ରାଜା ଦୁଷ୍ୟନ୍ତ ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀମଣ୍ଡଳୀ ଓ ରାଜପଦ ଚିହ୍ନ ଧାରଣ କରି, ପୁରୋହିତଙ୍କ ସହ ଏକ ଉତ୍ତମ ଆଶ୍ରମକୁ ଯାଇଲେ। ସେ ତପସ୍ୟାର ଅସୀମ ଭଣ୍ଡାର ଭାବରେ ଥିବା ଏକ ମହାମୁନିଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହିଲେ; ଆଶ୍ରମଟି ବ୍ରହ୍ମାର ଲୋକସମ ଦେଖାଉଥିଲା, ମଧୁମକୁଡିର ଗୁଞ୍ଜନରେ ମଧୁର ହୋଇଥିଲା, ଦ୍ୱିଜାତିମାନେ ଦଳେ ଦଳେ ଥିଲେ। ରାଜା ଆଶ୍ରମଟି ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଚକିତ ହେଲେ, ଅନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ସେ ମହାପୁରୁଷମାନେ ଠିକ୍ ଅନୁକ୍ରମରେ ବାହ୍ବୃଚ ବୃହତ୍ ଋକ୍ ମନ୍ତ୍ର ପାଠ କରୁଥିବା ଶୁଣିଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ଯଜ୍ଞ ପ୍ରଚଳିତ ହେଉଥିଲା। ଆଶ୍ରମଟି ବିଦ୍ୟାର ଅଙ୍ଗରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଯଜୁର୍ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ, ଶିଷ୍ଟ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ନିୟମରେ ସାମ ଗୀତ ଗାଇବା ମୁନିମାନେ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲା। ସେଠାରେ ନିୟମିତ ଓ ନିୟତ ମୁନିମାନେ ଭାରୁଣ୍ଡ ସାମ ଓ ଅଥର୍ବ ମନ୍ତ୍ର ଗାଇଥିଲେ। ଅଥର୍ବବେଦର ଅଗ୍ରଗାମୀ ପାଠକ, ପୁଗା ଓ ଯଜ୍ନିୟ ସାମ ଗାଇବା ମୁନିମାନେ ଶବ୍ଦର ଠିକ୍ ଅନୁକ୍ରମରେ ସଂହିତା ଚାନ୍ଟ କରୁଥିଲେ। ଅନ୍ୟ ଦ୍ୱିଜାତିମାନେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଥିବା ଶବ୍ଦ ଠିକ୍ ଶ୍ରୁତି ଓ ସ୍ୱରରେ ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲା, ଏହି ଆଶ୍ରମଟି ଆଉ ଏକ ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକ ଭଳି ଦେଖାଉଥିଲା। ଯଜ୍ଞ ଶୟ୍ୟା ଏବଂ କ୍ରମବଦ୍ଧ ରିତିରେ ପାରଙ୍ଗତ, ତର୍କ ଓ ଆତ୍ମତତ୍ତ୍ୱ ଜ୍ଞାନରେ ନିପୁଣ, ବେଦରେ ପାରଙ୍ଗତ ମୁନିମାନେ ଆଶ୍ରମକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରୁଥିଲେ। ବିଭିନ୍ନ ତର୍କ ରଚନାରେ ଦକ୍ଷ, କ୍ରିୟାର ବିଶେଷତା ଜାଣିଥିବା, ମୋକ୍ଷ ଓ ଧର୍ମ ଉପଦେଶରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ମୁନିମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ଉପପତ୍ତି, ବିପତ୍ତି, ନିଷ୍କର୍ଷ ମାଧ୍ୟମରେ ପରମତତ୍ତ୍ୱ ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ, ବ୍ୟାକରଣ, ଛନ୍ଦ, ନିରୁକ୍ତ, ଏବଂ କାଳ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଦକ୍ଷ ମୁନିମାନେ ବସିଥିଲେ। ପଦାର୍ଥ, କ୍ରିୟା, ଗୁଣ, କାରଣ-କ୍ୟା, ପକ୍ଷୀ ଓ କୁଅଁଆର ଚିତ୍କାର ବୁଝିପାରିଥିବା, ବ୍ୟାସଙ୍କ ଗ୍ରନ୍ଥରେ ଆଶ୍ରୟ କରୁଥିବା ମୁନିମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ରାଜା ତାଙ୍କ ନିଜ ଖ୍ୟାତି ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରମୁଖ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଓ ମାଟେରିଆଲିଷ୍ଟ ଦାର୍ଶନିକମାନେ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଚାରିତ ଶୁଣିଲେ। ସେଠାରେ ଏଠାଠି eminent ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ନିୟମରେ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରୁଥିବା ଦେଖିଲେ। ରାଜା ଆଶ୍ରମର ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ମନୋହର ଆସନ ଶୋଭା ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ। ଦ୍ୱିଜାତିମାନେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଏଉଁ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରରେ ପୂଜା କରୁଥିବା ଦେଖି, ରାଜା ନିଜକୁ ବ୍ରହ୍ମାର ଲୋକରେ ବସିଥିବା ଭାବେ ଅନୁଭବ କଲେ। ଏହି ଉତ୍ତମ ଓ ଶୁଭ ଆଶ୍ରମ ଦେଖିବାରେ ରାଜାର ଚକ୍ଷୁ ତୃପ୍ତି ହୋଇନଥିଲା; କାଶ୍ୟପ ମୁନିଙ୍କ ତପସ୍ୟାରେ ରକ୍ଷିତ ଏବଂ ତପୋବନର ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା। ରାଜା ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ପୁରୋହିତଙ୍କ ସହ କାଶ୍ୟପଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ଏଠାଠି ଚାରିପାଖରେ ତପସ୍ୟାରେ ନିପୁଣ ମହାମୁନିମାନେ ଥିଲେ, ଏହି ଆଶ୍ରମ ଏକ ନିଜୁକ୍ତ, ଅତି ମନୋହର ଓ ଶୁଭ ସ୍ଥାନ ଥିଲା। ଏପରେ, ରାଜା ଦୁଷ୍ୟନ୍ତ ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେକୁ ପଠାଇ ଦେଲେ; ଆଶ୍ରମରେ ମୁନିଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ। ଆଶ୍ରମ ଖାଲି ଦେଖି, ରାଜା ବନକୁ ଗୁଞ୍ଜି ଉଠିବା ଭାବରେ ଉଚ୍ଚ ଶବ୍ଦରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—"ଏଠି କିଏ?" ତାଙ୍କ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଏକ ଅପୂର୍ବ କନ୍ୟା, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଭଳି ଚମକୁଥିବା, ତପସ୍ୱିନୀର ଅପରିଚିତ ଆଚଳରେ ଆଶ୍ରମରୁ ବାହାରିଲେ। ରାଜା ଦୁଷ୍ୟନ୍ତଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେ କନ୍ୟା ଅତି ଖୁସି ହେଲେ, କାରଣ ଏକ ଯୋଗ୍ୟ ଓ ଗୌରବମୟ ଅତିଥି ଆସିଥିଲେ। ସେ ଯୁବତୀ, ସୁନୀତି, ଶୁଭ ଚଳ-ଚରଣ, ଲୋଟସ୍ ଭଳି ବଡ଼ ଚକ୍ଷୁ, ଚଉଡ଼ ଛାତି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁ ଥିବା ଦୁଷ୍ୟନ୍ତଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ସିଂହ ଭଳି ଶୋଉଲଡ଼ର୍, ଲମ୍ବା ବାହୁ, ଶୁଭ ଚିହ୍ନରେ ଶୋଭିତ, ସେ କନ୍ୟା ମଧୁର ଶବ୍ଦରେ ରାଜାଙ୍କୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି କଥା କହିଲେ। ସେ ତ୍ୱରିତ ଭାବରେ ରାଜାଙ୍କୁ ଆଦର କଲେ, ଆସନ ଦେଲେ, ପାଦ ପ୍ରକ୍ଷାଳନ ଓ ଅତିଥି ସ୍ୱାଗତ ପାଇଁ ଜଳ ଦେଲେ। ଶୁଭ ଭାବରେ ଆଦର କରି, ରାଜାଙ୍କ ସ୍ୱସ୍ଥତା ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ହସି, ସେ କହିଲେ: "କଣ କାମ ଅଛି? କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଏହି ଆଶ୍ରମକୁ ଆସିଛନ୍ତି, ଏବଂ କଣ ପୂରଣ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି?" "କିଏ ଆପଣ, ଏହି ଶୁଭ ଆଶ୍ରମକୁ ଆସିଛନ୍ତି?"