ଦୁଷ୍ୟନ୍ତ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖି, କଳା ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ସେ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ସୌନ୍ଦର୍ୟମୟୀ କନ୍ୟା ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ, କାରଣ ଏକ ଯଥାଯଥିକ ଓ ଆଦରଣୀୟ ଅତିଥି ଆସିଥିଲେ। ସେ ଯୁବତୀ ଓ ଅତି ସୁନ୍ଦର, ନୀତିମାନ୍ୟ ଓ ଶିଷ୍ଟ ଚରିତ୍ରର ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଗୋଟିଏ ପଦ୍ମର ପରି ବିସ୍ତୃତ, ଛାତି ଚଉଡ଼ା ଓ ବାହୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦୁଷ୍ୟନ୍ତଙ୍କୁ ଦେଖି ସେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ। ସିଂହ ଭଳି କନ୍ଧ, ଦୀର୍ଘ ବାହୁ ଓ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣରେ ସମ୍ପନ୍ନ ଏହି ରାଜାଙ୍କୁ ସେ ମୃଦୁ ଓ ମଧୁର କଥାରେ ସ୍ପର୍ଶ କରି ଉପସ୍ଥାପନ କଲେ। ସେ ତ୍ୱରିତ ଭାବରେ ଦୁଷ୍ୟନ୍ତଙ୍କୁ ସ୍ବାଗତ କଲେ, ଆଦର ସହିତ ଆସନ ଦେଲେ, ପାଦ ପ୍ରକ୍ଷାଳନ ପାଇଁ ଓ ଅତିଥି ସତ୍କାର ପାଇଁ ଜଳ ଦେଲେ। ଯଥାଯଥିକ ଭାବରେ ଆଦର କରି, ସେ ତାଙ୍କର କୁଶଳ ଜିଜ୍ଞାସା କଲେ। ହସି ହସି ସେ ପଚାରିଲେ, “କି କାମରେ ଆସିଛନ୍ତି? କଣ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଏହି ଆଶ୍ରମକୁ ଆସିଛନ୍ତି, ଏବଂ କ’ଣ ସାଧ୍ୟ କରିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି?” ତେବେ ଦୁଷ୍ୟନ୍ତ ରାଜା ମଧୁର କଥାରେ ସେ କନ୍ୟାକୁ ପଚାରିଲେ, “କିଏ ତୁମେ, ଯେଉଁଠାରେ ଏହି ପବିତ୍ର ମହାମୁନିଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ଏବେ ଆସିଛ?” ସେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ସୌନ୍ଦର୍ୟମୟୀ କନ୍ୟାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଓ ଯଥାଯଥିକ ଆଦର ପାଇଁ, ଦୁଷ୍ୟନ୍ତ କହିଲେ, “ମୁଁ ମହାତ୍ମା ଇଳିନଙ୍କ ପୁତ୍ର, ରାଜା ପୁତ୍ର। ମୋର ନାମ ଦୁଷ୍ୟନ୍ତ, ପଦ୍ମାକ୍ଷୀ, ଏଠାରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ କଣ୍ବ ଋଷିଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରିବାକୁ ଆସିଛି।” ସେ କନ୍ୟା କହିଲେ, “ମୋର ପିତା ଏଠାରୁ ଫଳ ଆଣିବାକୁ ବାହାରିଛନ୍ତି, ଅଲ୍ପ ସମୟ ପ୍ରତିକ୍ଷା କରନ୍ତୁ, ସେ ଫେରିଲେ ଆପଣ ଦେଖିପାରିବେ।” ମୁନିଙ୍କୁ ନ ଦେଖି, ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଦୁଷ୍ୟନ୍ତ ଏହି ସୁନ୍ଦର ହସ୍ୟମୟୀ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ କୋମଳ କନ୍ୟାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା ଓ ନିୟମିତ ଆଚରଣ, ଯୁବତ୍ବ ଓ ଆକୃତିର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଦେଖି, ଦୁଷ୍ୟନ୍ତ ତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, “ତୁମେ କିଏ, ସୁନ୍ଦର ନିତମ୍ଭିନୀ? କାହାର ଝିଅ ଓ କିଏ ଏଠାରେ ଆସିଛ? କେଉଁଠୁ ଏପରି ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଓ ଗୁଣରେ ଭୂଷିତ ହୋଇ ଆସିଛ?” “ତୁମକୁ ଦେଖିବାମାତ୍ରେ, ମଙ୍ଗଳମୟୀ, ମୋର ହୃଦୟ ଆକୃଷ୍ଟ ହୋଇଛି। ମୁଁ ତୁମକୁ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ—ଦୟାକରି କହ, ସୁନ୍ଦରୀ।” “ମୁଁ ଏଠାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ ଏକ କଥା କହିବାକୁ ଚାହୁଁଛି; ମୋ କଥା ଶୁଣ, ନାଗିନୀ ଜଘନ୍ନି, ମଦୋନ୍ମତ ଗଜ ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।” “ମୁଁ ରାଜର୍ଷିମାନଙ୍କ ସଂତାନ, ବିଶେଷତଃ ପୁରୁବଂଶୀ। ଆଜି, ଶୋଭାମୟୀ ଓ ସୁନ୍ଦର ନିତମ୍ଭିନୀ, ଦୁଷ୍ୟନ୍ତ ତୁମକୁ ଚୟନ କରେ।” “ମୋର ହୃଦୟ ଅନ୍ୟ କୌଣସି କ୍ଷତ୍ରିୟା କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଋଷିକନ୍ୟା ଉପରେ ଆକୃଷ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ, ଯେଉଁଠି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କିମ୍ବା ଅବନତ। ଏହିପରି ଆସକ୍ତି ଯାହା ମୋ ମନରେ ତୁମ ପାଇଁ ଅଛି, ତୁମେ ମୋତେ ଜାଣ, ମଧୁରକଣ୍ଠି। ତୁମେ କ୍ଷତ୍ରିୟା—କିଏ ତୁମେ, କହ।” “ଭୟଭୀତ କନ୍ୟେ, ମୋର ହୃଦୟ କୌଣସି ବ୍ରାହ୍ମଣ କନ୍ୟା ପାଇଁ ଆକୃଷ୍ଟ ନୁହେଁ। ମୁଁ ତୁମକୁ ଚାହୁଁଛି, ବିସ୍ତୃତ ନୟନିନୀ; ଏକାଗ୍ର ଭାବରେ ମୋତେ ଗ୍ରହଣ କର। ରାଜ୍ୟ ଭୋଗ କର, ଅନ୍ୟ କିଛି ଚିନ୍ତା କରନ୍ତୁ ନାହିଁ।” ଏପରି ଭାବେ ରାଜା ଆଶ୍ରମରେ କହିଲେ, ତାହାରେ ସେ କନ୍ୟା ମୃଦୁ ହସ୍ୟରେ ମଧୁର ଓ ଶିଷ୍ଟ ଶବ୍ଦରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ମୁଁ ପୂଜ୍ୟ କଣ୍ବ ମୁନିଙ୍କ ଝିଅ ଭାବରେ ଚିନ୍ତା ଯାଉଛି, ଦୁଷ୍ୟନ୍ତ। ସେ ତପସ୍ବୀ, ଧୃଢ଼ବ୍ରତ ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ମହାନ୍ ଆତ୍ମା।” “ମୁଁ ସ୍ୱାଧୀନ ନୁହେଁ, ରାଜନ୍; କାଶ୍ୟପଙ୍କୁ ମୋର ଗୁରୁ ଓ ପିତା ଭାବରେ ମାନେ। ତାଙ୍କଠାରେ ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ କର; ଅନ୍ୟଥା କିଛି କରନ୍ତୁ ନାହିଁ।” “ସେ ପୂଜ୍ୟ, ଜଗତରେ ପ୍ରଶଂସିତ, ଶୁଦ୍ଧ ବ୍ରତ ଧାରଣ କରିଥିବା। ଯଦିଓ ଧର୍ମ କେତେବେଳେ ଅସ୍ଥିର ହୁଏ, ସେ ତଥାପି ଧୃଢ଼ବ୍ରତ ରହନ୍ତି।” ତେବେ ଦୁଷ୍ୟନ୍ତ ପଚାରିଲେ, “ଏତେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ଶୋଭାମୟୀ, କିପରି ତୁମେ ତାଙ୍କର ଝିଅ ହେଲ? ଏହି ବିଷୟରେ ମୋର ଗଭୀର ସନ୍ଦେହ ଅଛି—ଦୟାକରି ଏଠାରେ ମୋ ଶଙ୍କା ଦୂର କର।” ସେ କହିଲେ, “ଯେପରି ଏହି ଘଟଣା ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଛି, ଏଭଳି ପୂର୍ବରୁ ଘଟିଥିଲା, ସେ ଅନ୍ୟ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭିନ୍ନ କଥା କହିଥିଲେ, ଯଦିଓ ତାଙ୍କର ସ୍ୱଭାବ ଅନ୍ୟରକମ। ଏହିପରି ଅଜ୍ଞାନୀ, ପାପରେ ଆବୃତ, ନିଜ ପାଇଁ ଚୋର ହେଉଥାଏ; ରାଜନ୍, ଏବେ ମୁଁ କଣ୍ବ ମୁନିଙ୍କ ଝିଅ କିପରି ହେଲି, ସେ ସତ୍ୟ କଥା ଶୁଣ।” “ଏଠାରେ ଏକ ମୁନି ଏସି, ମୋର ଜନ୍ମ ବିଷୟରେ ପଚାରିଥିଲେ: ‘ତୁମେ ତ ବୀଜ ଉପରକୁ ଧାରଣ କରିଥିବା ମୁନି, ତେବେ ଏହି ଶକୁନ୍ତଳା କିପରି ତୁମର?’” “‘ଏକ କନ୍ୟା କିପରି ତୁମଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ? ସତ୍ୟ କହ, କାଶ୍ୟପ।’ ସେଠି, ପୂଜ୍ୟ କଣ୍ବ ଯଥାଯଥିକ ଭାବରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ; ଏହି କଥା ଶୁଣ, ରାଜନ୍।” “ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମହାତ୍ମା ତୀବ୍ର ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ଏହା ଦ୍ୱାରା ଶକ୍ର, ଦେବତାମନ୍ଦଳର ଅଧିପତି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍କଣ୍ଠିତ ହେଲେ।” “ତାଙ୍କର ଦୀପ୍ତିମାନ ତପସ୍ୟା ଶକ୍ତିରେ ମୁଁ ମୋର ସ୍ଥାନରୁ ଚ୍ୟୁତ ହୋଇଯିବି, ଏହି ଭୟରେ, ପୁରନ୍ଦର (ଇନ୍ଦ୍ର) ମେନକାଙ୍କୁ କହିଲେ—” “‘ସୁରଙ୍ଗନାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ, ମେନକା, ତୁମେ ଗୁଣରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ; ମୋ ପାଇଁ ଏକ କୃପା କର, ମୋର କଥା ଶୁଣ।’” “‘ସେ ମହାତ୍ମା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ, ତୀବ୍ର ତପସ୍ୟା କରୁଛନ୍ତି, ଏବଂ ସେ ମୋର ମନକୁ ବିକ୍ଷୁଭିତ କରୁଛନ୍ତି।’” “‘ମେନକା, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ତୁମ; ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ଦୀର୍ଘ ନିତମ୍ଭିନୀ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଧୃଢ଼ ଏବଂ ବିକ୍ଷୋଭ କରିବାକୁ ଦୁର୍ଲଭ, ତୀବ୍ର ତପସ୍ୟାରେ ବ୍ୟସ୍ତ।’” “‘ଯାଅ, ତାଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କର, ଯେଉଁଠି ସେ ମୋତେ ତଳକୁ ଫିଙ୍ଗିବେ ନାହିଁ; ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା ଭଙ୍ଗ କର, ଏହି ବଡ଼ କୃପା କର।’” “‘ସୌନ୍ଦର୍ୟ, ଯୁବତ୍ବ, ମାଧୁର୍ଯ୍ୟ, ଭାବଭଙ୍ଗି, ହସ୍ୟ, କଥା—ଏହା ସବୁ ଦ୍ୱାରା, ସୁନ୍ଦର ନିତମ୍ଭିନୀ, ତାଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କର ଓ ତପସ୍ୟାରୁ ଦୂର କର।’” “‘ସେ ଏକ ମହାନ୍ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ ଋଷି, ଅପାର ତପୋଶକ୍ତି ଓ ତୀବ୍ର କ୍ରୋଧରେ ସମ୍ପନ୍ନ; ଏହା ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଜାଣନ୍ତି।’” “‘ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି, ତପସ୍ୟା ଓ କ୍ରୋଧକୁ ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଭୟ କର, ତେବେ ମୁଁ କିପରି ଭୟ କରିବି ନାହିଁ?’” “‘ସେ ଯିଏ ମହାଭାଗ୍ୟବାନ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କର ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ରମାନେ ହରଣ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ଯିଏ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଜନ୍ମ ହୋଇ ବଳପୂର୍ବକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହୋଇଥିଲେ।