ଏକ ସମୟରେ, ରାଜା ଯୟାତିଙ୍କ ଜୀବନର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଘଟଣା ଘଟିଲା। ତାଙ୍କ ପୁଅମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଏକ ପୁଅ ଯାହା ଗୁଣବତ୍ତାରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, ଯାହା ଦୁଇ ଜଗତରେ ପିତାଙ୍କର ଆଦର ଆଣେ, ଏବଂ ଯାହା ବଡ ପୁଅଙ୍କର ଅଂଶ ନେଇଥାଏ, ସେହି ପୁଅକୁ ଏକ ନିଜ ପୁଅ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ। ଧର୍ମଜ୍ଞମାନେ ଏହି ନିୟମକୁ ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଘୋଷଣା କରିଥିଲେ। ବେଦରେ ଲିଖାଯାଇଛି, ପୁଅ ନିଜ ପିତାରୁ, ତାଙ୍କ ହୃଦୟରୁ ଜନ୍ମିଥାଏ; ତାଙ୍କରୁ ମୁଖ୍ୟ ଯାହା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ସେହି ସବୁ ନିଜ ପିତାଙ୍କର ଅଂଶ। ଯୟାତିଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ପୁଅ ଯଦୁ, ତୁର୍ବସୁ, ଦ୍ରୁହ୍ୟୁ ଏବଂ ଅନୁ ଅପମାନ କରିଥିଲେ; ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ବଡ ଅଦବ କରିଥିଲେ। କିନ୍ତୁ, ପୁରୁ ଏକାନ୍ତ ଭାବେ ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ମାନି ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇଥିଲେ; ଯଦିଓ ସେ ସବୁଠୁ ଛୋଟ, କିନ୍ତୁ ସେ ତାଙ୍କର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ହେଲେ, ଯାହା ତାଙ୍କ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାକୁ ସମ୍ବଳ ଦେଲା। ପୁରୁ ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ଶୁକ୍ର ଋଷିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ବରର ଫଳ ମିଳିଥିଲା। ପିତାଙ୍କ ପଥକୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା ପୁଅ ଏହି ପୃଥିବୀର ରାଜା, ସେ ଏକାନ୍ତ ପୁଅ ଏବଂ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ହେବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ। ଯେଉଁ ପୁଅ ଗୁଣବତ୍ତାରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଏବଂ ସଦା ପିତା ମାତାଙ୍କ ଭଲରେ କାମ କରେ— ଏହି ପୁଅ ଯଦିଓ ସବୁଠୁ ଛୋଟ ଏବଂ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, ସେ ସମସ୍ତ ଶ୍ରୀର ଅଧିକାରୀ; ବେଦ ଏବଂ ଧର୍ମ-ଅର୍ଥ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଏହି କଥା ଋଷିମାନେ ଘୋଷଣା କରିଛନ୍ତି। ପୁରୁ ଏହି ରାଜ୍ୟର ଅଧିକାରୀ, କାରଣ ସେ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ଦୟା କରିଥିଲେ; ଶୁକ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ବରକୁ କେହି ବିପରୀତ କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ପରେ, ନହୁଷ ରାଜା, ନାଗରିକ ଏବଂ ଦେଶବାସୀଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ଅଭିବାଦନ ପାଇଁ, ନିଜ ପୁଅ ପୁରୁଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟର ରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷେକ କଲେ। ଯଦୁ, ତୁର୍ବସୁ, ଦ୍ରୁହ୍ୟୁ, ଅନୁ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇମାନେ, ନହୁଷ ତାଙ୍କୁ ବାହ୍ୟ ଦେଶର ଅଧିକାରୀ କଲେ। ପୁରୁଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟ ଦେଇ, ରାଜା ତପସ୍ୟା ଅନୁଷ୍ଠାନ ପାଇଁ ବନକୁ ଯାଇଥିଲେ; ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏବଂ ତପସ୍ବୀମାନେ ସହିତ ସେ ନଗର ଛାଡିଦେଲେ। ଭାରତ, ରାଜା ତାଙ୍କ ଦୁଇ ଜନା ରାଣୀ ଦେବୟାନୀ ଏବଂ ଶର୍ମିଷ୍ଠାଙ୍କ ସହିତ ବନରେ ଉତ୍ତମ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ। ଯଦୁରୁ ଯାଦବ ବଂଶ, ତୁର୍ବସୁରୁ ଯବନ, ଦ୍ରୁହ୍ୟୁରୁ ଭୋଜ, ଅନୁରୁ ମ୍ଲେଚ୍ଛ ବଂଶ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ପୁରୁରୁ ପୌରବ ବଂଶ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ରାଜନ୍, ଯାହାରୁ ତୁମେ ଜନ୍ମ ନେଇଛ; ଏହି ବଂଶ ହଜାର ବର୍ଷ ରାଜ୍ୟ କରିଥିଲା। ଏଭଳି, ନହୁଷଙ୍କ ପୁଅ ଯୟାତି ନିଜ ପ୍ରିୟ ପୁଅକୁ ରାଜ୍ୟରେ ବସାଇ, ଆନନ୍ଦ ଭରିତ ହୃଦୟରେ ବନକୁ ଯାଇ ତପସ୍ବୀ ହେଲେ। ବନରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସହିତ କଠିନ ନିୟମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରି, କେବଳ ଫଳ ଏବଂ ମୂଳ ଖାଇ, ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ସେ ପରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇଥିଲେ। ସ୍ୱର୍ଗରେ ସେ ଆନନ୍ଦ ଏବଂ ସୁଖରେ ବସିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଅତି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ନୁହେଁ, ଶକ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେ ପुनଃ ତଳକୁ ଖସିଗଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସ୍ୱର୍ଗ ଯାଇ ଦେବମାନଙ୍କ ଗୃହରେ ବସି, ଅତି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ କିପରି ଶକ୍ର ସେଉଁଠୁ ତଳକୁ ଖସାଇଲେ? ସ୍ୱର୍ଗରୁ ଖସି ବିଦୃତ, ପୃଥିବୀକୁ ନ ପହଞ୍ଚି, ସେ ଆକାଶରେ ଝୁଲିଥିଲେ; ଏହି କଥା ଆମେ ଶୁଣିଛୁ। ସେଉଁଠୁ ଏକଥା ଅଛି, ସେ ପୁନଃ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ରାଜା ବସୁମତ ଏବଂ ପ୍ରବଳ ଅଷ୍ଟକ ସହିତ। ପ୍ରତର୍ଦନ ଏବଂ ଶିବି ସହିତ ସଭାରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ, କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସେ ରାଜା ପୁନଃ ସ୍ୱର୍ଗ ପାଇଲେ? ମୁଁ ଏହି ସବୁ କଥା ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ସତ୍ୟ ଭାବରେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଋଷିମାନଙ୍କ ସଭାରେ ତୁମେ ଏହା କଥା କହ। ରାଜା ଯୟାତି, ଦେବମାନଙ୍କ ଦେବତା ସମ, କୁରୁ ବଂଶର ଉନ୍ନତିକାରୀ, ଅଗ୍ନିର ପ୍ରଭା ଭଳି ଦୀପ୍ତିମାନ୍। ମୁଁ ଏହି ମହାତ୍ମାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ, ଯାହାର କୀର୍ତି ସ୍ୱର୍ଗରେ ଓ ପୃଥିବୀରେ ବିଶାଳ, ଏହି ସବୁ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ। ମୁଁ ତୁମକୁ ଯୟାତିଙ୍କର ଆଗକୁ ଘଟିଥିବା କଥା, ସ୍ୱର୍ଗରେ ଓ ପୃଥିବୀରେ, ଯାହା ପୁଣ୍ୟ ଦେଇ ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରେ, କଥାଇବି। ରାଜା ଯୟାତି, ନହୁଷଙ୍କ ପୁଅ, ଆନନ୍ଦରେ ନିଜ ସବୁଠୁ ଛୋଟ ପୁଅ ପୁରୁଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟରେ ବସାଇ, ବନକୁ ଚାଲିଗଲେ। ନିଜ ଜେଷ୍ଠ ପୁଅମାନେ ପୁରୁଙ୍କ ଭାରସାରେ ଦେଇ, ରାଜା ଦୀର୍ଘ ସମୟ ବନରେ ରହି, ଫଳ ଏବଂ ମୂଳ ଖାଇ ଜୀବନ କାଟିଲେ। ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, କ୍ରୋଧ ଦମନ କରି, ତିନି ଅଗ୍ନିକୁ ବନବାସୀ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଅନ୍ନ ଦେଇ ପୂର୍ବଜ ଏବଂ ଦେବମାନେକୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କଲେ। ଅତିଥିମାନେକୁ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟମାନେ ଖାଇଥିବା ବନ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦେଇ ସମ୍ମାନ କଲେ, ଉପଯୋଗୀ ଜୀବନ ଅନୁଷ୍ଠାନ କଲେ। ଏଭଳି ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ ରହିଲେ; ତିରିଶ ଶରତ ଏକାନ୍ତ ଶ୍ୱାସ ଉପରେ ଜୀବନ କାଟିଲେ, ମନ ଓ ବାଣୀ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କଲେ। ଏକ ବର୍ଷ ପରି ଶ୍ୱାସ ଉପରେ ଅତି କଠିନ ତପସ୍ୟା କଲେ; ଏକ ବର୍ଷ ପାଞ୍ଚ ଅଗ୍ନି ମଧ୍ୟରେ ତପସ୍ୟା କଲେ। ଷଟ୍ ମାସ ଏକ ପାଦ ଉପରେ ଶ୍ୱାସ ଉପରେ ରହିଲେ; ଏହିପରେ, ତାଙ୍କ ଧର୍ମ ଓ କୀର୍ତିରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ସେ ପୃଥିବୀ ଓ ଆକାଶ ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଉଠିଗଲେ। ସେଉଁଠି, ରାଜା ସ୍ୱର୍ଗରେ ଯାଇ, ଦେବମାନଙ୍କ ଗୃହରେ ବସି, ତିରିଶ ଦେବ, ସାଧ୍ୟ, ମାରୁତ, ଓ ବସୁମାନେ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହେଲେ। ଦେବମାନଙ୍କ ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଲୋକରେ ଘୁଞ୍ଚି, ଧର୍ମିକ ଏବଂ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ରାଜା ଦୀର୍ଘ ସମୟ ସେଉଁଠି ବସିଥିଲେ। ଏକ ଦିନ, ଏହି ଉତ୍ତମ ରାଜା ଯୟାତି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ; ସାଂବାଦ ଶେଷରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଏହି ଭୂମିର ନାଥଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: "ତୁମର ପୁଅ ପୁରୁ, ତୁମ ରୂପ ଧରି, ତୁମ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଆଣି, ଭୂମି ଶାସନ କଲେ, ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟ ଦେଲେ, ସେବେ ତୁମେ କ’ଣ କହିଥିଲେ?" "ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନା ମଧ୍ୟରେ ସମସ୍ତ ଭୂମି ତୁମର; ଭୂମି ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ରାଜା, ତୁମ ଭାଇମାନେ ବାହ୍ୟ ଦେଶର ଶାସକ। କୌଣସି ଲୋକ ନିରାଶା, ଚାଳ, କ୍ରୋଧରେ କାମ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; କେଉଁଠି ବି ହରାଇବା, ଇର୍ଷ୍ୟା କିମ୍ବା ଶତ୍ରୁତା ଉତ୍ପନ୍ନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।" "ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ କେବେ ବି ମାତା, ପିତା, ବଡ଼, ଜ୍ଞାନୀ, ତପସ୍ବୀ କିମ୍ବା ଧୈର୍ୟଶୀଳ ଲୋକଙ୍କୁ ଅବମାନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।