ଏକଥା ସେଇ ଦିନର, ଯେଉଁଠାରେ ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଧର୍ମ ଓ ଦାନ ନେଇ ଗଭୀର ଆଲୋଚନା ହେଉଥିଲା। ଏଠାରେ ପ୍ରତର୍ଦନ ନାମକ ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାଜା କହିଲେ, “ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନୁହେଁ, ବ୍ରହ୍ମ ଜ୍ଞାନୀ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ, ତେଣୁ ମୋ ପରି ଜଣେ ଲୋକ ଦାନ ଗ୍ରହଣ କରେନାହିଁ, ହେ ରାଜନ। ଯେପରି ଦାନ ସଦା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ପୂର୍ବେ ଏପରି ଦାନ ଦେଇଛି।” ସେଉଁଠି ପ୍ରତର୍ଦନ ଆଉ କହିଲେ, “ଏକ ଦୁଃଖୀ, ଅବ୍ରାହ୍ମଣ ଲୋକ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଅବ୍ରାହ୍ମଣ ସ୍ତ୍ରୀ, ସେ ଯେତେବେଳେ ଏକ ବୀରଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ହେଉଥିବେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କୁ ଜୀବନ୍ତ ରହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ମୁଁ ଏପରି କୌଣସି କାମ କରିବି ନାହିଁ, ଯାହା ପୂର୍ବେ କେହି କରିନଥିଲେ, ଧର୍ମ ଜାଣିବା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରିବି ନାହିଁ—ଏହା କିପରି ଭଲ ହେବ?” ତାପରେ ପ୍ରତର୍ଦନ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ମୁଁ ପ୍ରତର୍ଦନ, ଆପଣଙ୍କୁ ପଚାରୁଛି—ମୋ ପାଇଁ କିଛି ଲୋକ ରହିଛି କି? ଆକାଶ କିମ୍ବା ସ୍ୱର୍ଗରେ ଏପରି କିଛି ଅଛି କି? ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନୀ ଭାବେ ମନେ କରେ।” ତାହା ପ୍ରତିଉତ୍ତରରେ କହାଗଲା, “ହେ ରାଜନ, ତୁମ ପାଇଁ ଅନେକ ଲୋକ ଅଛନ୍ତି—ସପ୍ତ ଦିନ ଓ ସପ୍ତ ରାତି ପ୍ରତିଟି ଲୋକ ମଧୁ ଓ ଘିଅ ମିଶିତ, ଦୁଃଖ ଶୂନ୍ୟ, ଅନନ୍ତ ଓ ଆନନ୍ଦମୟ। ଏହି ସମସ୍ତ ଲୋକ ତୁମ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି।” “ମୁଁ ଏହି ସମସ୍ତ ଲୋକ ତୁମକୁ ଦେଉଛି—ପତନ କରିବାକୁ ଯିଅନାହିଁ। ଏହି ମୋର ଲୋକ, ଏବେ ତୁମର ହେଉ। ସେଗୁଡ଼ିକି ଆକାଶ କିମ୍ବା ସ୍ୱର୍ଗରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତୁମେ ତାହାକୁ ଶୀଘ୍ର ଲାଭ କର, ମୋହ ଛାଡ଼ି।” ତାପରେ ଏହି ଉପଦେଶ ମିଳିଲା, “ଏକ ରାଜାଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ସମାନ ନୁହେଁ, ଏମିତି ଲୋକଙ୍କ ଉନ୍ନତି ଚାହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଯଦିଓ ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ। ବିପଦ ଦେଉଁଥିଲେ, ଜ୍ଞାନୀ ରାଜା କେବେଉଁ ନିର୍ଦ୍ଦୟ ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।” “ଏକ ରାଜା, ଯିଏ ଧର୍ମ ପଥରେ ଚାଲିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରେ, କୀର୍ତି ଲାଗି ଧର୍ମ ଦୃଷ୍ଟିରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ। ଯିଏ ମୋ ପରି ଧର୍ମ ଜାଣେ, ସେ ମୋପ୍ରତି ଏପରି ଦୟାନିୟ କାମ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।” “ଅନ୍ୟମାନେ ପୂର୍ବେ କରିନଥିବା କାମ କେବଳ ଇଚ୍ଛାରେ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଏଥିରେ କଣ ଗୁଣ ଅଛି? ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମ ମଧ୍ୟରେ ବିବେକ କରି, କଣ କରିବା ଉଚିତ ଏବଂ କଣ ଉଚିତ ନୁହେଁ ତାହା ଜାଣି ସଚେତନ ରହିବା ଉଚିତ।” “ଯିଏ ଜ୍ଞାନୀ, ସତ୍ୟବାଦୀ, ନିୟମିତ, ଏବଂ ରାଜା—ସେ ତାଙ୍କ ମହିମାରେ ଜଗତର ରକ୍ଷକ ହୁଏ। ଯେଉଁଠି ଧର୍ମ ନେଇ ସନ୍ଦେହ ଅଛି, କିମ୍ବା ଇଚ୍ଛା ଓ ଲାଭ ସମାନ ରହିଛି—” “ସେଠାରେ ପ୍ରଥମେ ଧର୍ମ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ; ଏହି ଧର୍ମ, ଯାହା ଇଚ୍ଛା କିମ୍ବା ଲାଭ ସହ ସଙ୍ଗର୍ଷ କରେନାହିଁ।” ଏହିପରି ଆଲୋଚନା ଚାଲିଥିଲାବେଳେ, ଶିବି ନାମକ ଅନ୍ୟ ଏକ ରାଜା ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ହେ ଧନୀ, ଔଷଧ ଧାରଣ କରୁଥିବା, ମୋ ପାଇଁ କି ସ୍ୱର୍ଗରେ କିଛି ଲୋକ ଅଛି? ଆକାଶରେ କିମ୍ବା ସ୍ୱର୍ଗରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଆପଣ ଏହି ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନର କ୍ଷେତ୍ରର ଜ୍ଞାନୀ।” ଏହା ପ୍ରତିଉତ୍ତରରେ କୁହାଯାଇଲା, “ଯେତେ ଆକାଶ, ପୃଥିବୀ, ଦିଗ୍ବଳୟ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ସମସ୍ତ ତୁମ ତେଜରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଅନେକ ଲୋକ ଭାବେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି, ତାହାରେ ସମସ୍ତ ସତ୍ତ୍ୱ ଅବଳମ୍ବିତ।” “ମୁଁ ଏହି ସମସ୍ତ ଲୋକ ତୁମକୁ ଦେଉଛି, ପତନ କରିବାକୁ ଯିଅନାହିଁ। ଯେଉଁ ଲୋକ ମୋର, ସେମାନେ ଏବେ ତୁମର। ଏକ ତିନିକିଆ କୁଷ ଦେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତୁମେ ଏହାକୁ ଗ୍ରହଣ କର, ଯଦି ତୁମର ଗ୍ରହଣ ନିର୍ମଳ ଅଟୁଟ।” “ମୁଁ କେବେ ମିଥ୍ୟା ବିକ୍ରୟ କରିନି, କେବେ ଅନାବଶ୍ୟକ ନିଏନି, ଶିଶୁମାନଙ୍କ ନିନ୍ଦା ଭୟରୁ। ଏବଂ କେବେ ଏପରି କାମ କରିବି ନାହିଁ, ଯାହା ଅନ୍ୟେ କରିନଥିଲେ, କେବଳ ଇଚ୍ଛାରେ; ଏଥିରେ କଣ ଗୁଣ ଅଛି?” “ତୁମେ, ରାଜନ, ଏହି ଲୋକ ଗ୍ରହଣ କର, ଯାହା ମୁଁ ଦେଇଛି। ମୂଲ୍ୟ ଚାହୁଁନଥିଲେ, ତାହା ଭଲ। ମୁଁ ଏହା ଫେରାଇବି ନାହିଁ; ସମସ୍ତ ଲୋକ ତୁମର ହେଉ।” ଏବେ ଶିବି, ଉଶୀନରର ପୁତ୍ର, ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ମୁଁ ଶିବି, ମୋ ପାଇଁ କିଛି ଲୋକ ଅଛି କି, ଆକାଶ କିମ୍ବା ସ୍ୱର୍ଗରେ? ଆପଣ ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନର ଜ୍ଞାନୀ।” ଏହି ଉତ୍ତର ମିଳିଲା, “ରାଜନ, ଯେତେବେଳେ ତୁମେ କେହି ଭଲ ଲୋକଙ୍କୁ ଦୃଷ୍ଟିକ୍ଷେପ କରିନଥିଲ, ତେଣୁ ସେମାନେ ମନ କିମ୍ବା ଶବ୍ଦରେ ତୁମକୁ ଚାହିଲେ, ତେଣୁ ସେଇ ସମସ୍ତ ଅନନ୍ତ ଲୋକ, ଯାହା ସ୍ୱର୍ଗରେ ଥିବା, ତୁମର ହେଉଛି।” “ତୁମେ ଏହି ଲୋକ ଗ୍ରହଣ କର, ମୂଲ୍ୟ ଚାହୁଁନଥିଲେ ଭଲ। ଦାନ କରିବା ପରେ ଫେରାଇବି ନାହିଁ; ଯେଉଁଠି ଧୃଢ଼ ଲୋକ ଯାନ୍ତି, ଦୁଃଖ କରନାହିଁ।” “ତୁମେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ସେଇ ଲୋକ ଅନନ୍ତ; ମୁଁ ଅନ୍ୟ ଜଣଙ୍କଠାରୁ ଦାନ ନେଇ ଆନନ୍ଦ ପାଉନାହିଁ, ଏହିଯୋଗୁଁ ମୁଁ ଏହି ଅଂଶ ନେଉନାହିଁ।” “ଯଦି ତୁମେ ଏହି ଲୋକଗୁଡ଼ିକୁ ଏକ ଏକ କରି ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ଚାହୁଁନାହିଁ, ତେବେ ଆମେ ସମସ୍ତେ ଦେଇ ନରକକୁ ଯିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେବୁ।” “ମୁଁ ଯେଉଁ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ, ତାହା ଦିଅ, ହେ ସତ୍ୟପ୍ରେମୀ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ। ମୋ ପୂର୍ବ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ମୁଁ ଜାଣେନାହିଁ, ଯାହା ମୋତେ ଏହି ଅଧିକାର ଦେଇଥାଏ।” “ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ସୁବର୍ଣ୍ଣ ରଥ କାହା ପାଇଁ ଦେଖାଯାଉଛି? ଏହାରେ ଚଢ଼ି ମନୁଷ୍ୟ ନିତ୍ୟ ଲୋକକୁ ଚାହେ।” “ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ସୁବର୍ଣ୍ଣ ରଥ ତୁମ ପାଇଁ; ସେଗୁଡ଼ିକି ଉଚ୍ଚ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଅଗ୍ନିର ଶିଖା ପରି ତେଜମୟ।” ଏବେ ଏହି ମହାଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ହେଉଛି, ଯାହା ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ବରୁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ, ଏଠାରେ ଘୋଡ଼ାର ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଏ। ଏଠାରେ ହୋତା, ଅଧ୍ୱର୍ୟୁ, ଉଦ୍ଗାତା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏବଂ ସୋଳ ଯଜ୍ଞିକ ବୃନ୍ଦ, ନିୟମିତ ଭାବେ ଅଗ୍ନିକୁ ହବି ଦେଇଥାନ୍ତି। ଏହି ଯଜ୍ଞର ଧୂଆଁର ଗନ୍ଧ ଯେଉଁ ସବୁ ପାପୀ ଲୋକ ଶ୍ୱାସ ନେଇଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଶୁଦ୍ଧ ଓ ପାପମୁକ୍ତ ହୋଇଯାନ୍ତି। ଏହି ସମୟରେ ମାଧବୀ, ତପସ୍ୱିନୀ, ମୃଗଚର୍ମ ପିନ୍ଧି, ମୃଗମାନେ ସହିତ ଚାଲି, ଚମତ୍କୃତ ହୋଇ ଯଜ୍ଞ ମଣ୍ଡପକୁ ଯାଇଥିଲେ। ସେଠାରେ ମୃଗମାନେ ସହିତ ଧୂଆଁର ଗନ୍ଧ ଶୁଘି, ଯଜ୍ଞ ଅଞ୍ଚଳରେ ଘୁରୁଥିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ପୁଅମାନେ ପରାଜିତ ଦେଖିଲେ।