—ଏହିପରି ମଧୁର ଶବ୍ଦରେ ରାଜା କନ୍ୟାକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ସେ କନ୍ୟା, ଯେଉଁଠି ଅଙ୍ଗ ଅଙ୍ଗ ଦୋଷହୀନ, ଦ୍ୱାରା ଆଦରିତ ହେବା ପରେ, ରାଜା କହିଲେ: "ମୁଁ ଏଇଲିନା ମହାତ୍ମା ରାଜା ଋଷିଙ୍କ ପୁତ୍ର।" "ମୋ ନାମ ଦୁଷ୍ୟନ୍ତ, ହେ କମଳନୟନି, ମୁଁ ମହାମୁନି କଣ୍ବଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେବାକୁ ଆସିଛି।" "ମୋ ପିତା ଆଶ୍ରମରୁ ଫଳ ଆଣିବାକୁ ଗଲେ; ଅପେକ୍ଷା କରନ୍ତୁ, ସେ ଫେରିଲେ ଦେଖିବେ।" ମୁନିଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ, ଏହିପରି କଥା କହିବା ପରେ, ଦୁଷ୍ୟନ୍ତ ଏହି କନ୍ୟାକୁ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠି ମୁହଁର ହାସ୍ୟ ଅପୂର୍ବ ଏବଂ ଚମକୁଥିଲା। ସେ ତପସ୍ୟା ଓ ନିୟମରେ ଶୋଭିତ, ଆକୃତି ଓ ଯୁବାବସ୍ଥାରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ; ରାଜା ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: "କିଏ ଆପଣ, ହେ ଶୁଭ ନିତମ୍ଭା? କିଏଙ୍କ ପୁତ୍ରୀ, କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଏଠି ଆସିଛନ୍ତି? କେଉଁଠୁ ଆସିଛନ୍ତି, ଏପରି ସୁନୀତି ଓ ଶୁଭ ଆକୃତିରେ?" "ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖିବା ସମୟରେ ମୋ ହୃଦୟ ଆପଣଙ୍କ ପାଖରେ ଗଲା; ମୁଁ ଆପଣକୁ ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛି—କହନ୍ତୁ, ହେ ଶୁଭା।" "ମୁଁ ଏଠି ଦଣ୍ଡାୟମାନ, କିଛି କଥା କହିବାକୁ ଚାହୁଁଛି; ମୋ ଶବ୍ଦ ଶୁଣନ୍ତୁ, ହେ ନାଗଶ୍ରୀ ଉରୁ, ମଦୋନ୍ମତ ହାତୀ ଭଳି ଚମକୁଥିବା।" "ମୁଁ ରାଜା ଋଷିମାନଙ୍କ ଅନ୍ୱୟରେ ଜନ୍ମିତ, ବିଶେଷତଃ ପୁରୁ ବଂଶର। ଆଜି, ହେ ଶୁଭ ନିତମ୍ଭା, ଦୁଷ୍ୟନ୍ତ ଆପଣକୁ ଚୟନ କରେ।" "ମୋ ହୃଦୟ ଅନ୍ୟ କୌଣସି କ୍ଷତ୍ରିୟା କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଋଷିପୁତ୍ରୀ ଉପରେ ନାହିଁ, ନିମ୍ନ କିମ୍ବା ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଯେଉଁଠି ହେଉ।" "ଏହିପରି ମୋ ମନ ଆପଣଉପରେ ଅଟୁଟ; ଆପଣ କ୍ଷତ୍ରିୟା—କିଏ ଆପଣ? କହନ୍ତୁ।" "ହେ ଭୀତା, ମୋ ହୃଦୟ ବ୍ରାହ୍ମଣ କନ୍ୟା ଉପରେ ଚାଲିନାହିଁ। ମୁଁ ଆପଣକୁ ଚାହୁଁଛି; ଦେଖନ୍ତୁ, ଦେଉଁଥିବା ଏକ ଭକ୍ତ ନରକୁ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ। ରାଜ୍ୟ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତୁ, ଅନ୍ୟ ଭାବ କରିବେନି।" ରାଜା ଏପରି କଥା କହିଲେ, ଆଶ୍ରମରେ ସେ କନ୍ୟା ହସି, ମଧୁର ଓ ସାମ୍ୟ ଶବ୍ଦରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।