ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି, ରାଜା ଏହିପରି ଉପବାସ ଓ ତପସ୍ୟାରେ ଜୀବନ ଯାପନ କଲେ। ତିରିଶଟି ଶରତ୍ ଧରି, ସେ କେବଳ ପବନ ଉପରେ ଜୀବନ ଯାପନ କଲେ, ତାଙ୍କର କଥା ଓ ମନ ଦୃଢ ଭାବରେ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଥିଲା। ପରେ, ଏକ ବର୍ଷ ଧରି, ଅକ୍ଷୟ ଶକ୍ତି ସହିତ ସେ ପବନ ଉପରେ ଜୀବନ କଲେ; ଏହିପରି ଏକ ବର୍ଷ ଧରି ପଞ୍ଚ ଅଗ୍ନି ମଧ୍ୟରେ ତପସ୍ୟା କଲେ। ଛଅ ମାସ ଧରି, ଏକ ପାଉଁ ଉପରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଇ, ପବନ ଉପରେ ଜୀବନ କଲେ। ଏପରି ତପସ୍ୟା ଓ ଧର୍ମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହୋଇ, ସେ ଭୂମି ଓ ଆକାଶ ପାର କରି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଉତ୍କଳନ କଲେ। ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପହଞ୍ଚି, ରାଜା ଦେବତାଙ୍କର ନିବାସରେ ବାସ କଲେ; ତିରିଶି, ସାଧ୍ୟ, ମାରୁତ, ଓ ଭସୁମାନେ ତାଙ୍କୁ ଆଦର କଲେ। ଦେବତା ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଲୋକରେ ଘୁଞ୍ଚି, ଏହି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ନିୟମିତ ରାଜା ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ରହିଲେ—ଏହା କହାଯାଏ। ଏକଦିନ, ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ଯୟାତି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଆସିଲେ; ଦୁଇଜଣଙ୍କର ଆଳୋଚନା ସମାପ୍ତ ହେବା ପରେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଭୂମିର ନାଥଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। “ତୁମର ପୁଅ ପୁରୁ, ତୁମର ଆକୃତି ଧରି, ତୁମର ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଧାରଣ କରି ଭୂମିର ଶାସନ କଲେ, ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟ ଦେଲା; ଏବେ ତୁମେ କ’ଣ କହିଥିଲା? ସତ୍ୟ କହ। ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନା ମଧ୍ୟରେ ଏହି ସମସ୍ତ ରାଜ୍ୟ ତୁମର; ଭୂମିର ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ରାଜା, ତୁମର ଭାଇମାନେ ବାହାର ଭୂମିର ଶାସକ। ଏକ ମନୁଷ୍ୟ ନିରାଶା, ଚଳ, କ୍ରୋଧରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; କୌଣସି ଜାଗାରେ ପରାଜୟ, ଇର୍ଷ୍ୟା, ଦ୍ୱେଷ ସୃଷ୍ଟି କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ହେ ରାଜା, ବୁଦ୍ଧିମାନ ମାନେ କେବେ ମା, ବାପା, ବଡ, ବିଦ୍ୱାନ, ତପସ୍ୱୀ, କିମ୍ବା ଧୈର୍ୟଶୀଳଙ୍କୁ ଉପେକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସଦା କ୍ଷମା କରିଥାଏ; ଦୁର୍ବଳ ମନୁଷ୍ୟ କ୍ରୋଧିତ ହୁଏ। ଦୁଷ୍ଟ ଭଲକୁ ଦ୍ୱେଷ କରିଥାଏ, ଅଶକ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀକୁ ଦ୍ୱେଷ କରିଥାଏ। କୁରୂପ ଶୁଭ ଦେଖି ଦ୍ୱେଷ କରିଥାଏ, ଦରିଦ୍ର ଧନୀକୁ ଦ୍ୱେଷ କରିଥାଏ; ଆଳସୀ କ୍ରିୟାଶୀଳକୁ ଦ୍ୱେଷ କରିଥାଏ, ଅଧର୍ମୀ ଧର୍ମୀକୁ ଦ୍ୱେଷ କରିଥାଏ। ଅଧର୍ମୀ ଧର୍ମୀକୁ ଦ୍ୱେଷ କରେ—ଏହା ଦୁଷ୍ଟଙ୍କର ଚିହ୍ନ; ଏହାର ବିପରୀତ ଭଲମାନେ ରଖିଥାନ୍ତି। ବ୍ରାହ୍ମଣ, ରାଜା, ବଣିକ, କିମ୍ବା ଦାସ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଯିଏ ଉତ୍ତମରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିଥାଏ, ସେ ପ୍ରଶଂସିତ ହୁଏ। ତେଣୁ, ରାଜା, ମନୁଷ୍ୟ ଉତ୍ତମରେ ଚିତ୍ତ ଦେବା ଉଚିତ୍; ଉତ୍ତମରେ ନିଷ୍ଠା ନ ଥିବା ଅଜ୍ଞ, ତୁମର ଭାଇମାନେ ଭଳି। ତୁମେ ଧର୍ମ ଜାଣ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧର୍ମର ଗୌରବ କର; ଆଜି ଆଉଥରେ ଲୋକ ଆଚରଣର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଉପାଖ୍ୟାନ କହ। ଯିଏ କ୍ରୋଧିତ ହୁଏ ନାହିଁ, ସେ କ୍ରୋଧିତ ମନୁଷ୍ୟଠାରୁ ଉତ୍ତମ; ଧୈର୍ୟଶୀଳ ଅଧୈର୍ୟ ଠାରୁ ଉତ୍ତମ। ଅମାନବ ମଧ୍ୟରେ ମାନବ ଉତ୍ତମ; ଅଜ୍ଞ ମଧ୍ୟରେ ଜ୍ଞାନୀ ଉତ୍ତମ। ଅପମାନିତ ହେଲେ, ଧୈର୍ୟଶୀଳ କଠୋର କଥା କହି ଉତ୍ତର ଦେଇ ନାହିଁ; ସେ ଅପମାନକୁ ଜଳାଇ ଉତ୍ତମ ଫଳ ପାଏ। ଏକ ମନୁଷ୍ୟ ଉପାଳମ୍ବ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କଠୋର କଥା କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ନିମ୍ନଙ୍କୁ ନେଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଯଦି ଜଣେ ମନୁଷ୍ୟର କଥା ଅନ୍ୟକୁ ବିଘ୍ନ ଦେଇଥାଏ, ସେ କଠୋର ଓ ଦୋଷପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଯିଏ ଉପାଳମ୍ବ କରେ, ତାଙ୍କର କଥା ତୀକ୍ଷ୍ଣ, ଅନ୍ୟମାନେ ମନରେ ଦୁଃଖ ଦେଇଥାଏ, ସେ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅତି ଦୁଃଖୀ, ତାଙ୍କର ମୁହଁରେ ବିନାଶ ବନ୍ଧା ଅଛି। ସେ ଉତ୍ତମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସାମ୍ନାରୁ ସମ୍ମାନିତ ହେବା ଉଚିତ୍, ପଛରୁ ଉତ୍ତମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ ହେବା ଉଚିତ୍। ସେ ସଦା ଦୁଷ୍ଟଙ୍କର ଅତିକ୍ରମ କଥା ଧୈର୍ୟରେ ସହିବା ଉଚିତ୍, ଉତ୍ତମ ଆଚରଣ ଅନୁସରିବା ଉଚିତ୍। ମୁହଁରୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ଭଳି କଥା ବାହାରିଥାଏ; ଏହି କଥା ଯେଉଁମାନେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ମନକୁ ଆଘାତ କରିଥାଏ, ସେମାନେ ଦିନ ରାତି ଦୁଃଖିତ ହୁଏ। ଏହି କଥା ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ମୂଳ ଆଘାତ କରେ, ଏହା ବୁଦ୍ଧିମାନ ଅନ୍ୟକୁ କେବେ ଦେଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ତିନି ଲୋକରେ କୌଣସି ଜାଗାରେ ଏପରି ସମନ୍ୱୟ ନାହିଁ: ଦୟା, ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ମିତ୍ରତା, ଦାନ, ଓ ମଧୁର କଥା। ତେଣୁ, ସଦା ଶାନ୍ତିଦାୟକ କଥା କହିବା ଉଚିତ୍, କଠୋର କଥା କେବେ ନ କହିବା ଉଚିତ୍। ଯେଉଁମାନେ ସମ୍ମାନର ଯୋଗ୍ୟ, ସେମାନେ ସମ୍ମାନିତ ହେବା ଉଚିତ୍, ଅନ୍ୟମାନେ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ୍, ଏବଂ କେବେ ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ମାଗିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ସମସ୍ତ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ରାଜା ଘର ଛାଡି ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାଇଛନ୍ତି। ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ, ନହୁଷର ପୁଅ, କେଉଁ ତପସ୍ୟାରେ ଯୟାତି ସମାନ ହେଲେ? ଦେବତା, ମନୁଷ୍ୟ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ମହାର୍ଷିମାନେ ମଧ୍ୟରେ, ମୁଁ ନିଜକୁ ତପସ୍ୟାରେ ସମାନ ଦେଖି ନାହିଁ, ହେ ବାସବ। ତୁମେ ତୁମର ସମାନ, ଉତ୍ତମ, କିମ୍ବା ଅଧମ ଯେଉଁମାନେ ଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଅପମାନ କଲା; ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଅଜ୍ଞାତ ଥିଲା, ତେଣୁ ତୁମର ଲୋକ ଶେଷ ହୋଇଗଲା; ତୁମର ପୁଣ୍ୟ ଶେଷ, ଆଜି ତୁମେ ପତିତ ହେଲା। ମୁଁ ଦେବ, ଋଷି, ଗନ୍ଧର୍ବ, ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ଅପମାନ କରି ମୋର ସ୍ୱର୍ଗ ନଷ୍ଟ ହୋଇଥିବାରୁ, ଦେବତାଙ୍କର ଲୋକ ଚ୍ୟୁତ ହୋଇ, ମୁଁ ଉତ୍ତମଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପତିତ ହେବାକୁ ଚାହେଁ। ତୁମେ ଉତ୍ତମଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପତିତ ହେଲା, ଏଠାରେ ତୁମେ ପୁନଃ ସ୍ଥାନ ପାଇଛ; ଏହା ଜାଣି, ଯୟାତି, ପୁନି ତୁମର ସମାନ କିମ୍ବା ଉତ୍ତମଙ୍କୁ ଅପମାନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏହି ମହା ପୁଣ୍ୟ ଲୋକରୁ ରାଜା ଯୟାତିଙ୍କୁ ପତିତ ହେଉଥିବା ଦେଖି, ଧର୍ମର ରକ୍ଷକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ଋଷି ଅଷ୍ଟକ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସ୍ନ କଲେ: “ତୁମେ କିଏ, ଯୁବକ, ବାସବ ସମାନ ଆକୃତି, ନିଜ ଉଜ୍ଵଳତାରେ ଅଗ୍ନି ଭଳି? ତୁମେ ବଦଳ ଅନ୍ଧାରରୁ ପତିତ ହେଉଛ, ଆକାଶବାସୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସୂର୍ଯ୍ୟଭଳି। ତୁମେ ସୂର୍ଯ୍ୟର ପଥରୁ ପତିତ ହେଉଥିବା ଦେଖି, ଅଗ୍ନି ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ ଉଜ୍ଵଳତା, ସମସ୍ତେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ, କଣ ପତିତ ହେଉଛି ଭାବିଛି। ଦେବତାଙ୍କର ପଥରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଦେଖି, ଇନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ବିଷ୍ଣୁ ସମାନ ତେଜ, ଆମେ ଆଜି ତୁମଠାରେ ଆସିଛୁ, ତୁମର ପତନର ସତ୍ୟ ଜାଣିବାକୁ। ଆମେ ପ୍ରଥମେ ପ୍ରସ୍ନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଆମର ପ୍ରସ୍ନ କରିନାହାଁ; ତେଣୁ, ହେ ଆକାଂକ୍ଷିତ ଆକୃତି, ତୁମେ କାହାର, କିମ୍ବା କିପାଇଁ ଆସିଛ?