ଏକ ସମୟର କଥା, ଯେତେବେଳେ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ଶେଷ ହେଲା, ମହାର୍ଷି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ପୁନିଥରେ ଅକ୍ଷମାକୁ ଆସିଲେ । ସେଠାରେ ନଦୀ କୂଳରେ, ସେ ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ‘ପାରେତି’ ବୋଲି ନାମକରଣ କଲେ । ସେଠାରେ ସେ ଖୁସି ହୃଦୟରେ ମତଙ୍ଗଙ୍କୁ ଏକ ବଳି ଦେବାକୁ କହିଲେ । ଏହି ସମୟରେ, ହେଇଁ ଦେବତାମାନେ ଭୟରେ ସୋମପାନ କରିବାକୁ ଯାଇଥିଲେ । କିନ୍ତୁ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଆଉ ଏକ ନୂତନ ଜଗତ୍ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ତାରାଗଣ ଥିଲା । ସେ ଶ୍ରବଣ ଆଦି ନକ୍ଷତ୍ରମାନେ ତିଆରି କଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ଗୁରୁଙ୍କ ଶାପ ଦ୍ୱାରା ଚୁତ ହୋଇଥିବା ତ୍ରିଶଙ୍କୁଙ୍କୁ ଶରଣ ଦେଲେ । ଏପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ କୌଶିକ ରାଜର୍ଷି, ଏକ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିଙ୍କ ଶାପରୁ କିପରି ମୁକ୍ତି ପାଇପାରିବେ? ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରି, ତାଙ୍କର ବଳିକ୍ରିୟା ବିନାଶ କରିଦେଇଥିଲେ । ତାହାପରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ମହାତ୍ମା ଏବଂ ଅପାର ଶକ୍ତିର ମାଲିକ, ଆଉ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବଳିକ୍ରିୟା ସୃଷ୍ଟି କରି, ତ୍ରିଶଙ୍କୁଙ୍କୁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ନେଇଗଲେ । ଏପରି କର୍ମ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଦେଖି ମୁଁ ଭୟଭୀତ, ହେ ଦେବେଶ, ମୋତେ ଏପରି ଶିକ୍ଷା ଦିଅ, ଯେଉଁଠାରେ ସେ କ୍ରୋଧରେ ମୋତେ ଦହି ଦେବେନାହିଁ । ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଏତେ ବିପୁଳ, ସେ ଚାହିଲେ ସମସ୍ତ ଜଗତ୍କୁ ଦହିପାରିବେ, ପୃଥିବୀକୁ ନାଚାଉଥିବା ପାଦରେ ଉଠାଇପାରିବେ, ମେରୁ ପର୍ବତକୁ ବି ଦବାଇପାରିବେ, ଦିଗ୍ଗୁଡ଼ିକୁ ଉଲ୍ଟାଇପାରିବେ । ଏପରି ତପୋଶ୍ରୀ, ଅଗ୍ନିପରି ଦେହ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ମୋତେ ଏକ ନାରୀ ଭାବେ କିପରି ସମ୍ମୁଖୀନ ହେବି? ତାଙ୍କର ମୁହଁ ଅଗ୍ନିପରି ଦେଖାଯାଏ, ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର ଏବଂ ତାରାମାନେ; ତାଙ୍କର ଜିହ୍ୱା କାଳ ଭାବରେ ବିକାଶିତ—ଏପରି ଦେବତାଙ୍କୁ ମୁଁ କିପରି ସ୍ପର୍ଶ କରିପାରିବି? ଯମ, ସୋମ, ମହାର୍ଷିମାନେ, ସାଧ୍ୟ, ବିଶ୍ୱେଦେବ, ଭାଲଖିଲ୍ୟ ଏମାନେ ସମ୍ମିଳିତ ଭାବେ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିକୁ ଭୟ କରନ୍ତି, ତେବେ ମୁଁ ଏକ ନାରୀ ଭାବେ କିପରି ଭୟ କରିବିନାହିଁ? ତୁମେ ମୋତେ ଏପରି କଥା କହିବା ପରେ, ହେ ଦେବେଶ, ମୁଁ ସେ ଋଷିଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ କିପରି ଯିବି? ମୋ ସୁରକ୍ଷା ବିଚାର କର, ଯେଉଁଠାରେ ତୁମ ପାଇଁ ମୁଁ କିଛି କରିପାରିବି । ମୋ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ବାୟୁଦେବ ମୋ ପାଇଁ ସେଠାରେ ଖେଳିବା ପାଇଁ ଏକ ନିବାସ ଦିଅନ୍ତୁ, ଏବଂ କାମଦେବ ମୋ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସହଯୋଗୀ ହେଉନ୍ତୁ । ଏପରି ଚିନ୍ତା କରି, ବନରୁ ମଧୁର ଗନ୍ଧ ଭରିଥିବା ବାୟୁ ବହିଲା ଏବଂ ତାହାର ଆକର୍ଷଣରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମୁନି ଆକୃଷ୍ଟ ହେଲେ । ସମସ୍ତ ବ୍ୟବସ୍ଥା ହୋଇଯିବା ପରେ, ମେନକା କୌଶିକଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଯାଇଲେ । ଏପରି ଭାବରେ, ମେନକାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କୁ ନିୟମିତ ଭାବେ ଯିବାକୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ । ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ, ମେନକା ବାୟୁ ସହିତ ଆଶ୍ରମ ଦିଗରେ ଚାଲିଗଲେ । ସେଠାରେ ମନୋହର ଅଙ୍ଗ ଥିବା, କିନ୍ତୁ ଭୟଭୀତ ମେନକା ଦେଖିଲେ, ତାଙ୍କର ପାପ ତପସ୍ୟାରେ ଦହିଯାଇଥିବା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଆଶ୍ରମରେ ତପସ୍ୟା କରୁଛନ୍ତି । ସେ ଋଷିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଖେଳିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ । ବାୟୁ ତାଙ୍କର ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭା ଦ୍ୱିତୀୟ ଅମ୍ବର କୁ ଉଡ଼ାଇ ଦେଲା । ମେନକା ତାଙ୍କ ଅମ୍ବର ଉଠାଇବାକୁ ଭୂମିକୁ ଦୌଡ଼ିଲେ, ଲଜ୍ଜାରେ ବାୟୁକୁ ଅପରାଧ ଦେଉଥିବା ପରି, ସେ ଚାଲିଯାଉଥିଲେ । ଇତିମଧ୍ୟରେ ରାଜର୍ଷି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ଅଗ୍ନିପରି ତେଜସ୍ବୀ, ମେନକାଙ୍କୁ ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖିଲେ । ତାଙ୍କର ଅଦ୍ଭୁତ ଯୌବନ, ଶୋଭା ଓ ଗୁଣ ଦେଖି, ସେ ମହାମୁନି କାମନାରେ ଆବେଶିତ ହେଲେ । ମେନକା ମଧୁର ନିମନ୍ତ୍ରଣ ଦେଲେ, ଦୁହେଁ ଅନ୍ୟୋନ୍ୟରେ ଆସକ୍ତ ହେଲେ ଏବଂ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଏକସাথে ବ୍ୟତୀତ କଲେ । ସେମାନେ ଏପରି ଆନନ୍ଦରେ ଦିନ କାଟିଲେ, ଯେଉଁଠି ଏକ ଦିନ ମାନେ ହଜାର ବର୍ଷ ହେବାକୁ ଥିଲା, ତଥାପି ସେମାନେ ଏହି ସମୟ ଅନୁଭବ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ । ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଯଦିଓ ନିତ୍ୟ ସଂଯତ ଥିଲେ, ତଥାପି ତାଙ୍କର ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟା ଶେଷ ହେଲା । ତପସ୍ୟା ଶକ୍ତି କ୍ଷୟ ହେବା ପରେ, ସେ ଭ୍ରମ ଓ କ୍ରୋଧରେ ଆବେଶିତ ହେଲେ, ମୂଳ ଓ ଫଳ ଭୋଜନ କଲେ । ତଳାପରେ ପାଦ ଦ୍ୱାରା ଜଳ ଧ୍ୱନି କରି, ସେ ଦ୍ୱୀପରେ ନିଜ କୁଟିରକୁ ଗଲେ । ମେନକା ବିଦାୟ ନେବାକୁ ଚାହିଁ, ଏହି ଜଳ ଧ୍ୱନି ଶୁଣିଲେ । ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା ଶକ୍ତି ଆକାଶରେ ଆସିଯାଉଥିବା ଦେଖି, ମେନକା ଅନୁଭବ କଲେ ଏହି ତପସ୍ୟା ଏବେ ଶେଷ ହୋଇଛି । ‘ଏବେ ଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ,’ ବୋଲି ମେନକା ନିଜ ଋତୁଶୁଦ୍ଧି ପରେ ସ୍ନାନ କରି, ତାଙ୍କୁ ନିକଟରେ ଗଲେ । ଏହି ଭାବରେ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମେନକାଙ୍କୁ ଏକ କନ୍ୟା ଦାନ କଲେ—ଏହି କନ୍ୟା ହେଉଛନ୍ତି ଶକୁନ୍ତଳା, ଯିଏ ହିମବତ ପାହାଡ଼ର ମାଲିନୀ ନଦୀ କୂଳରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ । ଦେବତାମାନେ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା, ସମସ୍ତ ଆଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ, ଏହି ଶିଶୁ ଏକ ମନୋହର ଶଯ୍ୟାରେ ଶୁଇଥିଲେ । ମେନକା ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, ‘ହେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳା, ତୁମେ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତି ଧାରଣ କରିଛ, ଏବେ ମୁଁ ଦେବତାମାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ପୂରଣ କରି ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବି।’ ଏହିପରି, ନବଜାତ କନ୍ୟାକୁ ମାଲିନୀ ନଦୀ କୂଳରେ ଛାଡ଼ି, ମେନକା ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ସାର୍ଥକ କରି ଶୀଘ୍ର ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସଭାକୁ ଚାଲିଗଲେ । ଏହି ଅରଣ୍ୟରେ, ଯେଉଁଠାରେ ସିଂହ, ବାଘ ଇତ୍ୟାଦି ବନ୍ୟଜନ୍ତୁ ଥିଲେ, ଏହି ଶିଶୁ ଏକା ଶୋଇଥିଲେ । କିନ୍ତୁ ପକ୍ଷୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଚାରିପାଖରେ ଘେରି ରଖିଲେ, ଯାହାର ଫଳରେ ମାଂସାହାରୀ ପ୍ରାଣୀମାନେ ତାଙ୍କୁ କିଛି କରିପାରିଲେ ନାହିଁ । ଏହିପରି ଭାବେ, ପକ୍ଷୀମାନେ ମେନକାଙ୍କ ଝିଅକୁ ରକ୍ଷା କଲେ । ମୁଁ ଯେତେବେଳେ ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ଗଲି, ଏହି ଶିଶୁ କୁ ଏକା ଦେଖିଲି । ମନୋହର, ନିର୍ଜନ ଅରଣ୍ୟରେ, ପକ୍ଷୀମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଥିଲେ । ମୋତେ ଦେଖିବା ସହିତ, ସେଇ ଦ୍ୱିଜପକ୍ଷୀମାନେ ମୋ ପାଦ ତଳେ ପଡ଼ିଗଲେ ଏବଂ ମୃଦୁ କଥାରେ କହିଲେ । ‘ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଝିଅକୁ ଗ୍ରହଣ କର; ତୁମ ସମ୍ମିତ୍ର, ଯିଏ କାମ ଓ କ୍ରୋଧକୁ ଜୟ କରିଛନ୍ତି, ସେ କୌଶିକୀ ଦିଗକୁ ଚାଲିଯାଇଛନ୍ତି । ଏହି କନ୍ୟାକୁ କୃପାଭାବରେ ପାଳନ କର ।’ ମୁଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଭାଷା ବୁଝେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜୀବରେ କୃପା ରଖେ ।