ଏକ ସୁନ୍ଦର ନଦୀ ପାର୍ଶ୍ୱରେ, ଯେଉଁଠାରେ ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀମାନେ ଝୁମୁଚୁନ୍ତି, ଫୁଲ ଓ ଝାଗରେ ପ୍ରବାହିତ ଜଳ କୁ ଦେଖି ମନ ମୁଗ୍ଧ ହୁଏ । ସେଠି କିନ୍ନରମାନେ ବସବାସ କରନ୍ତି, ହାତୀ ଓ ଭାଲୁମାନେ ଆସିଯାଆନ୍ତି, ଏହି ସବୁ ଦୃଶ୍ୟ ନଦୀକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକର୍ଷଣୀୟ କରିଥାଏ । ନଦୀ ତୀରେ ଶୁଭ ଶ୍ରୁତି ଓ ଧୂନି ଚାରିପଟେ ଗଞ୍ଜିଉଛି, ତାହାର ତଟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ରୂପବାନ ଓ ହାତୀ, ବାଘ ଓ ବିଶାଳ ସର୍ପମାନେ ଏଠାକୁ ଆସିଯାଆନ୍ତି । ସେଠି, ମହାନ ଓ ମହାତ୍ମା କଶ୍ୟପ ଋଷିଙ୍କ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଆଶ୍ରମ ଥିଲା, ଯାହା ସଦା ବଡ ବଡ ଋଷିମାନଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତିରେ ଚମକୁଥିଲା । ରାଜା ସେ ଆଶ୍ରମକୁ ନଦୀ ସହିତ ଏଭଳି ମିଶିଥିବା ଦେଖି, ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି କଲେ । ମାଲିନୀ ନାମକ ଦ୍ୱୀପ ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମନୋହର କରିଥିଲା, ଏହି ନର ଓ ନାରାୟଣଙ୍କ ସ୍ଥାନ ଗଙ୍ଗା ନଦୀ ପରି ଜ୍ୟୋତ୍ଷ୍ଣାମୟ ଦେଖାଯାଉଥିଲା । ରାଜା ଏକ ବିଶାଳ ଅରଣ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ମଦମସ୍ତ ମୟୂରମାନେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ଏହି ସ୍ଥାନ ଚୈତ୍ରରଥ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା । ଅପୂର୍ବ ଗୁଣ ଓ ଅଦ୍ଭୁତ ତେଜରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ, ସେ କଶ୍ୟପ ଋଷି ଓ କଣ୍ୱ ମୁନିଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଗଲେ । ତାଙ୍କ ସେନାକୁ ଅରଣ୍ୟ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ରଖି, ଯେଉଁଥିରେ ଘୋଡ଼ା, ପଦାତି ଓ ହାତୀମାନେ ଥିଲେ, ରାଜା ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୁଁ ପବିତ୍ର ତପସ୍ବୀ କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଯାଉଛି, ତୁମେ ଏଠାରେ ଅପେକ୍ଷା କର ।” ଏହି ନନ୍ଦନ ଉଦ୍ୟାନ ପରି ଅରଣ୍ୟକୁ ଛୁଁଇ, ରାଜାର ଭୋକ ଓ ତିରିଷ୍ଣା ହରିଗଲା, ଏବଂ ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ପାଇଲେ । ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ, ରାଜଚିହ୍ନ ଧାରଣ କରି, ଓ ପୁରୋହିତ ସହ ରାଜା ଉତ୍ତମ ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ । ଏହି ଅଶେଷ ତପସ୍ୟାର ଧାରି କଶ୍ୟପ ମୁନିଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି, ସେ ଦେଖିଲେ ଆଶ୍ରମ ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକ ପରି ଦେଖାଯାଉଛି, ମଧୁମକ୍ଷୀକା ଗୁଞ୍ଜନ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଭରିଥିଲେ । ରାଜା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଚକିତ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଏହି ସବୁ ଦେଖି, ମନରେ ଅନନ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ । ସେ ଦେଖିଲେ, ବହ୍ୱୃଚ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଋକ୍ ମନ୍ତ୍ର ପାଠ କରୁଛନ୍ତି, ଯେଉଁଠି ଯଜ୍ଞ କ୍ରମରେ ଚାଲୁଛି । ଆଶ୍ରମ ଯଜୁର୍ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ, ସାମବେଦ ଗାୟକ, ଏବଂ ବିଧିବତ ନିୟମିତ ତପସ୍ବୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହେଉଛି । ଏଠାକୁ ନିୟମିତ ଅନୁଷ୍ଠାନ ଓ ସାମ ଗୀତର ମଧୁର ଧ୍ୱନି ଭରିଥିଲା । ଅଥର୍ବବେଦ ଅଗ୍ରଗାମୀ, ପୁଗ ଓ ଯଜ୍ଞୀୟ ସାମନ୍ ଗାୟକ, ସଠିକ୍ ଶବ୍ଦ ଓ ଉଚ୍ଚାରଣ ସହିତ ସଂହିତା ପାଠ କରୁଛନ୍ତି । ଅନ୍ୟ ଦ୍ୱିଜମାନେ ମଧୁର ଉଚ୍ଚାରଣରେ ଶ୍ରୁତି ଚର୍ଚ୍ଚା କରୁଛନ୍ତି, ଯାହା ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ଆଉ ଏକ ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକ ଭଳି କରିଦେଇଛି । ଏଠାରେ ବେଦ ଓ ତତ୍ତ୍ୱ ଜ୍ଞାନୀ, ନ୍ୟାୟ ଓ ଆତ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱ ଜ୍ଞାନୀ, ବିଭିନ୍ନ ତର୍କ ଓ କ୍ରିୟା ଜ୍ଞାନୀ, ମୋକ୍ଷ ଓ ଧର୍ମ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା ମୁନିମାନେ ଥିଲେ । ଯେଉଁମାନେ ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ନିର୍ମାଣ, ଖଣ୍ଡନ ଓ ନିଷ୍ପତ୍ତି ମାଧ୍ୟମରେ ପରମ ସତ୍ୟ ଅନୁଭବ କରିଛନ୍ତି, ବ୍ୟାକରଣ, ଛନ୍ଦ, ନିରୁକ୍ତ ଓ କାଳ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସେମାନେ ଅଛନ୍ତି । ଯେଉଁମାନେ ଦ୍ରବ୍ୟ, କ୍ରିୟା, ଗୁଣ, କାରଣ ଓ ଫଳ ଅନ୍ତର ଜାଣନ୍ତି, ପକ୍ଷୀ ଓ ବାନର ଧ୍ୱନି ବୁଝନ୍ତି, ବ୍ୟାସ ରଚିତ ଗ୍ରନ୍ଥ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏଠି ଥିଲେ । ରାଜା ନିଜ ପ୍ରଶଂସା ବିଭିନ୍ନ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ସୁନିଲେ, ଏବଂ ମୂଳବାଦୀ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଚତୁର୍ଦିଗରେ ପ୍ରତିଧ୍ୱନି ହେଉଥିଲା । ଏଠି ଏଠି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଦୃଢ଼ ବ୍ରତ ଧାରଣ କରି, ଅଧ୍ୟୟନ ଓ ହୋମରେ ନିରତ ଥିଲେ । ଆଶ୍ରମ ମଧ୍ୟରେ ଅପୂର୍ବ ଓ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଆସନ ଶୃଙ୍ଖଳାବଦ୍ଧ ଭାବେ ରଖାଯାଇଥିଲା, ଯାହା ଦେଖି ରାଜା ଆଶ୍ଚର୍ୟ ହେଲେ । ଦ୍ୱିଜମାନେ ଦେବତା ମନ୍ଦିରରେ ପୂଜା କରୁଥିବା ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ସେ ନିଜକୁ ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକରେ ଅନୁଭବ କଲେ । ଏହି ଶୁଭ୍ର ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ ଆଶ୍ରମ, କଶ୍ୟପଙ୍କ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ସୁରକ୍ଷିତ, ତପୋବନର ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ, ରାଜାଙ୍କୁ ଅପୂର୍ବ ଲାଗିଲା । ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ପୁରୋହିତ ସହିତ, ରାଜା କଶ୍ୟପଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେଉଁଠି ଚାରିପଟେ ତପସ୍ବୀ ମୁନିମାନେ ବସିଥିଲେ, ଏହି ସ୍ଥାନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିର୍ଜନ, ମନୋହର ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ ଥିଲା । ଏହିପରେ, ରାଜା ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଯାଉଅଛନ୍ତି ବୋଲି ପଠାଇ, ଏକା ଥିଲେ । ଆଶ୍ରମ ମଧ୍ୟରେ ଦୃଢ଼ବ୍ରତୀ ମୁନିଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ, ଆଶ୍ରମ ଖାଲି ଦେଖି ସେ ବଡ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ଡାକିଲେ, “ଏଠି କିଏ ଅଛନ୍ତି?” ତାଙ୍କ ସ୍ୱର ଶୁଣି, ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କନ୍ୟା, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିବା, ତପସ୍ବିନୀ ବେଶରେ ଆଶ୍ରମରୁ ବାହାରିଲେ । ରାଜା ଦୁଷ୍ୟନ୍ତଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେ କନ୍ୟା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଖୁସି ହେଲେ, କାରଣ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅତିଥି ଆସିଥିଲେ । ସେ ଯୁବତୀ, ନୀତିମତୀ ଓ ଶିଳ୍ପଶୀଳା, ଅତ୍ୟନ୍ତ ରୂପବାନ, ଏବଂ ଗଭୀର କଳ୍ୟାଣମୟ ଦୃଷ୍ଟିରେ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ । ସେ ରାଜାଙ୍କୁ ମୃଦୁ ଶବ୍ଦରେ ସ୍ପର୍ଶ କରି ଅଭିବାଦନ କଲେ, ତାଙ୍କୁ ଆସନ ଦେଲେ, ପାଦ୍ୟ ଓ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ ଆତିଥ୍ୟ କଲେ । ଯଥାଯଥ ଆଦର ଓ କୁଶଳ ପ୍ରଶ୍ନ କରି, ସେ ରାଜାଙ୍କୁ ସ୍ମିତ ମୁଖେ ପଚାରିଲେ, “କେଉଁ କାମରେ ଆସିଛନ୍ତି? କ’ଣ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ନେଇ ଆପଣ ଏହି ଆଶ୍ରମକୁ ଆସିଛନ୍ତି?” ରାଜା ମଧୁର କଥାରେ ପଚାରିଲେ, “ତୁମେ କିଏ, ଏହି ମହାନ ଆଶ୍ରମରେ ଆସିଛ?” ସେ ଅଙ୍ଗେ ଦୋଷ ନଥିବା କନ୍ୟାଙ୍କୁ ଦେଖି ଓ ଉଚିତ ଆଦର ମିଳିଥିବାରୁ, ରାଜା କହିଲେ, “ମୁଁ ମହାତ୍ମା ରାଜର୍ଷି ଇଳିନଙ୍କ ପୁତ୍ର, ମୋ ନାମ ଦୁଷ୍ୟନ୍ତ । ମୁଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ କଣ୍ୱ ଋଷିଙ୍କୁ ଶୁଭେଚ୍ଛା ଦେବାକୁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି ।” ସେ କନ୍ୟା ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ମୋର ପିତା ଏବେ ଫଳ ଆଣିବାକୁ ଆଶ୍ରମରୁ ଯାଇଛନ୍ତି । ଦୟାକରି କିଛିଖଣ୍ଡ ଅପେକ୍ଷା କରନ୍ତୁ, ସେ ଫେରିଲେ ଆପଣ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବେ ।