ନହୁଷଙ୍କ ପୁତ୍ର ଯୟାତି, ତାଙ୍କର ପୁଅମାନେ—ଯଦୁ, ତୁର୍ବସୁ, ଦ୍ରୁହ୍ୟୁ, ଏବଂ ଅନୁ ସହିତ ତାଙ୍କର ଛୋଟ ଭାଇମାନେ—ସମସ୍ତଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟର ବାହ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ। ଯୟାତି ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ପୁଅ ପୁରୁଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟ ଦେଇ, ଅରଣ୍ୟବାସର ନିୟମ ଗ୍ରହଣ କରିଲେ; ସେ ନଗର ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଇ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ତପସ୍ୱୀମାନେ ସହିତ ଅରଣ୍ୟକୁ ଗଲେ। ଭାରତ, ରାଜା ଦେବୟାନୀ ଓ ଶର୍ମିଷ୍ଠା ସହିତ ଅରଣ୍ୟରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ତପସ୍ୟା କଲେ। ଯଦୁଠାରୁ ଯାଦବ ଜନ୍ମ ହେଲେ; ତୁର୍ବସୁଠାରୁ ଯବନମାନେ; ଦ୍ରୁହ୍ୟୁଠାରୁ ଭୋଜମାନେ; ଅନୁଠାରୁ ମ୍ଲେଚ୍ଛ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ପୁରୁଠାରୁ ପୌରବ ବଂଶ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଯାହାରୁ ତୁମେ ଜନ୍ମ ନେଲା; ଏହି ବଂଶ ହଜାର ହଜାର ବର୍ଷ ରାଜ୍ୟରେ ଶାସନ କଲା। ଏପରି, ରାଜା ଯୟାତି, ନହୁଷଙ୍କ ନନ୍ଦନ, ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛିତ ପୁଅକୁ ସିଂହାସନରେ ବସାଇ, ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ତପସ୍ୱୀ ହେଲେ। ଅରଣ୍ୟରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସହିତ କଠିନ ନିୟମ ଅନୁସରଣ କରି, ଫଳ ଓ କନ୍ଦ ଭୁଞ୍ଜି, ସଂଯମିତ ହେଇ, ସେ ପରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ। ସ୍ୱର୍ଗରେ ପହଞ୍ଚି, ଆନନ୍ଦ ଓ ସୁଖରେ ବସିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଅଧିକ ଦିନ ନୁହେଁ, ଶକ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୁଣି ସ୍ୱର୍ଗରୁ ଖସିଗଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତାଙ୍କ ସ୍ୱର୍ଗ ଯାତ୍ରା ପରେ, ସେ କିପରି ଶକ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱର୍ଗରୁ ବିସ୍ତାପିତ ହେଲେ? ସ୍ୱର୍ଗରୁ ପଡି, ପୃଥିବୀକୁ ଉପଲବ୍ଧ କରିପାରିଲେନି, ଆକାଶରେ ମଧ୍ୟ ଅଟକି ରହିଲେ—ମୁଁ ଏହି କଥା ଶୁଣିଛି। ଏଠାରୁ, କହାଯାଏ, ସେ ପୁଣି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ରାଜା ବସୁମତ ଓ ଶୂର ଅଷ୍ଟକ ସହିତ। ପ୍ରତର୍ଦନ ଓ ଶିବି ସହିତ ସଭାରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ, କିଏ ଦ୍ୱାରା ଏହି ରାଜା ପୁଣି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇପାରିଲେ? ମୁଁ ଏହି ସବୁ କଥା ଖୋଲା ଓ ସତ୍ୟରେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁନିମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିବା ସମୟରେ ତୁମେ କହ। ରାଜା ଯୟାତି, ଦେବତାମାନଙ୍କ ସମ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, କୁରୁ ବଂଶର