ଏକ ବିଶାଳ ଓ ମନୋମୁହା ଅରଣ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ରଜନୀଗନ୍ଧା ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ମଧୁର ଡାକ ଓ କୋଇଳୀର ମନ ଭୋଲାଇଦେଇଥିବା ସ୍ୱର ଲାଗି ଅରଣ୍ୟ ଅନୁରଣିତ ହେଉଥିଲା । ଏଠାରେ ଅନେକ ପୋକାପତଙ୍ଗମାନେ ମିଶି ଚିରୁଇଥିଲେ । ଅରଣ୍ୟର ମାଟି ମଧୁମକ୍ଷିକାମାନଙ୍କର ଗୁଞ୍ଜନ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ସାହିତ ଓ ଚଞ୍ଚଳ ହେଉଥିଲା । ଏଠାରେ ପ୍ରତିଟି ଗଛ ଶାଖାପ୍ରଶାଖାରେ ବିସ୍ତୃତ ଛାୟା ଦେଉଥିଲା, ସୌନ୍ଦର୍ୟର ଶିରୋପରି ଅନୁଭୂତି ଦେଉଥିଲା । ସେଉଁଠି ଏମିତି କୌଣସି ଗଛ ନଥିଲା ଯାହାରେ ଫୁଲ ନଥିଲା, କିମ୍ବା ଫଳ ବା କାଟା ନଥିଲା । ଏହି ଅରଣ୍ୟର କୌଣସି ଗଛ ମଧୁମକ୍ଷିକା ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ ହୋଇନଥିଲା । ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ଡାକ ଓ ଅନେକ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ ଏହି ଅରଣ୍ୟ, ପ୍ରତିଟି ଋତୁରେ ଫୁଲିଥିବା ଗଛମାନେ ଶିତଳ ଛାୟା ଦେଉଥିଲେ । ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୁଜାଧାରୀ ରାଜା ସେହି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦମୟ ଓ ଅତିଶୟ ମନୋହର ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ବାୟୁ ଫୁଲିଥିବା ଶାଖାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଖେଳୁଥିଲା । ସେଉଁଠି ଗଛମାନେ ବାରମ୍ବାର ଅଦ୍ଭୁତ ଫୁଲମାଳାର ବୃଷ୍ଟି କରୁଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କର ଚୂଡ଼ା ଆକାଶକୁ ଛୁଇଁଥିଲା ଓ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ମଧୁର ସ୍ୱରରେ ଅନୁରଣିତ ହେଉଥିଲା । ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗର ଓ ଅତିଶୟ ସୁନ୍ଦର ଫୁଲରେ ଗଛମାନେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଉଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନବପଲ୍ଲବ ଫୁଲର ଭାରରେ ବଙ୍କିଯାଇଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ପକ୍ଷୀମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଥିଲେ । ମଧୁ ଆଶାରେ ମଧୁମକ୍ଷିକାମାନେ ଏଠି ମଧୁର ଗୀତ ଗାଉଥିଲେ । ଅନେକ ସ୍ଥାନରେ ଫୁଲର ଉପସ୍ଥିତି ଓ ଲତାମାଳାର ଅଲିଙ୍ଗନ ଦେଖି, ଏହି ଅରଣ୍ୟର ଦୀପ୍ତିମାନ ଓ ମହାନ ଅତିଥି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଖୁସି ହେଲେ । ଫୁଲିଥିବା ଶାଖାମାନେ ଏକାଉଁଠି ଅନ୍ୟ ଶାଖାକୁ ଜଡି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ଧ୍ୱଜାପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା । ଏହି ଅରଣ୍ୟ ସିଦ୍ଧ, ଚାରଣ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅପ୍ସରା, ମଦମସ୍ତ ବାନର ଓ କିନ୍ନରମାନଙ୍କର ଆସ୍ଥାନ ଥିଲା । ଶୀତଳ, ସୁଗନ୍ଧିତ ଓ ପ୍ରେମର ଖସିକା