୍ୟା ସଦୃଶ ସୁନ୍ଦରୀ, ସମସ୍ତ ଆଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ, ଏକ ମନୋହର ଶଇଁ ଉପରେ ଶୁଇଥିଲେ। ତାଙ୍କୁ ମେନକା କହିଲେ—"ଓ ତେଜସ୍ୱିନୀ, ତୁମେ ମହାତ୍ମା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ତପସ୍ୟାର ତେଜ ଧାରଣ କରିଛ; ଏହିପରି ଦେବତାମାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ମୁଁ ଏଠାରେ ଆସିଥିଲି, ଏବେ ମୁଁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଉଛି।" ମେନକା ନବଜାତକୁ ମାଳିନୀ ନଦୀପାରେ ଛାଡ଼ି, ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ସେଷ କରି ଶୀଘ୍ର ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସଭାକୁ ଚଲିଗଲେ। ଏଠି ଅରଣ୍ୟରେ, ଶେଷ ହୋଇଥିବା ଶିଶୁଟିକୁ ଦେଖି, ଶେର, ବାଘ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମୃଗମାନେ ଚାରିପଟେ ରହିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ପକ୍ଷୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରଖିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ କୌଣସି ମାଂସଭୋଜୀ ପଶୁ ତାଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରିପାରିବ ନାହିଁ। ଏହିପରି ପକ୍ଷୀମାନେ ମେନକାର ଝିଅକୁ ସୁରକ୍ଷିତ କଲେ। ମୁଁ ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ଗଲି, ଏହି ଝିଅକୁ ଅରଣ୍ୟରେ ଶୁଇଥିବା ଦେଖିଲି। ସୁନ୍ଦର, ନିର୍ଜନ ଅରଣ୍ୟରେ, ପକ୍ଷୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରଖିଥିଲେ। ମୋତେ ଦେଖିବା ସହିତ, ସେଇ ଦ୍ୱିଜପକ୍ଷୀମାନେ ଆସି ମୋ ପାଦପଦ୍ମରେ ପଡ଼ିଲେ, ମୃଦୁ ଓ ମଧୁର କଥା କହିଲେ—"ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଝିଅ ତୁମକୁ ଦିଆଯାଇଛି; ତୁମର ବନ୍ଧୁ, ଯିଏ କାମନା ଓ କ୍ରୋଧ ଉପରେ ଜୟ କରିଛି, ସେ କୌଶିକୀକୁ ଚଲିଗଲେ।" ତେଣୁ ସେମାନେ ମୋତେ କହିଲେ—"ଦୟାଭାବରେ ଏହି ଝିଅକୁ ପାଳନ କର।" ମୁଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ଭାଷା ବୁଝିପାରେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜୀବପ୍ରତି ଦୟାଶୀଳ। ଏହିପରି ଭାବେ, ତାଙ୍କୁ ନେଇ ମୁଁ ନିଜ ଝିଅ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କଲି। ଯିଏ ଦେହ ଦିଅନ୍ତି, ଯିଏ ପ୍ରାଣ ଦିଅନ୍ତି, ଏବଂ ଯାହାର ଭୋଜନ ଖାଯିବାଯାଏ—ଏହି ତିନିଜଣେ ଧର୍ମାନୁସାରେ ପିତା ଭାବେ ପରିଗଣିତ। ଅରଣ୍ୟରେ ପକ୍ଷୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରଖିଥିଲେ, ତେଣୁ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ "ଶକୁନ୍ତଳା" ନାମ ଦେଲି। ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଜାଣ, ଶକୁନ୍ତଳା ମୋର ଝିଅ; ଏବଂ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଶକୁନ୍ତଳା ମୋତେ ତାଙ୍କର ପିତା ଭାବେ ମାନନ୍ତି। ପ୍ରଶ୍ନ ହେବା ପରେ, ମୁଁ ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ମୋର ଜନ୍ମ ଗଥା କହିଥିଲି; ଏହିପରି ଭାବେ ମୁଁ କଣ୍ବ ମୁନିଙ୍କ ଝିଅ ବୋଲି ଜଣା। କାରଣ, ତାଙ୍କର ଏକ ନିଜ ଜନ୍ମଦାତା ପିତା ଅଛି ବୋଲି ଜଣା ନଥିଲେ ଶକୁନ୍ତଳା କଣ୍ବକୁ ନିଜର ପିତା ଭାବେ ମାନେ। ଏହିପରି ଭାବେ, ହେ ରାଜା, ଯାହା ମୁଁ ଶୁଣିଛି ତାହା ତୁମକୁ କହିଲି। ଏହିପରେ, ରାଜା କହିଲେ—"ତୁମେ ନିଶ୍ଚିତ ରାଜପୁତ୍ରୀ, ହେ ଶୁଭେ, ତୁମେ ମୋର ପତ୍ନୀ ହେଉ। କହ, ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ କଣ କରିପାରିବି?" "ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ହାର, ବସ୍ତ୍ର, କଣ୍ଠା, କଣ୍ଣବାଲା, ବିଭିନ୍ନ ରତ୍ନ ଏବଂ ଅନେକ ସ୍ଥାନର ମୂଲ୍ୟବାନ ଗହଣା ଆଣିଦେବି। ଆଜି ମୁଁ ହାର ଓ କୃଷ୍ଣମୃଗଚର୍ମ ଆଣିଦେବି; ଏହି ଦେଶ ସମସ୍ତ ତୁମର ହେଉ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ମୋର ପତ୍ନୀ ହେଉ। ଆସ, ଲଜ୍ଜାଶୀଳେ, ଗାନ୍ଧର୍ବ ବିବାହରେ ମୋତେ ବିବାହ କର; ସମସ୍ତ ବିବାହ ପ୍ରକାର ମଧ୍ୟରୁ ଗାନ୍ଧର୍ବ ବିବାହ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।" ଶକୁନ୍ତଳା କହିଲେ—"ମୋର ପିତା ଏବେ ଆଶ୍ରମରୁ ଫଳ ଆଣିବାକୁ ଗଲେ; ଅଳ୍ପ ଖଣ୍ଡ ପ୍ରତିକ୍ଷା କର, ସେ ମୋତେ ତୁମକୁ ଦେଇବେ। କାରଣ, ମୋ ପିତା ସଦା ମୋର ସ୍ବାମୀ, ମୋର ପ୍ରଧାନ ଦେବତା; ଯାହାକୁ ସେ ମୋତେ ଦେଇବେ, ସେଇ ମୋର ପତି ହେବେ।