ବୃଦ୍ଧିକାରୀ, ଅଗ୍ନି ସମ ଚମକ ଦେଉଥିଲେ। ତାଙ୍କର ମହାତ୍ମା କାର୍ଯ୍ୟ, ଯାହା ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ। ମୁଁ ତୁମକୁ ଯୟାତିଙ୍କର ଅତିରିକ୍ତ କଥା କହିବି, ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ଏଠାରେ, ଯାହା ପୁଣ୍ୟ ଦେଉଥିବା ସମେତ ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରେ। ରାଜା ଯୟାତି, ନହୁଷଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କର ସବୁଠୁ ଛୋଟ ପୁଅ ପୁରୁଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟ ଦେଇ, ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାଇଲେ। ତାଙ୍କର ଜେଷ୍ଠ ପୁଅମାନେ ପୁରୁଙ୍କୁ ଭରସା କରି, ରାଜା ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଅରଣ୍ୟରେ ଫଳ ଓ କନ୍ଦ ଭୁଞ୍ଜି ରହିଲେ। ସଂଯମ ଓ କ୍ରୋଧ ଜୟ କରି, ପିତୃ ଓ ଦେବତାମାନେ ଉପରେ ତୃପ୍ତି ଦେଇ, ଅରଣ୍ୟବାସୀ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଅଗ୍ନିକୁ ଅବଳି ଦେଲେ। ଅତିଥିମାନେ ପାଇଁ ଅରଣ୍ୟ ଉପହାର ଦେଇ, ଉପଯାନୀ ଜୀବନ ଗ୍ରହଣ କରି, ଅନ୍ୟମାନେ ଖାଇଥିବା ପରେ ଉପଯାନ ଭୁଞ୍ଜିଲେ। ହଜାର ବର୍ଷ ସେ ଏପରି ଜୀବନ ଯାପନ କଲେ; ତିରିଶ ଶରତ ସେ କେବଳ ବାୟୁ ଉପରେ ଜୀବନ ଯାପନ କଲେ, ମନ ଓ ଭାଷା ସଂଯମ କରି। ଏପରି, ଏକ ବର୍ଷ ସେ ବାୟୁ ଉପରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ରହି, ଏକ ବର୍ଷ ପଞ୍ଚ ଅଗ୍ନି ମଧ୍ୟରେ ତପସ୍ୟା କଲେ। ଛଅ ମାସ ଏକ ପାଦରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ, ବାୟୁ ଉପରେ ଜୀବନ ଯାପନ କଲେ; ପରେ, ତାଙ୍କର ପୁଣ୍ୟ ଓ ଖ୍ୟାତି ପାଇଁ, ସେ ପୃଥିବୀ ଓ ଆକାଶ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ସେ ରାଜା, ସ୍ୱର୍ଗରେ ଯାଇ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ନିବାସରେ ବସିଲେ, ତିରିଶି ଦେବ, ସାଧ୍ୟ, ମାରୁତ, ଓ ବସୁମାନେ ସେ ଉପରେ ସମ୍ମାନ ବର୍ଷାଇଲେ। ଦେବତା ଓ ବ୍ରହ୍ମାର ଲୋକରେ ଚାଲି, ଧର୍ମିକ ଓ ସଂଯମିତ ରାଜା ସ୍ୱର୍ଗରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ରହିଥିଲେ। ଏକ ଦିନ, ରାଜା ଯୟାତି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ; ସାକାତ୍ କଥାବାର୍ତ୍ତା ପରେ, ଇନ୍ଦ୍ର ପୃଥିବୀର ମହାରାଜଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: "ତୁମର ପୁଅ ପୁରୁ, ତୁମର ଆକୃତି ଗ୍ରହଣ କରି, ତୁମର ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଭୋଗ କରି, ଭୂମିରେ ଶାସନ କଲା, ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟ ଦେଲା, ସେତେବେଳେ ତୁମେ କଣ କହିଥିଲା? ଏହି କଥା ସତ୍ୟରେ କହ।" "ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନା ମଧ୍ୟରେ ଏହି ସମସ୍ତ ଭୂମି ତୁମର; ପୃଥିବୀର ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ରାଜା, ତୁମର ଭାଇମାନେ ବାହ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ଶାସନ କରୁଛନ୍ତି।" "ମନୁଷ୍ୟ କ୍ଷୁଦ୍ରତା, ଚତୁର୍ୟ, କ୍ରୋଧ ଦ୍ୱାରା କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; କୌଣସି ସ୍ଥାନରେ ପରାଜୟ, ଇର୍ଷ୍ୟା, ଶତ୍ରୁତା ଉତ୍ପନ୍ନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।" "ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ମନୁଷ୍ୟ ନିଜର ମା, ବାପା, ବଡ଼, ପଣ୍ଡିତ, ତପସ୍ୱୀ, ଧୈର୍ୟଶୀଳକୁ କେବେ ଅବହେଳା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।" "ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେ ସଦା କ୍ଷମା କରେ; ଦୂର୍ବଳ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇଥାଏ। ଦୁଷ୍ଟମାନେ ସଦ୍ଗୁଣୀକୁ ଘୃଣା କରନ୍ତି, ଦୂର୍ବଳମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀକୁ ଘୃଣା କରନ୍ତି।" "କୁରୁପମାନେ ସୁନ୍ଦରକୁ, ଗରିବମାନେ ଧନୀକୁ, ଆଳସୀମାନେ କ୍ରିୟଶୀଳକୁ, ଅଧର୍ମିକମାନେ ଧର୍ମିକକୁ ଘୃଣା କରନ୍ତି।" "ଅସଦ୍ଗୁଣୀ ସଦ୍ଗୁଣୀକୁ ଘୃଣା କରନ୍ତି—ଏହା ଦୁଷ୍ଟମାନଙ୍କ ଚିହ୍ନ; ଏହାର ବିପରୀତ ସଦ୍ଗୁଣୀଙ୍କ ଚିହ୍ନ, ରାଜା।" "ବ୍ରାହ୍ମଣ, ରାଜା, ବଣିକ, କିମ୍ବା ଦାସ—ଯଦି ସେମାନେ ସଦ୍ଗୁଣୀ ପ୍ରତି ଅନୁଗତ, ସେମାନେ ପ୍ରଶଂସା ଲଭନ୍ତି।" "ଏହିପରି, ରାଜା, ମନୁଷ୍ୟ ସଦ୍ଗୁଣୀ ପ୍ରତି ମନ ଲଗାଇବା ଉଚିତ୍; ସଦ୍ଗୁଣୀ ପ୍ରତି ଅନୁଗତ ନୁହେଁ, ସେମାନେ ଅଜ୍ଞ, ତୁମର ଭାଇମାନେ ଭଳି।" "ତୁମେ, ରାଜା, ଧର୍ମ ଜାଣୁଛ; ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧର୍ମ କଥା ଆଜି ପୁଣି କହ।" "ଯେ କ୍ରୋଧିତ ନୁହେଁ, ସେ କ୍ରୋଧିତଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ; ଧୈର୍ୟଶୀଳ ଅଧୈର୍ୟଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ। ଅମାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ମାନବ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ; ଅଜ୍ଞମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପଣ୍ଡିତ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ।" "ଅପମାନ ହେଲେ, ଧୈର୍ୟଶୀଳ ମନୁଷ୍ୟ କ୍ଷୁଦ୍ର ଶବ୍ଦ ଦିଏନାହିଁ; ସେ ଅପମାନକାରୀକୁ ଦହି ଦେଉଥିବା ସମେତ ପୁଣ୍ୟ ଲଭେ।" "ମନୁଷ୍ୟ କେବେ ଅପମାନକାରୀ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କିମ୍ବା କ୍ଷୁଦ୍ର ଶବ୍ଦ କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ଭାବରେ ଅଧମମାନଙ୍କୁ କିଛି ନେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ନିଜର ଭାଷା ଅନ୍ୟକୁ ବିପର୍ୟସ୍ତ କରେ, ଏପରି ଶବ୍ଦ କେବେ କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।" "ଯେ ଅପମାନକାରୀ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶବ୍ଦ କହେ, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ମୁଖର କଣ୍ଟକ ଦେଉଥିବା, ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠୁ ଅଧମ, ତାଙ୍କର ମୁଖରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ନାଶ ରହିଛି।