ହାଲୁକା ବାୟୁ ଗଛମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚଳିଯାଉଥିଲା । ରାଜା ଏହି ଅରଣ୍ୟକୁ ଦେଖି ତାହାର ଶୋଭା ଓ ମନୋହର ତଟ ଦ୍ୱାରା ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ । ଏପରେ ରାଜା ରଙ୍ଗିନ ପକ୍ଷୀମାନେ ଭରିଥିବା ଏହି ଅରଣ୍ୟକୁ ଦେଖି ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର ଓ ମନୋହର ଆଶ୍ରମ ଦେଖିଲେ । ଏହି ଆଶ୍ରମ ଘନ ଗଛମାନେ ଭରିଥିଲା, ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନିର ଜ୍ୱାଳା ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଓ ରାଜା ଏହାକୁ ସମ୍ମାନିତ କଲେ । ଏଠି ଅନେକ ତପସ୍ଵୀ ଓ ବଳଖିଲ୍ୟ ମୁନିମାନେ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ସହ ଅନେକ ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡ ଫୁଲର ଶେଯ୍ୟାରେ ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା । ଉଚ୍ଚ ଓ ମହାନ ଗଛରେ ଏ ଆଶ୍ରମ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇଥିଲା, ଚାରିପାଖରେ ମାଳା ଭିତରେ ଏକ ପବିତ୍ର ନଦୀ ନିକଟରେ ବହୁଥିଲା । ଏହି ଆଶ୍ରମ ଅନେକ ପକ୍ଷୀମାନେ ଭରିଥିଲା, ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀ ଓ ଝୁଣ୍ଡ ଦେଖି ରାଜା ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ । ଏହି ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ ଆଶ୍ରମ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଲୋକପରି ଲାଗୁଥିଲା ଓ ସେଠାକୁ ରାଜା ପହଞ୍ଚିଲେ । ସେଠାରେ ଏକ ନଦୀ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ଆଶ୍ରମ ସହିତ ଏକତ୍ରିତ ଓ ପବିତ୍ର ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମାତୃସ୍ୱରୂପ ଥିଲା । ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀମାନେ ଏହି ନଦୀର ବାଙ୍କରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଥିଲେ, ଫୁଲ ଓ ଝାଗରେ ଜଳ ବହୁଥିଲା, କିନ୍ନର, ହାତୀ, ଭାଲୁ ଏଠି ପ୍ରାୟ ଆସୁଥିଲେ । ମଙ୍ଗଳମୟ ଧ୍ୱନିରେ ଅନୁରଣିତ ଏହି ନଦୀ ତଟ, ପ୍ରବଳ ହାତୀ, ବାଘ, ବିଶାଳ ସର୍ପ ଏଠି ଚରୁଥିଲେ । ଏହି ନଦୀର ତଟରେ ମହାନ ଓ ପୂଜ୍ୟ କଶ୍ୟପ ଋଷିଙ୍କ ଅତି ଦୀପ୍ତିମାନ ଆଶ୍ରମ ଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ଅନେକ ମୁନିମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ । ଏପରେ ରାଜା ଏହି ଆଶ୍ରମ ଓ ନଦୀର ଏକତ୍ୱ ଦେଖି, ସେଠାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ । ମାଲିନୀ ଦ୍ୱୀପ ଓ ତାହାର ମନୋହର ତଟ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଏହି ନର-ନାରାୟଣଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ଗଙ୍ଗାପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲା । ମଦମସ୍ତ ମୟୂରମାନେ ଡାକୁଥିବା ଏହି ମହାବନକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ମନୁଷ୍ୟମଧ୍ୟରେ ବୃଷ୍ଠମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ଚୈତ୍ରରଥ ପରି ଏକ ସ୍ଥାନକୁ ଚଲିଗଲେ । ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁଣ ଓ ଅବର୍ଣ୍ଣନୀୟ ଦୀପ୍ତି ନେଇ ସେ କଶ୍ୟପ ଓ ତପସ୍ଵୀ କଣ୍ୱଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଗଲେ । ତାଙ୍କର ଅନେକ ଘୋଡ଼ା, ପଦାତି ଓ ହାତୀ ଭରିଥିବା ସେନାକୁ ଅରଣ୍ୟ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ରଖି, ସେମାନଙ୍କୁ କହିଲେ: “ମୁଁ ପବିତ୍ର ତପସ୍ଵୀ କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଯାଉଛି, ତୁମେ ମୋ ଫେରିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏଠାରେ ରୁହ ।” ନନ୍ଦନବନ ସଦୃଶ ଏହି ଅରଣ୍ୟକୁ ପହଞ୍ଚି, ରାଜାର ଭୋକ ଓ ତିଆସ ଅପେକ୍ଷା ଦୂର ହୋଇଗଲା, ମହାନ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ । ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ, ରାଜଚିହ୍ନ ଧାରଣ କରି, ଓ ପୁରୋହିତଙ୍କ ସହିତ ରାଜା ଉତ୍ତମ ଆଶ୍ରମକୁ ଯାଇଥିଲେ । ଅକ୍ଷୟ ତପସ୍ଵୀ ଋଷିଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଇଚ୍ଛାରେ, ବ୍ରହ୍ମାଲୋକ ସଦୃଶ ଆଶ୍ରମକୁ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ମଧୁମକ୍ଷିକା ଗୁଞ୍ଜନ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଥିଲେ । ଚମତ୍କୃତ ଦୃଷ୍ଟିରେ ରାଜା ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ; ସେଉଁଠି ବାହ୍ୱୃଚ ସ୍ନାତକମାନେ ଠିକ୍ କ୍ରମରେ ଋକ୍ ସୂକ୍ତ ପାଠ କରୁଥିଲେ, ବିଧିବତ୍ ଯଜ୍ଞ ଚାଲିଥିଲା । ଏହି ଆଶ୍ରମ ଯଜୁର୍ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ, ସ୍ୱର ଓ ସାମ ଗାୟକ ତପସ୍ଵୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଥିଲା । ନିୟମିତ ବ୍ରତୀ, ସଂଯମୀ, ଭରୁଣ୍ଡ ସାମ ଓ ଅଥର୍ବ ସୂକ୍ତଗାୟକମାନେ ଏଠି ଥିଲେ । ପୁଗ, ଯଜ୍ଞିୟ ସାମ ଗାୟକ ଏଠି ସଂହିତା ସଠିକ୍ କ୍ରମରେ ଗାଉଥିଲେ । ଅନ୍ୟ ଦ୍ୱିଜମାନେ ମଧୁର ଉଚ୍ଚାରଣ ଓ ସ୍ୱରରେ ଶବ୍ଦ ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଥିଲେ, ଯାହା ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକ ସଦୃଶ କରିଥିଲା । ଯଜ୍ଞ ଶେଯ୍ୟା ଓ ବିଧିର ଅନୁସାରୀ, ତର୍କ ଓ ଆତ୍ମତତ୍ତ୍ୱ ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ ବେଦବିଦ୍ ଏଠି ଥିଲେ । ବିଭିନ୍ନ ତର୍କ ଏବଂ କ୍ରିୟାର ବିଶେଷ ଜାଣିଥିବା, ମୋକ୍ଷ ଓ ଧର୍ମ ଉପଦେଶରେ ନିଷ୍ଠା ରଖୁଥିବା ମୁନିମାନେ ଥିଲେ । ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ତର୍କ, ବ୍ୟାକରଣ, ଛନ୍ଦ, ନିରୁକ୍ତ ଓ କାଳ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ ତପସ୍ଵୀମାନେ ଏଠି ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ ।