ଏହି ଗଳ୍ପ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି ଦୁଷ୍ୟନ୍ତ ରାଜାଙ୍କ ଅତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅନୁଷ୍ଠାନ ଯାତ୍ରାରେ। ତାଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ଦ୍ରବ୍ୟ, କ୍ରିୟା ଓ ଗୁଣ ବିଷୟରେ ଜଣା ଥିବା, କାରଣ-ଫଳ ବିଚାର କରିଥିବା, ପକ୍ଷୀ ଓ ବାନରଙ୍କ ଚିତ୍କାର ବୁଝିପାରିଥିବା, ଏବଂ ବ୍ୟାସଙ୍କ ଗ୍ରନ୍ଥ ଉପରେ ଭରସା କରୁଥିବା ବିଦ୍ୱାନମାନେ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ମହିମା ପ୍ରକାଶ ପାଇଥିଲା। ଏହି ମହିମା ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରମୁଖ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଗୁଞ୍ଜି ଉଠିଥିଲା, ମାଟିର ଦାର୍ଶନିକମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଥିଲେ। ଦୁଷ୍ୟନ୍ତ ଏଉଁଠି ଅନେକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ନିୟମରେ ଅଟୁଟ ଥିଲେ, ପାଠ ଓ ହୋମ କ୍ରିୟାରେ ନିଶ୍ଚଳ ଥିଲେ। ରାଜା ଅପୂର୍ବ ଓ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଆସନ ଦେଖିଲେ, ସୁସଜ୍ଜିତ ଏବଂ ଆଶ୍ଚର୍ୟରେ ଭରିଯାଇଲେ। ଦ୍ୱିଜମାନେ ଦେବତାଙ୍କ ମନ୍ଦିରରେ ଯେଉଁପରି ଉପାସନା କରୁଥିଲେ, ଦୁଷ୍ୟନ୍ତ ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ବ୍ରହ୍ମାଲୋକରେ ଅବସ୍ଥିତ ଅନୁଭବ କଲେ। ତିନି ଏହି ମହାପୁନ୍ୟ ତପୋବନ, କାଶ୍ୟପଙ୍କ ତପସ୍ୟାରେ ସୁରକ୍ଷିତ, ପୁନ୍ୟବନର ଗୁଣରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ଶୁଭ ହେଉଥିବା ଆଶ୍ରମ ଦେଖି ଚାହିଁଲେ। ଦୁଷ୍ୟନ୍ତ ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ପୁରୋହିତଙ୍କ ସହ କାଶ୍ୟପଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେଉଁଠି ଚାରିପାଖରେ ତପସ୍ୟାରେ ନିପୁଣ ମହାର୍ଷିମାନେ ଅଛନ୍ତି। ସେଉଁଠି ସେ ଏକ ବିଶିଷ୍ଟ, ଅତି ମନୋହର ଏବଂ ଶୁଭ ସ୍ଥାନ ପାଇଲେ। ଏହାପରେ, ଦୁଷ୍ୟନ୍ତ ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଦୂରେଇ ଦେଲେ, ଏବଂ ଆଶ୍ରମରେ ଏହି ନିଶ୍ଚଳ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ମହାର୍ଷି କାଶ୍ୟପଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ। ଆଶ୍ରମ ଖାଲି ଦେଖି, ରାଜା ଉଚ୍ଚ ଶବ୍ଦରେ ଡାକିଲେ, ଜଣେ ଅଛନ୍ତି କି?' ରାଜାଙ୍କ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଏକ ଯୁବତୀ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଦେବୀ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ, ତପସ୍ୱିନୀ ପୋଷାକରେ ଆଶ୍ରମରୁ ବାହାରିଆସିଲେ। ଦୁଷ୍ୟନ୍ତ ରାଜାକୁ ଦେଖି, ଏହି ଶ୍ୟାମ ନୟନ ଯୁବତୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ, କାରଣ ଏକ ଯୋଗ୍ୟ ଏବଂ ଗୌରବମୟ ଅତିଥି ଆସିଛି। ସେ ସୁନ୍ଦରତା, ଯୌବନ, ଶିଳ୍ପ ଓ ଆଚରଣରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଥିଲେ; ରାଜା ଲୋଟସ ନୟନ, ବିଶାଳ ଛାତି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୁଜା ଥିଲେ। ସେ ସିଂହ ଭଳି କନ୍ଧ, ଦୀର୍ଘ ଭୁଜା, ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ସହିତ ରାଜାଙ୍କୁ ମିଠା କଥାରେ ସ୍ପର୍ଶ କରି କଥା କହିଲେ। ଯୁବତୀ ତ୍ୱରିତ ଭାବରେ ରାଜାଙ୍କୁ ସ୍ୱାଗତ କଲେ, ଆଦର କଲେ, ଆସନ ଦେଲେ, ପାଦପ୍ରକ୍ଷାଳନ ଓ ଅତିଥି ସତ୍କାର ପାଇଁ ଜଳ ଦେଲେ। ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଆଦର କରି, ସେ ରାଜାଙ୍କ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ହସି, ଯୁବତୀ କହିଲେ, 'କେଉଁ କାମ ପାଇଁ ଆସିଛି? କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଆପଣଙ୍କୁ ଏହି ଆଶ୍ରମକୁ ଆଣିଛି, କଣ ସାଧନ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି?' ଏହିପରି ରାଜା ମିଠା କଥାରେ ଯୁବତୀକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, 'କିଏ ଆପଣ, ଯେଉଁଠି ଏହି ଶୁଭ କାଣ୍ବ ମୁନିଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି?' ସେ ଯୁବତୀ, ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରେ ନିର୍ମଳ ଥିବା, ଆଦର ପାଇଁ, ରାଜା କହିଲେ, 'ମୁଁ ମହାତ୍ମା ଇଲିନଙ୍କ ପୁତ୍ର ଏବଂ ରାଜା ଦୁଷ୍ୟନ୍ତ। ମୁଁ ଏଠି ମହାମୁନି କାଣ୍ବଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରିବାକୁ ଆସିଛି।' ଯୁବତୀ କହିଲେ, 'ମୋ ପିତା ଫଳ ଏବଂ ମୂଳ ଆଣିବାକୁ ଆଶ୍ରମରୁ ବାହାରିଛନ୍ତି; ଅପେକ୍ଷା କରନ୍ତୁ, ତାଙ୍କୁ ଆପଣ ଶୀଘ୍ର ଦେଖିପାରିବେ।' ମୁନିଙ୍କୁ ନଦେଖି, ଏହିପରି ଯୁବତୀଙ୍କୁ ଶୁଣି, ଦୁଷ୍ୟନ୍ତ ତାଙ୍କ ଦୀପ୍ତିମାନ ମୁହଁ ଓ ମନୋହର ହସ ଦେଖିଲେ। ତାଙ୍କ austerity, self-restraint, ଯୌବନ ଓ ରୂପରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଯୁବତୀକୁ ଦେଖି, ରାଜା କହିଲେ, 'କିଏ ଆପଣ, ଶୁଭ କଟିବଳା? କାହାର ଝିଅ, କି ପାଇଁ ଏହି ବନକୁ ଆସିଛନ୍ତି? କେଉଁଠୁ ଆସିଛନ୍ତି, ଏପରି ଶୁଭ ରୂପ ଓ ଗୁଣ ସହିତ?' 'ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖିବା ସହିତ, ମୋ ହୃଦୟ ଆପଣ ପାଖକୁ ଏକାକି ଆକର୍ଷିତ ହେଉଛି। ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛି, କୃପା କରି କହନ୍ତୁ।' 'ମୁଁ ଏଠି ଦଣ୍ଡାୟମାନ, କିଛି କହିବାକୁ ଚାହୁଁଛି; ଆପଣ ଶୁଣନ୍ତୁ, ମୋ କଥା, ନାଗ ଭଳି ଦେହ ଓ ମଦୋନ୍ମତ ହାତୀ ଭଳି ଦୀପ୍ତିମାନ।' 'ମୁଁ ରାଜା ଋଷିମାନେର ଉତ୍ପତି, ବିଶେଷ କରି ପୁରୁ ରାଜବଂଶର। ଆଜି, ଶୁଭ କଟିବଳା ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ ଯୁବତୀ, ଦୁଷ୍ୟନ୍ତ ଆପଣକୁ ଚୟନ କରୁଛି।' 