ଦୁଷ୍ୟନ୍ତଙ୍କୁ ଶକୁନ୍ତଳା କହିଲେ, “ମୁଁ ପୂଜ୍ୟ କଣ୍ବ ଋଷିଙ୍କ ଝିଅ ଭାବେ ପରିଚିତ। ସେ ଏକ ତପସ୍ବୀ, ନିଷ୍ଠାଶୀଳ ଏବଂ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ମହାନ ଆତ୍ମା। ମୁଁ ସ୍ୱାଧୀନ ନୁହେଁ, ରାଜା। କାଶ୍ୟପ ମୋର ଗୁରୁ ଏବଂ ପିତା। ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଯାଇ ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ କର; ତାଙ୍କ ଅନୁମତି ବିନା କିଛି କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ସେ ପୂଜ୍ୟ ଏବଂ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜଗତରେ ସମ୍ମାନିତ, ଏକାନ୍ତ ଶୁଦ୍ଧ ନିୟମରେ ଅଟୁଟ। ଯଦିଓ ଲୋକମାନେ କେବେ କେବେ ଧର୍ମରୁ ଅସ୍ଥିର ହୁଅନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସେ ନିଜ ନିୟମରେ ଅଟୁଟ ରହନ୍ତି।” ତାହାପରେ ଦୁଷ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ହେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍! କିପରି ତୁମେ ତାଙ୍କର ଝିଅ ହେଲ? ଏହି ବିଷୟରେ ମୋର ମନରେ ଗଭୀର ସନ୍ଦେହ ଅଛି, ଦୟାକରି ଏଠି ମୋତେ ସଫଳ କର।” ଶକୁନ୍ତଳା କହିଲେ, “ଏହି ଘଟଣା ଯେପରି ଘଟିଛି, ଏହା ପୂର୍ବରୁ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ହୋଇଛି। ଲୋକଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ କହାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ସତ୍ୟ ଅନ୍ୟ। ଏହି ପ୍ରକାର ଅଜ୍ଞାନ ଲୋକ ନିଜ ପ୍ରକୃତିକୁ ଢାକି ନିଜକୁ ଠକେ। ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ମୋର ଜନ୍ମର ସତ୍ୟ କଥା କହିବି। ଏକଥା ଗୋଟିଏ ଋଷି ମୋତେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲେ, ‘ତୁମେ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱରେ ଶୁକ୍ରଧାରୀ ଜନକ, ତେବେ ଏହି ଶକୁନ୍ତଳା କିପରି ତୁମର ହେଲେ?’ ‘ଏକ କନ୍ୟା କିପରି ତୁମଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ? ମୋତେ ସତ୍ୟ କହ, କାଶ୍ୟପ।’ ତାଙ୍କୁ କଣ୍ବ ଋଷି ଯଥାଯଥ ଉତ୍ତର ଦେଇଥିଲେ। ଏହି କଥା ମୁଁ ତୁମକୁ କହୁଛି, ରାଜା। ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଏକ ମହାତ୍ମା ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ତପୋବଳରେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଦେବତାମାନଙ୍କର ନାୟକ, ବହୁତ ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ। ‘ତାଙ୍କର ତପୋବଳ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ମୋତେ ମୋର ସ୍ଥାନରୁ ହଟାଇଦେଇପାରନ୍ତି,’ ବୋଲି ଭୟଭୀତ ଇନ୍ଦ୍ର ମେନକାଙ୍କୁ କହିଲେ। ‘ଦେବକନ୍ୟାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ତୁମେ, ମେନକା, ସବୁଠାରୁ ଗୁଣବତୀ। ମୋତେ ଏକ ଉପକାର କର, ମୋ କଥା ଶୁଣ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ, ସୂର୍ଯ୍ୟପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଏହି ମହାତ୍ମା ମୋର ମନକୁ ଅସ୍ଥିର କରୁଛନ୍ତି। ମେନକା, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ତୁମର। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଅତି ଦୃଢ଼ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଭଙ୍ଗ କରିବା କଠିନ, କିନ୍ତୁ ତୁମେ ଚେଷ୍ଟା କର। ତାଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କର, ଯେଉଁଠାରୁ ସେ ମୋ ସ୍ଥାନକୁ ନଷ୍ଟ କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା ଭଙ୍ଗ କର, ଏହି ମହାଉପକାର କର। ତୁମର ସୌନ୍ଦର୍ୟ, ଯୌବନ, ମାଧୁର୍ୟ, ଭଙ୍ଗିମା, ହାସ୍ୟ ଓ ମିଷ୍ଟି କଥା ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କର। ସେ ଏକ ମହାନ ତପସ୍ବୀ, ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା ଏବଂ କ୍ରୋଧ ଅସାଧାରଣ। ତୁମେ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିକୁ ଭୟ କର, ମୁଁ କିପରି ଭୟ କରିବି ନାହିଁ? ସେଇ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଯିଏ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ପ୍ରିୟ ପୁଅମାନେ ନଷ୍ଟ କରିଥିଲେ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ବଳପୂର୍ବକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହୋଇଥିଲେ। ପବିତ୍ରତା ପାଇଁ ସେ ଏକ ଦୁର୍ଗମ ପରିବାହିନୀ ନଦୀ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ, ଯାହାକୁ ଲୋକେ କୌଶିକୀ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି। ସେଠାରେ, ପୂର୍ବକାଳରେ, ମହାତ୍ମା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କୁ ମତଙ୍ଗ ନାମକ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଜା ଯିଏ ଶିକାରୀ ହୋଇଥିଲେ, ସେ ସମ୍ଭଳାଇଥିଲେ। ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ଶେଷ ପରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଆକ୍ଷମାକୁ ଫେରିଲେ, ଏବଂ ସେଠାରେ ନଦୀ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ତାଙ୍କୁ ପାରେତି ନାମ ଦେଲେ। ସେଠାରେ ଖୁସି ହୋଇ ମତଙ୍ଗଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞ କରାଇଲେ, ଏବଂ ତୁମେ ଭୟରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହିତ ସୋମପାନ କରିବାକୁ ଗଲେ। କ୍ରୋଧରେ ସେ ଅନ୍ୟ ଏକ ଜଗତ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ତାରାମଣ୍ଡଳ ନିର୍ମାଣ କଲେ, ଶ୍ରବଣ ଆଦି ନକ୍ଷତ୍ର ଦେଲେ, ଏବଂ ଗୁରୁଙ୍କ ଶାପରେ ପତିତ ହୋଇଥିବା ତ୍ରିଶଙ୍କୁଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ ଦେଲେ। ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିଙ୍କ ଶାପରୁ କିପରି ଏହି କୌଶିକ ରାଜା ମୁକ୍ତି ପାଇପାରିବେ? ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କର ଯଜ୍ଞ ଭଙ୍ଗ କରିଥିଲେ। ସେଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ତପସ୍ବୀ ଅନ୍ୟ ଯଜ୍ଞାଙ୍ଗ ସୃଷ୍ଟି କରି, ତ୍ରିଶଙ୍କୁଙ୍କୁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ନେଇଯାଇଥିଲେ। ଏମିତି କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ମୁଁ ଭୟ କରୁଛି। ଏହି କ୍ରୋଧରେ ସେ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଦହିଦେଇପାରନ୍ତି, ପୃଥିବୀକୁ କମ୍ପିତ କରିପାରନ୍ତି, ମହାମେରୁକୁ ଦବାଇପାରନ୍ତି, ଦିଗ୍ଗୁଡ଼ିକୁ ଉଲ୍ଟାଇପାରନ୍ତି। ଏପରି ତପୋବଳୀ, ଅଗ୍ନିପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟନିଗ୍ରହୀ ପୁରୁଷଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ମୁଁ କିପରି ଯିବି? ତାଙ୍କର ମୁହଁ ଅଗ୍ନିପରି, ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଚନ୍ଦ୍ର ତାରା, ତାଙ୍କର ଜିଭ ସମୟ। ଏପରି ତପସ୍ବୀଙ୍କୁ ଛୁଉଁ କିପରି? ଯମ, ସୋମ, ମହାତ୍ମା ଋଷି, ସାଧ୍ୟ, ବିଶ୍ୱେଦେବ ଏବଂ ବାଲଖିଲ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିକୁ ଭୟ କରନ୍ତି, ତେବେ ମୁଁ ଏକ ନାରୀ ଭୟ କରିବିନା କିପରି? ତୁମେ ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ହେ ଦେବେଶ, ମୁଁ କିପରି ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖୀନ କରିବି? ମୋର ସୁରକ୍ଷା ଚିନ୍ତା କର, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ତୁମ ପାଇଁ କରିବାକୁ ମୁଁ ତୁମ ସୁରକ୍ଷା ଚାହେଁ। ମୋତେ ମନ ମতো ଖେଳିବାପାଇଁ ବାୟୁଦେବ ଏଠି ଆଶ୍ରୟ ଦିଅନ୍ତୁ, ଏବଂ କାମଦେବ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ମୋତେ ସାହାଯ୍ୟ କରନ୍ତୁ। ତାପରେ ଅରଣ୍ୟରୁ ସୁଗନ୍ଧିତ ବାୟୁ ବହିଲା, ତାହା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କଲା। ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଯଥାଯଥ ହେବା ପରେ ମେନକା କୌଶିକଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ। ଏପରି କଥା କହିଲେ ଇନ୍ଦ୍ର ମେନକାଙ୍କୁ ନିୟମିତ ଯିବାକୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ। ଉଚିତ ସମୟରେ ମେନକା ବାୟୁ ସହିତ ଆଶ୍ରମକୁ ଯାତ୍ରା କଲେ। ମେନକା, ଶୋଭାମୟ ଅଙ୍ଗ ଓ ଭୟଭୀତ ହୃଦୟ ସହିତ, ତାପସ୍ୟାରେ ଲିନ ଏବଂ ପାପ ଦଗ୍ଧ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ସେ ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଖେଳିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ବାୟୁ ତାଙ୍କ ଚନ୍ଦ୍ରପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ବସ୍ତ୍ରକୁ ଉଡ଼ାଇ ଦେଲା। ଶୀଘ୍ର ପଦେ ମେନକା ମାଟିକୁ ଗଲେ, ନିଜ ବସ୍ତ୍ର ଉଠାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, ଲଜ୍ଜାରେ ବାୟୁକୁ ମନେମନେ ଦୋଷାରୋପ କରି ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ। ରାଜର୍ଷି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ—ସେ ସମୟରେ ମେନକା ଅତି ସୁନ୍ଦର ଏବଂ ବିପଦ୍ରେ ପଡ଼ିଥିଲେ। ସେଠାରେ ମେନକାଙ୍କ ଅପୂର୍ବ ଯୌବନ ଓ ଶୋଭା ଦେଖି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ମନ ମୋହିତ ହେଲା ଏବଂ ସେ ତାଙ୍କ ସହିତ ସମ୍ମିଳନ କରିବାକୁ ଆଗ୍ରହୀ ହେଲେ।