ଏକ ସମୟର କଥା, ଅତି ପବିତ୍ର ଅରଣ୍ୟରେ ବିବିଧ ମହାତ୍ମା ଋଷିମାନେ ବସିଥିଲେ । ସେମାନେ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଜୀବନ ଯାପନ କରୁଥିଲେ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦୁଷ୍କର୍ମ କରୁନଥିଲେ, ଅନ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ଦେଉଥିଲେ, କେବେ ଅନ୍ୟକୁ କ୍ଷତି କରୁନଥିଲେ । ଏହିପରି ଋଷି, ଅରଣ୍ୟରେ ନିୟମିତ ଆହାର ଓ ଆଚରଣରେ ନିୟତ ଥିଲେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସିଦ୍ଧିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଉଥିଲେ । ସେମାନେ କୌଣସି ଚାକିରି କିମ୍ବା ଶିଳ୍ପ କରୁନଥିଲେ, ସଦା ଧାର୍ମିକ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ କରିଥିଲେ, ସବୁଠାରୁ ବିରକ୍ତ, ଘର ନଥିଲା, ଭାର ନଥିଲା, ଅତି କମ ଚଳନ୍ତି, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଦେଶ ଭ୍ରମଣ କରୁଥିଲେ । ଏହିପରି ମୁନିମାନେ ଏକ ସଂଯମିତ ଜୀବନ ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲେ । ଏମିତି ଏକ ରାତି ଅଛି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଜଗତ ଜିତ ହୁଏ, ଇଚ୍ଛା ଓ ଭୋଗ ଦମିତ ହୁଏ । ଏହି ରାତିକୁ ଅନ୍ୱେଷଣ କରି, ଏକ ଜ୍ଞାନୀ ଅରଣ୍ୟବାସୀ ମୁନି ସଂଯମ ଓ ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ସେହି ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥାନ୍ତି । ଏହି ଅରଣ୍ୟବାସୀ, ନିଜକୁ ପୂର୍ବର ୧୦ ପିତୃ, ପରେ ୧୦ ସନ୍ତାନ ଭାବି, ନିଜକୁ ୨୧ତମ ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି । ସେ ଅରଣ୍ୟରେ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ଶରୀରର ପଞ୍ଚତତ୍ତ୍ୱକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ମୁକ୍ତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି । ଏହିଠାରେ ଜିଜ୍ଞାସା ହେଲା—କେତେ ମୁନି ଅଛନ୍ତି? କେତେ ପ୍ରକାରର ମାଉନ ଅଛି? ଏହା ଜାଣିବାକୁ ଆଗ୍ରହ ଜନ୍ମିଲା । ଅରଣ୍ୟବାସୀ ପାଇଁ ଯଦି ଗ୍ରାମ ପଛରେ ରହିଅଛି, କିମ୍ବା ଗ୍ରାମବାସୀ ପାଇଁ ଅରଣ୍ୟ ପଛରେ ରହିଅଛି, ସେଉଁଠି ସେ ମୁନି ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେବେ । କିନ୍ତୁ ଏହିପରି ଅବସ୍ଥା କିପରି ହୁଏ? ଅରଣ୍ୟରେ ବସିଥିବା ବେଳେ ଗ୍ରାମ କିପରି ପଛରେ ଥାଏ, କିମ୍ବା ଗ୍ରାମରେ ବସିଥିବା ବେଳେ ଅରଣ୍ୟ କିପରି ପଛରେ ଥାଏ? ଏଠାରେ ବିବେଚନା ହେଲା—ଯେଉଁ ମୁନି ଅରଣ୍ୟରେ ବସି, ଗ୍ରାମର କିଛି ବସ୍ତୁ ବ୍ୟବହାର କରୁନାହାନ୍ତି, ସେଉଁଠି ଗ୍ରାମ ପଛରେ ରହିଯାଏ । ଏହିପରି ମୁନି ଅଗ୍ନିବିହୀନ, ଘରବିହୀନ, ପରିବାର ନାହିଁ, ମାତ୍ର ଏକ କୌପୀନ ପିନ୍ଧି, ଯେଉଁଠିପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହା ଅଛି, ତାଁପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅନ୍ୟ ବସ୍ତ୍ର ଚାହିଁବା ଉଚିତ । ଯେଉଁଠିପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜୀବନ ଧାରଣ କରିବା ଇଚ୍ଛା ଅଛି, ସେଉଁଠିପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଖାଦ୍ୟ ଚାହିଁବା ଉଚିତ; ଏହିପରି ମୁନି ଗ୍ରାମରେ ବସିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଅରଣ୍ୟ ପଛରେ ରହିଯାଏ । ଯିଏ ଇଚ୍ଛା ଓ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ କରି, ମାଉନ ଧାରଣ କରିଥାଏ, ସେ ଏହି ଜଗତରେ ସିଦ୍ଧିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ । ଏହିପରି ମୁନି, ଯାହାଙ୍କ ଦାନ୍ତ ସଫା, ନଖ କଟା, ସଦା ସ୍ନାନ କରି, ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ସେଉଁଠି ଅନ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜିବାର କଥା ଅନ୍ୟ କିଏ ଭାବିପାରିବେ? ତପସ୍ୟାରେ କ୍ଷୀଣ, ଦୁର୍ବଳ, ମାଂସ, ଅସ୍ଥି, ରକ୍ତ ଲୁହାଇଯିଥିବା ମୁନି, ଏହି ଜଗତକୁ ଜିତି, ଉଚ୍ଚ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି । ଯେତେବେଳେ ଏହି ମୁନି ମାଉନରେ ନିଶ୍ଚିତ ହୁଅନ୍ତି, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି, ସେଉଁଠି ସେ ଏହି ଲୋକକୁ ଜିତି, ପରମ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି । ଏହି ମୁନି ଗାଈ ପରି ମୁଁହେଁ ଖାଦ୍ୟ ନେଇଲେ, ସମସ୍ତ ଜଗତ ତାଙ୍କ ଅମରତା ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ହୁଏ । ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ସାଧାରଣ ଧର୍ମ ହେଉଛି—କ୍ରୋଧ, ଲୋଭ, ଦ୍ୱେଷ, ଅସହିଷ୍ଣୁତା ତ୍ୟାଗ କରିବା; ଇର୍ଷ୍ୟା, ଦ୍ୱିତୀୟତା, ଅହଂକାର, ଢୋଙ୍ଗ, ନିନ୍ଦା ତ୍ୟାଗ କରିବା; ଯିଏ ଏହି ସବୁ ତ୍ୟାଗ କରେ, ସେଇ ଧର୍ମଜ୍ଞ । ଯେଉଁଠି ଜଣେ ସଦା ଭୋଜନ କରେ, ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ, ଗୃହସ୍ଥ, ଅରଣ୍ୟବାସୀ କିମ୍ବା ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କୁ ଅନ୍ୟାୟ ଭୋଜନ ଦ୍ୱାରା ପାପ ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ । କେଉଁପରି ଏହା ହୁଏ, ସେଥିରେ ଜିଜ୍ଞାସା ହେଲା । ଏଠାରେ ନିୟମ ଦିଆଯାଇଛି—ମୁନି ପାଇଁ ଅଷ୍ଟ ମୁଠି ଭୋଜନ, ଅରଣ୍ୟବାସୀ ପାଇଁ ଷୋଳ ମୁଠି, ଗୃହସ୍ଥ ପାଇଁ ବତିଶି, ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ପାଇଁ ଅସୀମିତ ଭୋଜନ ଉଚିତ । ଏଭଳି ନିୟମ ଦ୍ୱାରା ଅଷ୍ଟକାର ଶୁଭ ଓ ଅଶୁଭ ଫଳ ବୁଝିବା ଉଚିତ । ଏହି ସମୟରେ ରାଜାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରାଗଲା—ଏହି ଦୁଇଜଣ ମଧ୍ୟରୁ କିଏ ପ୍ରଥମେ ଦେବତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ପହଞ୍ଚନ୍ତି, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ଦ୍ରୁତ ଗତି କରନ୍ତି? ଉତ୍ତର ମିଳିଲା—ଯେଉଁ ସଂଯମୀ ଭିକ୍ଷୁ, ଗୃହସ୍ଥ ମଧ୍ୟରେ ରହି ଇଚ୍ଛା ତ୍ୟାଗ କରିଥାଏ, ସେ ପ୍ରଥମେ ଦେବତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ପହଞ୍ଚେ । ଯିଏ ଦୀର୍ଘ ଆୟୁ ନ ପାଇଁ, ଅନୁଚିତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାଏ, ଯଦି ସେ ତପସ୍ୟା କରି ଏଥିରେ କ୍ଷୀଣ ହୁଏ, ତେବେ ଅନ୍ୟ ତପସ୍ୟା ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଉଚିତ । ଏହିପରି ଜଣେ ମନୁଷ୍ୟ, ଯିଏ ଦୁଷ୍କର୍ମକୁ ସଦା ଭୟ କରେ, ମଧୁର କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ପରମ ଶୁଖକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ । ଯାହା କ୍ରୂର, ତାହା ଅସତ୍ୟ; ଯିଏ ଲାଭ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଧର୍ମକୁ ସେବା କରେ, ସେ ଶକ୍ତିହୀନ ଘୋଡ଼ା ପରି; ତାଙ୍କ ସରଳତା, ଏକାଗ୍ରତା, ଉଚ୍ଚତା ଏପରି ହୁଏ । ଏଠାରେ ପ୍ରଶ୍ନ ହେଲା—ତୁମକୁ କିଏ ଡାକିଛି, କିଏ ପଠାଇଛି? ତୁମେ ଯୁବକ, ମାଳାପିନ୍ଧିଥିବା, ଦୀପ୍ତିମାନ, ତୁମେ କେଉଁଠୁ ଆସିଛ? କି ତୁମେ ରାଜା ଅଟ୍ଟାଳିକାରୁ ଆସିଛ? ଉତ୍ତର ମିଳିଲା—ଜଗତର ରକ୍ଷକମାନେ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମୋତେ ପ୍ରେରିତ କରିଛନ୍ତି । ଧର୍ମମାନେ ଯେଉଁପଥ ଚୟନ କରନ୍ତି, ସେଉଁଠି ପଥ ଅତି ଦୁଷ୍କର; ଯେଉଁଠି ସମସ୍ତ ଧର୍ମଶୀଳ ଲୋକ ଏକତ୍ରିତ ହେଇଛନ୍ତି । ଏହି ଦୁର୍ଲଭ ପଥକୁ ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କଠାରୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଭାବେ ପାଇଛି, ଏବଂ ମୁଁ ଭୂମିକୁ ପତିତ ହେବାକୁ ଯାଉଛି । ଏଠାରେ ଅନୁରୋଧ ହେଲା—ମୋତେ ଅନ୍ତର୍ଭୂମିକୁ ପତିତ ହେବାକୁ ଦିଅନ୍ତୁ ନାହିଁ, ଯଦି ଏଠାରେ ମୋ ପାଇଁ ଲୋକ ଅଛି । ସେମାନେ ଆକାଶ କିମ୍ବା ସ୍ୱର୍ଗରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଧର୍ମର ଜ୍ଞାତା ଭାବି ଗଣନା କରେ । ପୃଥିବୀରେ ଯେତେ ଗାଈ, ଘୋଡ଼ା, ଜଙ୍ଗଲୀ ପଶୁ, ପାହାଡ଼ ଅଛି, ସେତେ ସଂଖ୍ୟକ ଲୋକ ସ୍ୱର୍ଗରେ ତୁମ ପାଇଁ ନିର୍ମିତ । ଏହି ସମସ୍ତ ଲୋକ ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଉଛି—ଅନ୍ତର୍ଭୂମିକୁ ପତିତ ହେଉନି; ଆକାଶ କିମ୍ବା ସ୍ୱର୍ଗରେ ଯେଉଁଠି ଥାଉ, ଶୀଘ୍ର ତାହାକୁ ଅଭିଗମନ କର, ମୋହରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅ । ମୋ ପରି ଯିଏ ବ୍ରାହ୍ମଣ କିମ୍ବା ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀ ନୁହେଁ, ସେ କେବେ ଦାନ ଗ୍ରହଣ କରେନାହିଁ । ଏହା ସଦା ଦ୍ୱିଜଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ, ତେଣୁ ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ଦେଇଛି ।