'ମୋ ହୃଦୟ ଅନ୍ୟ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଝିଅ, ଅନ୍ୟ ଋଷିଙ୍କ ଝିଅ ପାଇଁ ଆକର୍ଷିତ ନୁହେଁ, ଉଚ୍ଚ କିମ୍ବା ନିମ୍ନ।' 'ଏହିପାଇଁ ଜାଣନ୍ତୁ, ମୋ ମନ ଆପଣପାଇଁ ଏକାଗ୍ର। ଆପଣ କ୍ଷତ୍ରିୟ, କିଏ ଆପଣ?' 'ମୋ ହୃଦୟ ଅନ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଝିଅ ପାଇଁ ଆକର୍ଷିତ ନୁହେଁ। ମୁଁ ଆପଣକୁ ଚାହୁଁଛି, ଆପଣ ଏକ ପ୍ରେମିକାକୁ ଗୃହଣ କରିବା ଉଚିତ। ରାଜ୍ୟ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତୁ, ଅନ୍ୟଭାବେ ଚିନ୍ତା କରିବେନାହିଁ।' ରାଜାଙ୍କ ଏହି ଶବ୍ଦ ପରେ, ଯୁବତୀ ହସି ମିଠା ଓ ମୃଦୁ କଥାରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ। 'ମୁଁ ମହାତ୍ମା, ତପସ୍ୱୀ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ କାଣ୍ବ ମୁନିଙ୍କ ଝିଅ ଭାବରେ ଗଣାଯାଉଛି, ଦୁଷ୍ୟନ୍ତ ରାଜା।' 'ମୁଁ ସ୍ୱାଧୀନ ନୁହେଁ, ରାଜା; କାଶ୍ୟପ ମୋ ଶିକ୍ଷକ ଓ ପିତା। ଆପଣ ତାଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରନ୍ତୁ, ଅନ୍ୟଥା କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।' 'ମହାତ୍ମା, ଶୁଭ ନିୟମରେ ଅଟୁଟ, ସମ୍ମାନିତ, ଶୁଧ୍ଧ ନିୟମରେ ଅଟୁଟ। ଧର୍ମ ଅଟୁଟ ନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ନିଜ ନିୟମରେ ଅଟୁଟ।' 'କିପରି, ଦୀପ୍ତିମାନ, ଆପଣ ତାଙ୍କର ଝିଅ ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ? ଏହି ବିଷୟରେ ମୋର ବଡ଼ ସନ୍ଦେହ ଅଛି—କୃପା କରି ସଠିକ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରନ୍ତୁ।' 'ଏହି ଘଟଣା ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଛି, ଯେପରି ଆଗରୁ ଘଟିଥିଲା, ସେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ୟ ଭାବରେ କହିଥିଲେ, ତାଙ୍କର ନିଜ ଭାବ ଅନ୍ୟ।' 'ଏହିପରି ଅଜ୍ଞାନୀ, ପାପରେ ଆବୃତ, ନିଜ ନିଜକୁ ଚୋର ଭାବରେ ଗଣାଯାଉଛି; ରାଜା, ମୋର ଜନ୍ମ ବିଷୟରେ ଏକ ସତ୍ୟ କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ।' 'ଏକ ଦିନ ଜଣେ ମୁନି ଏଠି ଆସି ମୋର ଜନ୍ମ ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: "ତୁମେ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱରେ ଶୁକ୍ର ଧାରଣ କରିଥିବା, ତେବେ ଶକୁନ୍ତଳା କିପରି ତୁମର?"' 'କିପରି ଏକ ଝିଅ ତୁମୁଁ ଉପରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା? ସତ୍ୟ କହ, କାଶ୍ୟପ। ତାଙ୍କୁ, ମହାତ୍ମା ତାଙ୍କ ଅନୁଭୂତି ଅନୁସାରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ; ଏହା ଶୁଣନ୍ତୁ, ରାଜା।' 'ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମହାତ୍ମା ଦୀଘ୍ଘ ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ, ଶକ୍ରଦେବକୁ ଅତି ଅସୁବିଧା ଦେଇଥିଲେ।