ଏହି ଉପଖ୍ୟାନରେ, ଏକ ମହାନ ତପସ୍ବୀଙ୍କର ଜୀବନ ଓ ଧର୍ମପଥର ଅନୁସରଣ କଥା ଉଲ୍ଲେଖିତ ହୋଇଛି। ଯେଉଁଠି ଜଣେ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ଓ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ କରି, ମୌନ ଅବସ୍ଥା ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିଥାନ୍ତି—ସେଉଁଠି ଏହି ଜଗତରେ ସେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣତାକୁ ଅଧିଗମନ କରିଥାନ୍ତି। ଏମିତି ଏକ ମହାନ ମନ୍ୟ, ଯାହାଙ୍କର ଦାନ୍ତ ପରିଷ୍କାର, ନଖ ଛେଦିତ, ସଦା ସ୍ନାନ କରିଥିବା, ଶୁଭ୍ର ଚରିତ୍ର, ଶ୍ୟାମ ଦେହ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସଫଳ କର୍ମରେ ଲିନ—ସେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ କିଏ ପୂଜିତ କରିବେ ନାହିଁ? ତପସ୍ୟାରେ କ୍ଷୀଣ ହୋଇ, ମାଂସ, ଅସ୍ଥି, ରକ୍ତ ସମ୍ଭଳି ନିଅ, ସେ ଏହି ଲୋକକୁ ଜୟ କରି, ଉଚ୍ଚତମ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ଯେତେବେଳେ ଏହି ତପସ୍ବୀ ମୌନରେ ନିବିଡ ହୋଇ, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ରହିତ ହୁଏ, ସେ ଏହି ଲୋକକୁ ଜୟ କରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୋକକୁ ଅଧିଗମନ କରେ। ଏହି ତପସ୍ବୀ ଗାଈ ପରି ମୁହଁ ଦ୍ୱାରା ଭିକ୍ଷା ମାଗିବାକୁ ଯେତେବେଳେ ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତି, ସମଗ୍ର ଜଗତ ତାଙ୍କ ଅମରତା ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ହୁଏ। ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ସାଧାରଣ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ହେଉଛି—କ୍ରୋଧ, ଲୋଭ, ଦ୍ୱେଷ, ଅସହିଷ୍ଣୁତା ପ୍ରତ୍ୟାଗତ କରିବା; ଇର୍ଷ୍ୟା, ଧୂର୍ତ୍ତତା, ଅହଂକାର, ଢୋଙ୍ଗ ଓ ନିନ୍ଦା ତ୍ୟାଗ କରିବା। ଯେଉଁଠି କ୍ରୋଧ, ଲୋଭ, ଅନ୍ୟାୟ ନାହିଁ, ସେଇ ଧର୍ମଜ୍ଞ। ଜଣେ ଯେଉଁଠି ଯେଉଁଠି ଅନ୍ୟାୟ କରେନାହିଁ—ସେ ଚାହେଁ ସେ ସଦା ଭୋଜନ କରୁନ୍ତୁ, ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ, ଗୃହସ୍ଥ, ଵାନପ୍ରସ୍ଥ, କିମ୍ବା ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ହେଉନ୍ତୁ—ଭୋଜନ ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟାୟ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏହା କିପରି ହୁଏ, ଆମେ ଜାଣିବାକୁ ଚାହାଁଉଛୁ। ମୁନିଙ୍କ ପାଇଁ ଅଷ୍ଟ ମୁଠି, ଵାନପ୍ରସ୍ଥ ପାଇଁ ସୋହଳ, ଗୃହସ୍ଥ ପାଇଁ ବତ୍ତିଶ ମୁଠି ଭୋଜନ ନିୟମିତ; ବ୍ରହ୍ମଚାରୀଙ୍କ ପାଇଁ ସୀମା ନାହିଁ। ଏହି ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଅଷ୍ଟକାର ଶୁଭ ଓ ଅଶୁଭ ଫଳ ବୁଝିବା ଉଚିତ୍। ଏହି ସମୟରେ ରାଜାଙ୍କୁ ପଚାରାଯାଏ—ଏ ଦୁଇ ମଧ୍ୟରୁ କିଏ ଦେବତାଙ୍କ ପାଖକୁ ପ୍ରଥମେ ପହଞ୍ଚନ୍ତି? ଏହି ଉତ୍ତର ମିଳେ—ଯେଉଁ ତ୍ୟାଗୀ ଭିକ୍ଷୁ ଗୃହସ୍ଥ ଜୀବନର ମଧ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ କରି, ଗ୍ରାମରେ ରହିଥାନ୍ତି, ସେ ପ୍ରଥମେ ଦେବତାଙ୍କୁ ପହଞ୍ଚିଥାନ୍ତି। ଯିଏ ଦୀର୍ଘାୟୁ ନ ପାଇ ଅନୁଚିତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାଏ, ଯଦି ସେ ତପସ୍ୟା କରି ଦୁଃଖଭୋଗ କରେ, ତେବେ ଅନ୍ୟ ତପସ୍ୟା ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଉଚିତ୍। ଯିଏ ସଦା ପାପ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଭୟ କରେ, ତାହା ସୁଖକର କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୁଖ ପାଇଥାଏ। ଯାହା ନିର୍ଦୟ, ତାହା ମିଥ୍ୟା; ଯିଏ ଲାଭ ପାଇଁ ଧର୍ମରେ ଲିନ, ସେ ଶକ୍ତିହୀନ ଘୋଡ଼ା ପରି। ଏହି ତାଙ୍କର ସରଳତା, ଧ୍ୟାନ, ଉଦାତ୍ତତା। ତାପରେ ଏକ ଦିନ ଏକ ଦିବ୍ୟ ପୁରୁଷ ରାଜାଙ୍କୁ ପଚାରିବାକୁ ଆସି, "ତୁମକୁ କିଏ ଡାକିଛି, କିଏ ପଠାଇଛି, ଆପଣ କେଉଁ ଦିଗରୁ ଆସିଛନ୍ତି, ରାଜସିଂହାସନ ଅଛି କି?" ତେଣୁ ସେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, "ଲୋକପାଳ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମୋତେ ପ୍ରେରଣା ଦେଇଛନ୍ତି। ନିତ୍ୟ ଧର୍ମମାନ୍ୟ ପଥ ଗଭୀର ଓ କଠିନ; ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୋକ ମୋତେ ଇନ୍ଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଛି, ଏବେ ମୁଁ ପୃଥିବୀକୁ ବିଦାୟ ଦେଉଛି।" ଏଠି ରାଜା ପ୍ରତିବାଦ କଲେ, "ମୋ ପାଇଁ ଏଠାରେ କିଛି ଲୋକ ଅଛି କି? ଆପଣ ଧର୍ମର ଚେତନା ରଖନ୍ତି, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ପଚାରିଛି—ମୋ ପାଇଁ ଏଠି ସ୍ୱର୍ଗ ଅଛି କି?" ତେଣୁ ଉତ୍ତର ମିଳିଲା, "ପୃଥିବୀରେ ଯେତେ ଗାଈ, ଘୋଡ଼ା, ପଶୁପକ୍ଷୀ, ପାହାଡ଼ ଅଛି, ସେତେ ସ୍ୱର୍ଗ ମୋତେ ମିଳିଛି—ସେଗୁଡ଼ିକ ତୁମ ପାଇଁ ଅଛି। ମୁଁ ସେଗୁଡ଼ିକ ତୁମକୁ ଦେଉଛି—ଅନ୍ତର୍ଗତ ମୋହ ତ୍ୟାଗ କର, ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଅ।" ତେବେ ରାଜା କହିଲେ, "ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନୁହେଁ, ମୁଁ କଦାଚିତ୍ ଦାନ ଗ୍ରହଣ କରିନାହିଁ, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କେବଳ ଦ୍ୱିଜମାନେ ପାଇଁ। ମୁଁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଅପରିଚିତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବିନାହିଁ, ଯାହା ସଦା ହୋଇନଥିଲା।" ଏଠି ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦୀ ପ୍ରତାର୍ଦନ କହିଲେ, "ମୋ ପାଇଁ କିଛି ସ୍ୱର୍ଗ ଅଛି କି? ଆପଣ ଧର୍ମର ଚେତନା ରଖନ୍ତି।" ତେବେ ଉତ୍ତର ମିଳିଲା, "ସପ୍ତ ଦିନ ଏବଂ ରାତି ପ୍ରତିଟିରେ ଅନେକ ସ୍ୱର୍ଗ ତୁମ ପାଇଁ ଅଛି—ମଧୁ, ଘୃତରେ ପ୍ରବାହିତ, ଦୁଃଖ ଶୂନ୍ୟ, ଅନନ୍ତ। ସେଗୁଡ଼ିକ ତୁମକୁ ଦେଉଛି—ମୋହ ତ୍ୟାଗ କର, ଶୀଘ୍ର ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଅ।" ଏଠି ରାଜା ଉତ୍ତର ଦେଲେ, "ଏକ ରାଜା କଦାପି ଅସମାନ ଶକ୍ତି ଥିବା ଲୋକଙ୍କ ଉନ୍ନତି ଚାହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ ଆସିଲେ, ଦୟା ରହିବା ଉଚିତ୍। ଯିଏ ଧର୍ମ ଅନୁସରଣ କରି, କୀର୍ତ୍ତି ଚାହେ, ସେ ଧର୍ମ ଦୃଷ୍ଟିରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ୍। ମୁଁ ଧର୍ମ ଜାଣିଛି, ଏପରି ଅପମାନଜନକ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବିନାହିଁ।" ଏଠି ଆହୁରି କହାଯାଏ, "ଅନ୍ୟେ କରିନଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ କେବଳ ଚାହିଦା ପାଇଁ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମ ଭେଦେ ବିଚାର କରିବା ଉଚିତ୍। ଯିଏ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ସତ୍ୟବାଦୀ, ନିୟମିତ, ରାଜା—ସେ ଏହି ପୃଥିବୀର ରକ୍ଷକ ହୁଏ। ଯେଉଁଠି ଧର୍ମ ସନ୍ଦେହ ଅଛି, ଚେଷ୍ଟା ଓ ଲାଭ ସମାନ, ସେଠି ପ୍ରଥମେ ଧର୍ମକାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ୍। ଯେଉଁ ଧର୍ମ ଇଚ୍ଛା ଓ ଲାଭ ସହ ବିରୋଧ କରେନାହିଁ, ସେଉଁଠି ତାହାକୁ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଉଚିତ୍।" ପୁନି ଏକ ଦିନ ଏକ ଧନୀ, ଔଷଧ ଧାରୀ, ରାଜାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, "ମୋ ପାଇଁ କି ସ୍ୱର୍ଗ ଅଛି? ଆପଣ ଧର୍ମର ଚେତନା ରଖନ୍ତି।" ଉତ୍ତର ମିଳିଲା, "ଯେତେ ଆକାଶ, ପୃଥିବୀ, ଦିଗ, ଏବଂ ତୁମ ତେଜରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ସୂର୍ଯ୍ୟ—ସେତେ ସ୍ୱର୍ଗ ତୁମ ପାଇଁ ଅଛି, ଏହି ଜଗତ ତାହା ଦ୍ୱାରା ଅବଳମ୍ବିତ।" "ମୁଁ ସେଗୁଡ଼ିକ ତୁମକୁ ଦେଉଛି, ଅନ୍ତର୍ଗତ ଧ୍ୱଂସରେ ଯାଅନାହିଁ। ମୋ ସମସ୍ତ ସ୍ୱର୍ଗ ତୁମର, ଏକ ଘାସ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ କିଣ, ଯଦି ତୁମ ଗ୍ରହଣ ନିର୍ମଳ।" ତେବେ ରାଜା କହିଲେ, "ମୁଁ କଦାଚିତ୍ ମିଥ୍ୟା ବ୍ୟବହାର କରିନାହିଁ, କିଛି ଅନ୍ୟାୟ ନେଇନାହିଁ, ଏବଂ ଅନ୍ୟେ କରିନଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ କେବଳ ଚାହିଦା ପାଇଁ କରିବିନାହିଁ।" ଏଠି ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦିଆଯାଏ, "ତୁମେ ମୋ ଦିଆଯାଇଥିବା ସ୍ୱର୍ଗ ଗ୍ରହଣ କର; ମୁଁ ପୁନଃ ନେବିନାହିଁ, ଯେଉଁଠି ଧୀର ଲୋକ ଯାନ୍ତି, ଦୁଃଖ କରିନାହିଁ।" ଏଠି ଶିବି, ଉଶୀନର ପୁତ୍ର, ପଚାରିଲେ, "ମୋ ପାଇଁ କିଛି ସ୍ୱର୍ଗ ଅଛି କି? ଆପଣ ଧର୍ମର ଚେତନା ରଖନ୍ତି।