ପୌରବ ବଂଶରେ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ଦୁଷ୍ୟନ୍ତ। ସେ ଚାରି ଦିଗର ଧରିତ୍ରୀର ରକ୍ଷକ ଥିଲେ, ହେ ବର୍ଷଣ୍ୟ ଭାରତବଂଶୀ। ଏହି ମହାନ ନରପତି ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀର ଚତୁର୍ଥାଂଶ ଭାଗ ଉପଭୋଗ କରୁଥିଲେ, ସମୁଦ୍ର ପରିବେଷ୍ଟିତ ଦେଶଗୁଡ଼ିକୁ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଅଧୀନରେ ରଖିଥିଲେ। ସେ ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଅଧୀନ କରି, ମ୍ଲେଚ୍ଛ ସୀମା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏବଂ ସମୁଦ୍ର ପରିଅଞ୍ଚଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜନସମୂହ ବସୁଥିବା ଭୂମିକୁ ଶାସନ କରୁଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଶାସନରେ କୌଣସି ବର୍ଣ୍ଣ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ମିଶ୍ରଣ ହେଉନଥିଲା, କୌଣସି ଲୋକ କୃଷି କାମକୁ ଅବହେଳା କରୁନଥିଲେ, ଏବଂ କୌଣସି ଦୁଷ୍କର୍ମ ହେଉନଥିଲା। ଲୋକମାନେ ଧର୍ମରେ ପ୍ରମୋଦ ଅନୁଭବ କରୁଥିଲେ, କର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ଧନ-ଧର୍ମ ଉପାର୍ଜନରେ ଲାଗିଥିଲେ। ଏହି ରାଜ୍ୟରେ କୌଣସି ଚୋରର ଭୟ ନଥିଲା, ଭୂଖର କିମ୍ବା ରୋଗର କୌଣସି ଆଶଙ୍କା ଥିଲା ନାହିଁ। ସମସ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣର ଲୋକମାନେ ନିଜ ନିଜ କର୍ମରେ ଆନନ୍ଦ ପାଉଥିଲେ, ତାଙ୍କ ଦୃଢ଼ ରାକ୍ଷାରେ ନିର୍ଭୟ ଥିଲେ। ସମୟରେ ବର୍ଷା ପଡ଼ୁଥିଲା, ଧାନ୍ୟ ରସସମୃଦ୍ଧ ହେଉଥିଲା, ଭୂମିରେ ଅନେକ ମଣିମୂଳ୍ୟ ଓ ଗୋଧନ ଥିଲା। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ନିଜ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଥିଲେ, ସେଠାରେ ମିଥ୍ୟା କଥା ନଥିଲା। ଦୁଷ୍ୟନ୍ତ ନିଜେ ଅଦ୍ଭୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଯୁବା, ବଜ୍ର ସମ କଠିନ ଦେହ ଥିଲା। ସେ ନିଜ ହାତରେ ମନ୍ଦରାଚଳ ପର୍ବତକୁ ଉଠାଇ ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଉଦ୍ୟାନ ମଧ୍ୟରେ ନେଇଯିପାରିଥିଲେ, ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ। ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ାରେ ସାରଥି ହେବାରେ ଅନୁପମ, ଶକ୍ତିରେ ବିଷ୍ଣୁ ସମାନ, ତେଜରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ବନ୍ଧୀ ଥିଲେ। ଧୃତିରେ ସାଗର ସମାନ, କ୍ଷମାରେ ଭୂମି ସମାନ, ଏହି ରାଜା ସମୃଦ୍ଧିଶାଳୀ ନଗର ଓ ଦେଶର ମାଲିକ ଥିଲେ। ସେ ତାଙ୍କ ଖୁସି ଜନତାକୁ ଧର୍ମମୂଳକ ଆଚରଣରେ ଉନ୍ମୁଖ କରିଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ କୌସିକ ମୁନି ଅନ୍ତଃକରଣରେ ଚିନ୍ତା କଲେ—"ହେ ଜ୍ଞାନୀ, ମୁଁ ବିବେକୀ ଭରତଙ୍କ ଜନ୍ମ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ, ଏବଂ ଶକୁନ୍ତଳାଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ନିଷ୍କଳଙ୍କ ସତ୍ୟ ମୂଳ କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ। ଶକୁନ୍ତଳା କିପରି ଶୂରବୀର ଦୁଷ୍ୟନ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ, ସେହି ସବୁ ଘଟଣା ମୁଁ ଏବେ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି।" ଏଠିଠାରେ ଦୁଷ୍ୟନ୍ତ ରାଜା ଶତଶଃ ଘୋଡ଼ା ଓ ହାତୀ, ଚତୁର୍ବିଧ ସେନା ନେଇ ଘନ ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ତାଙ୍କ ସାଙ୍ଗରେ ଅଜୟ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ତଳୱାର, ଶୂଳ, ଗଦା, ମୁସଳ, ଭାଲା, ତ୍ରିଶୂଳ ଧରି ଚାରିପାଖରେ ରହିଥିଲେ। ସେନାର ସିଂହ ନାଦ, ଶଂଖ ଓ ଢୋଲର ଧ୍ୱନି, ରଥ ଚକ୍ରର ଗଞ୍ଜନ, ହାତୀମାନଙ୍କ ଗଜଗଜାହାଟ ଏବଂ ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କ ହେଇହେଇ ଏବଂ ମଣିଷମାନଙ୍କ ସ୍ୱରରେ ସମଗ୍ର ପ୍ରାନ୍ତ ଗଞ୍ଜିଉଠିଲା। ଏହି ଶବ୍ଦ ମାନ୍ୟରେ ଦୁଷ୍ୟନ୍ତଙ୍କ ରାଜସ୍ଥାନୀ ପ୍ରଭା ଦେଖି, ମହଳର ଉଚ୍ଚ ତଳରୁ ନାରୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ—ସେ ସିଂହ ସମ, ପ୍ରସିଦ୍ଧିଶାଳୀ, ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ, ଶତ୍ରୁ ଦଳନ କରିଥିବା, ଶତ୍ରୁ ହାତୀମାନେକୁ ନିବାରଣ କରୁଥିବା। ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ନାରୀମାନେ ଭାବିଲେ—'ଏହି ହେଉଛନ୍ତି ବଜ୍ରଧାରୀ, ଯୁଦ୍ଧରେ ବସୁ ସମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ।' 'ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁର ସମ୍ମୁଖୀନ ହୁଅନ୍ତି, ସେମାନେ ଆଉ ଶତ୍ରୁ ରହିପାରନ୍ତି ନାହିଁ,' ଏଭଳି ନାରୀମାନେ ଦୟାଭାବରେ କହିଥିଲେ। ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରି, ମୁଣ୍ଡରେ ଫୁଲ ଛାଡ଼ିଲେ; ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ। ଦୁଷ୍ୟନ୍ତ ରାଜା ଅସୀମ ଆନନ୍ଦରେ ଅରଣ୍ୟକୁ ଶିକାର କରିବାକୁ ଚାଲିଗଲେ, ଯେଉଁଠି ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଅଧିପତି ସମାନ ଏକ ମଦୋନ୍ମତ ହାତୀରେ ଚଢ଼ିଥିଲେ। ଚାରି ବର୍ଣ୍ଣର ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ, ଶୁଭେଚ୍ଛା ଓ ବିଜୟ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଲିଗଲେ, ପରେ ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ପଛକୁ ଫେରିଲେ। ତାପରେ ଏହି ଭୂମିର ଅଧିପତି ଗରୁଡ଼ ସମ ରଥରେ ଚଢ଼ି, ତାଙ୍କ ଶବ୍ଦରେ ଭୂମି ଓ ଆକାଶକୁ ମୁଡ଼ିଦେଲେ। ଯାଉଥିବା ସମୟରେ, ସେ ଏକ ନନ୍ଦନବନ ସମ ଅରଣ୍ୟ ଦେଖିଲେ—ଏଠି ବିଲ୍ୱ, ଅର୍କ, ଖଦିର, କପିଥ୍ଥ, ଧବ ଗଛ ଥିଲା। ଏହା ଅପରିଚିତ, ପାହାଡ଼ର ଢାଳ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣରେ ଆଛନ୍ନ, ଜଳ ନଥିବା, ଲୋକଶୂନ୍ୟ ଏବଂ ଅନେକ ଯୋଜନ ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ ଥିଲା। ସେଠାରେ ଦୁଷ୍ୟନ୍ତ ସେନା, ଦାସ, ରଥ, ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ା ସହିତ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେଉଁଠି ଦୁଷ୍ଟ ମୃଗ, ସିଂହ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜଙ୍ଗଲ ଜନ୍ତୁ ରହୁଥିଲେ। ଦୁଷ୍ୟନ୍ତ ଏଠି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପ୍ରଜାତିର ମୃଗ ମାରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ; ତାଙ୍କ ତୀରର ଆଉତରେ ଆସିଥିବା ଅନେକ ବାଘ ତଳେ ପଡ଼ିଲେ। କିଛି ଦୂରରେ ଥିବା ପଶୁମାନେ ତୀରରେ ବିଧ୍ୱସ୍ତ ହେଲେ, ଆଉ କିଛି ନିକଟକୁ ଆସିଲେ ସେ ତଳୱାରରେ ପ୍ରହାର କଲେ। ଶୂଳରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିବା ଦୁଷ୍ୟନ୍ତ କିଛି ହରିଣକୁ ଶୂଳରେ ଭେଦିଲେ। ଗଦା ଓ ମୁସଳ ଚଳାଇବାରେ ଦକ୍ଷ, ସେ ଅଦ୍ୟାନ୍ତ ଶୂରବୀର ଥିଲେ। ଏହିପରି ଦୁଷ୍ୟନ୍ତ ରାଜା ତାଙ୍କ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ସହିତ ଜଙ୍ଗଲ ଏବଂ ଆକାଶ ମଧ୍ୟରେ ମୃଗ, ପକ୍ଷୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପଶୁମାନେକୁ ମାରିବାରେ ବ୍ୟସ୍ତ ହେଲେ। ଏହି ମହାବନ ଉପଦ୍ରବ ହୋଇ, ମୃଗମାନେ ଭୟରେ ତାଳିଗଲେ, ତାଙ୍କ ନେତାମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ। ଭୟ ଓ ଅଶାନ୍ତିରେ ହରିଣମାନେ ଏଠି-ସେଠି ଚିତ୍କାର କଲେ, ଶୁଷ୍କ ନଦୀକୁ ଯାଇ ତାପ ଓ ତୃଷ୍ଣାରେ ଦୁର୍ବଳ ହେଲେ। ଶରୀର ଶ୍ରମରେ କ୍ଳାନ୍ତ ହୋଇ, ଭୂଖ ଓ ପିପାସାରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ, ସେମାନେ ଭୂମିରେ ଚୁଇଁ ପଡ଼ିଲେ। ଏପରି ଭାବେ ଶୂରବୀର ଦୁଷ୍ୟନ୍ତଙ୍କ ଶାସନ ଓ ଅରଣ୍ୟ ଯାତ୍ରାର ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।