ଧର୍ମ ବିପରୀତ କାମ କରିବାକୁ ପାପ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏହିପରି କାର୍ଯ୍ୟ ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକଙ୍କ ଦୁଃଖମୟ ଲୋକକୁ ନେଇଯାଏ। ନିର୍ମଳ ଚରିତ୍ର ଲୋକମାନେ କେବେ ମନ୍ଦ ଲୋକଙ୍କ ଚରିତ୍ର ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ସଦା ନୀତିମୟ ଉପାୟ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି। ମୁଁ ଏକ ସମୟରେ ବହୁତ ଧନୀ ଥିଲି, କିନ୍ତୁ ଏବେ ସେହି ଧନ ହାରାଇଯାଇଛି। ମୁଁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମଧ୍ୟ ଏହା ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିଲି ନାହିଁ। ଯିଏ ନିଜ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଦୃଢ଼ ଚେଷ୍ଟା କରେ ଏବଂ ସେହିଅନୁସାରେ କାମ କରେ, ସେଉଁଠି ଜୀବନର ତତ୍ତ୍ୱକୁ ବୁଝିପାରେ। ଯିଏ ବହୁତ ଧନ ଦ୍ୱାରା ମହାୟଜ୍ଞ କରେ, ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ର ରେ ଶିକ୍ଷିତ ଏବଂ ଅନୁଶାସିତ ମନ ରଖେ, ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନ କରେ, ତାଙ୍କ ଦେହକୁ ତପସ୍ୟାରେ ନିବେଶ କରେ, ସେହି ମନୁଷ୍ୟ ମୂଡ଼ତା ରହିତ ହୋଇ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଯେହেতୁ ଭାଗ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ତେଣୁ ବୁଦ୍ଧିମତି ଭାବେ କାମ କରିବା ଉଚିତ। ସତ୍ୟପାଇଁ, ସୁଖ କିମ୍ବା ଦୁଃଖ, ପ୍ରାଣୀ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ନୁହେଁ, ଭାଗ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଅନୁଭବ କରେ। ଏହିପରି ଭାବି, ଅତ୍ୟଧିକ ଶୋକ କିମ୍ବା ଆନନ୍ଦ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ମନୁଷ୍ୟ ନ ଦୁଃଖରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୀଡ଼ିତ ହେଉ ନାହିଁ, ନ ଆନନ୍ଦରେ ଅତ୍ୟଧିକ ଲୀନ ହେଉ। ଜ୍ଞାନୀ ଲୋକେ ସଦା ସମଚିତ୍ତ ରହିବା ଉଚିତ, ଭାବି ଯେ ଭାଗ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଏବଂ ଅତି ଆନନ୍ଦ କିମ୍ବା ଶୋକ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଅଷ୍ଟକ, ମୁଁ କେବେ ଭୟରେ ବିମୂଢ଼ ହେଉନାହିଁ, ମୋ ମନ କେବେ ବି କ୍ଷୁଭିତ ହୁଏ ନାହିଁ। ଯେପରି ମୋ ପାଇଁ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଏହି ଜଗତରେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିଛନ୍ତି, ସେହିପରି ମୁଁ ହେବି, ଏହି ଭାବରେ ଚିନ୍ତା କରେ। ଘମ, ଡିମ୍ବ, ଅଙ୍କୁର ରୂପେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, ମଣ୍ଡଳ, କୀଟ, ମାଛ, ପାଥର, ଘାସ, ଏବଂ କାଠ—ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟ ଶେଷ ହେଲେ ନିଜ ନିଜ ସ୍ୱରୂପକୁ ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ କରନ୍ତି। ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖ ଅସ୍ଥାୟୀ ବୋଲି ଜାଣି, ଅଷ୍ଟକ, ମୁଁ କାହିଁକି ଦୁଃଖିତ ହେବି? କ’ଣ କରିବି କିମ୍ବା କ’ଣ ନ କରିବି, ଯେଉଁଥିରେ ମୋତେ ପୀଡ଼ା ମିଳିବ? ଏହିପାଇଁ ମୁଁ ଶୋକକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ସଚେତନ ରହିଥାଏ। ଯେତେବେଳେ ରାଜା ଯୟାତି ଏପରି କହିଲେ, ତାହାପରେ ଅଷ୍ଟକ ପୁନି ପଚାରିଲେ: “ଭାଗ୍ୟବାନ୍ ତୁମେ ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ, ସ୍ୱର୍ଗରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିବାବେଳେ ଏହା ସତ୍ୟ ସତ୍ୟ କହ।” “ହେ ରାଜା, ତୁମେ କେଉଁଠି କେତେ ସମୟ ଧରି କ’ଣ କ’ଣ ଲୋକର ଉପଭୋଗ କଲ, ସେ ସମସ୍ତ କଥା ସଠିକ୍ ଭାବେ କୁହ, କାରଣ ତୁମେ ଧର୍ମ ତତ୍ତ୍ୱର ଜ୍ଞାନୀ।” “ମୁଁ ଏଠାରେ ଏକ ସମୟରେ ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀ ରାଜା ଥିଲି, ପରେ ବିଶାଳ ଲୋକ ଜୟ କଲି। ଏଠାରେ ମୁଁ ହଜାର ବର୍ଷ ରହିଥିଲି, ତା’ପରେ ଏଠାରୁ ଉଚ୍ଚତର ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲି। ତା’ପରେ ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସୁନ୍ଦର ନଗରୀରେ ଏକ ହଜାର ଦ୍ୱାର ଓ ଶତ ଯୋଜନ ବ୍ୟାପି ନଗରରେ ହଜାର ବର୍ଷ ରହିଲି, ତା’ପରେ ଆଉ ଉଚ୍ଚ ଲୋକ ପାଇଲି। ଏହାପରେ ମୁଁ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦୁର୍ଲଭ, ଅଜର, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲି ଏବଂ ସେଠାରେ ହଜାର ବର୍ଷ ରହି, ପୁନି ଉଚ୍ଚତର ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲି। ସେଠାରେ ଦେବତାଙ୍କ ଦେବତାଙ୍କ ନିବାସରେ, ମୁଁ ଇଚ୍ଛା ଅନୁସାରେ ସମସ୍ତ ଲୋକର ଉପଭୋଗ କରିଲି, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହେଲି, ମୋ ତେଜସ୍ୱିତା ଓ ଶକ୍ତି ଦେବତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ସମାନ ଥିଲା। ଏହିପରି ଭାବେ, ମୁଁ ନନ୍ଦନ ଉଦ୍ୟାନରେ ଇଚ୍ଛାମୟ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଏକ ଲକ୍ଷ ବର୍ଷ ଅପ୍ସରାମାନେ ସହିତ ମନୋରଞ୍ଜନ କରି, ସୁଗନ୍ଧିତ ଏବଂ ଫୁଲିଥିବା ଗଛ ଦେଖି ପ୍ରମୋଦିତ ହେଲି। ଏଠାରେ ମୁଁ ଭୋଗରେ ଲୀନ ଥିଲି, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଦେବଦୂତ ମୋତେ ତିନିଥର ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ଚିତ୍କାର କଲେ: ‘ପଡ଼ିଯାଅ!’ ଏଠିପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୋତେ ଯେତେ ଜଣା, ହେ ରାଜା, ମୁଁ ନନ୍ଦନରୁ ପଡ଼ିଗଲି, ମୋର ପୁଣ୍ୟ ଶେଷ ହୋଇଗଲା, ତା’ପରେ ଆକାଶରେ ଦେବମାନେ ଦୟାଭାବରେ ମୋ ପାଇଁ ବିଳାପ କରୁଥିଲେ। ‘ହାଁ, କେତେ ଦୁଃଖଦ! ଯୟାତି, ଯାହାଙ୍କ କର୍ମ ଓ କୀର୍ତ୍ତି ଧର୍ମମୟ, ସେ ପୁଣ୍ୟ ଶେଷ ହୋଇ ପଡ଼ିଯାଉଛନ୍ତି।’ ମୁଁ ପଡ଼ୁଥିବା ବେଳେ କହିଲି: ‘ମୁଁ କିପରି ଧର୍ମାନୁଷ୍ଠାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତଳକୁ ପଡ଼ିଯିବି?’ ସେମାନେ ମୋତେ ତୁମର ଯଜ୍ଞଭୂମି ବିଷୟରେ କହିଲେ, ଏବଂ ମୁଁ ଏଠାକୁ ଶୀଘ୍ର ଆସିଲି। ଆହୁତିର ସୁଗନ୍ଧ ଓ ହୋମକୁଣ୍ଡର ଧୂଆଁ ଦେଖି ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଏଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଲି। ଅଷ୍ଟକ ପଚାରିଲେ, “ତୁମେ ଯେଉଁଠି ଏକ ଲକ୍ଷ ବର୍ଷ ନନ୍ଦନରେ ଇଚ୍ଛାମୟ ରୂପ ଧାରଣ କରି ରହିଥିଲ, ସେଠାରୁ ତୁମେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ କାହିଁକି ଛାଡ଼ି ପୃଥିବୀକୁ ଆସିଲ?” ଯୟାତି କହିଲେ, “ଏଠି ଧନ ହାରାଇଗଲେ ଯେପରି ଆତ୍ମୀୟ, ବନ୍ଧୁ ଓ ସ୍ୱଜନ ଛାଡ଼ି ଯାନ୍ତି, ସେପରି ସ୍ୱର୍ଗରେ ପୁଣ୍ୟ ଶେଷ ହେଲେ ଦେବମାନେ ଓ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ଛାଡ଼ି ଦିଅନ୍ତି। “କିପରି ପୁଣ୍ୟ ଶୁନ୍ୟ ହୁଏ? କିଏ କି ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ ଏବଂ କେଉଁ ଭିନ୍ନତା ଦ୍ୱାରା? ଏହା କୁହ, କାରଣ ତୁମେ ଏହି ବିଷୟରେ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ରଖ, ମୁଁ ଭାବୁଛି। ଯୟାତି କହିଲେ, “ଏହି ପୃଥିବୀ ନରକରେ ଯେଉଁମାନେ ପଡ଼ନ୍ତି, ସେମାନେ କଉଁ, ଶ୍ୱାନ, ଶ୍ୟାଳ ଭଳି ପଶୁଙ୍କୁ ଭିକ୍ଷା କରି ଦୁଃଖିତ ହୁଅନ୍ତି। ପୁଣ୍ୟ ଶେଷ ହେଲେ ସେମାନେ ବିଭିନ୍ନ ରୂପରେ ଭ୍ରମଣ କରନ୍ତି। ଏହିପରି ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ନିନ୍ଦନୀୟ କ୍ରିୟା ପୃଥିବୀରେ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ତୁମକୁ କହିଦେଲି; ଆଉ କି ଶୁଣିବାକୁ ଚାହଁ, କୁହ। ଅଷ୍ଟକ ପଚାରିଲେ, “ପରେ ଏମାନେ ପକ୍ଷୀ, ଗୃଧ୍ର, କଉଁ, କୀଟ ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରମିତ ହୁଅନ୍ତି, ଏହି ଦୁଃଖ କିପରି ହୁଏ? ଏପରି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ନରକ ମୁଁ ଶୁଣିନାହିଁ।” ଯୟାତି କହିଲେ, “ମୃତ୍ୟୁ ପରେ କର୍ମଫଳ ଦ୍ୱାରା ଏମାନେ ପୃଥିବୀରେ ଦୃଶ୍ୟ ଭାବେ ଭ୍ରମଣ କରନ୍ତି। ସେମାନେ ଏହି ପୃଥିବୀ ନରକରେ ପଡ଼ି ଅନେକ ବର୍ଷ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି ନାହିଁ। ଷାଠି ହଜାର ଆକାଶରୁ ପଡ଼ନ୍ତି, ଏବଂ ଅଶୀ ବର୍ଷ ଭ୍ରମଣ କରନ୍ତି। ପଡ଼ୁଥିବା ବେଳେ ଭୂମିର ଭୟଙ୍କର ଦେମନ୍ମାନେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦାନ୍ତ ଦ୍ୱାରା ଏମାନେକୁ ବେଧନ କରନ୍ତି। ଏହି ଭୟଙ୍କର ଭୂତମାନେ କିପରି ଏମାନଙ୍କୁ ପୀଡ଼ା ଦିଅନ୍ତି? ସେମାନେ କିପରି ଏପରି ଦଶାକୁ ପହଞ୍ଚନ୍ତି?