ଏହି ଉପଖ୍ୟାନରେ ରାଜା ଯୟାତି ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାର ଦୁଃଖ ଭୋଗୁଥିବା ଚିତ୍ରଣ ଦିଆଯାଇଛି। ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ଅତି କଷ୍ଟଦାୟକ, ଶୁଭ୍ର ଦାଢ଼ି, ଶୁନ୍ୟ ଅନନ୍ଦ, ବୟସରେ ଝିଅିଯାଇଥିବା ଶରୀର, ହାଡ଼ ଛାଡ଼ି ଶକ୍ତିହୀନ ଏବଂ ସୁକୁନି ହୋଇଯାଇଛି। ଏମିତି ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ ସେ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରୁନାହାନ୍ତି; ଯୁବା ଏବଂ ତାଙ୍କ ସହ ରହୁଥିବା ଲୋକ ତାଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରନ୍ତି। ଯୟାତି କହିଲେ, “ମୁଁ ଏହି ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାକୁ ଚାହେଁନି।” ତାପରେ ଯୟାତି ରାଜା ତୁର୍ବସୁଙ୍କୁ କହିଲେ, “ତୁମେ ମୋତେ ଚାହେଁନ୍ତି ନାହିଁ, ତୁମେ ମୋତେ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ ଅନ୍ୟ ଅନେକ ପୁଅ ଅଛନ୍ତି। ତେଣୁ ଧର୍ମଜ୍ଞ ରାଜା, ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଦେଇବାକୁ ବାଛନ୍ତୁ।” ଯୟାତି କହିଲେ, “ତୁମେ ମୋ ହୃଦୟରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛ, ତଥାପି ତୁମର ଯୁବାବସ୍ଥା ମୋତେ ଦେଉନାହାଁତି, ତେଣୁ ରାଜ୍ୟର ଅଯୋଗ୍ୟ, ତୁମର ସନ୍ତାନ ତୁମରେ ରହିବ।” ଏହି ଅବହେଳା ପରେ ଯୟାତି ତୁର୍ବସୁଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ, “ତୁର୍ବସୁ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାର ଦୁଃଖ ଗ୍ରହଣ କର; ମୁଁ ତୁମର ଯୁବାବସ୍ଥା ନେଇ ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ ଉପଭୋଗ କରିବି; ପରେ ତୁମକୁ ଯୁବାବସ୍ଥା ଫେରାଇ ଦେଇ ମୁଁ ଆପଣ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ନେବି।” ତୁର୍ବସୁ କହିଲେ, “ମୁଁ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଚାହେଁନି, ଏହା ଇଚ୍ଛା ଉପଭୋଗ ନଷ୍ଟ କରେ, ଶକ୍ତି ଓ ସୌନ୍ଦର୍ୟ ନଷ୍ଟ କରେ, ବୁଦ୍ଧି ଓ ଜୀବନ ନଷ୍ଟ କରେ।” ଯୟାତି ତୁର୍ବସୁଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ, “ତୁମେ ମୋ ହୃଦୟରୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ ତଥାପି ଯୁବାବସ୍ଥା ଦେଲେନି, ତେଣୁ ତୁମର ବଂଶ ଶେଷ ହେବ। ତୁମେ ମିଶ୍ର ଓ ବିପରୀତ ଚରିତ୍ର ଧର୍ମର ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରାଜା ହେବ, ମାଂସ ଖାଇଥିବା ଓ ନିମ୍ନ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ। ତୁମେ ଗୁରୁପତ୍ନୀଙ୍କୁ ଆସକ୍ତ, ପଶୁ ଗର୍ଭରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, ପଶୁ ସ୍ୱଭାବର, ପାପୀ ଓ ମ୍ଲେଚ୍ଛ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରହିବାକୁ ପଡିବ।” ତୁର୍ବସୁଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଇ ଯୟାତି ତାଙ୍କର ଆଉ ଏକ ପୁଅ ଦ୍ରୁହ୍ୟୁଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଦ୍ରୁହ୍ୟୁ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଯୁବାବସ୍ଥା ଓ ରୂପ ନଷ୍ଟ କରେ; ଏହି ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାକୁ ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ ନିଅ, ମୋତେ ତୁମର ଯୁବାବସ୍ଥା ଦିଅ। ପରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଯୁବାବସ୍ଥା ଫେରାଇ ଦେଇ ଆପଣ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ନେବି।” ଦ୍ରୁହ୍ୟୁ କହିଲେ, “ବୃଦ୍ଧା ଲୋକ ହାତୀ, ରଥ, ଘୋଡ଼ା, ନାରୀ ଉପଭୋଗ କରିପାରେନି; ତାଙ୍କର କଥା ଅସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ—ମୁଁ ଏହି ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଚାହେଁନି।” ଯୟାତି ଦ୍ରୁହ୍ୟୁଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ, “ତୁମେ ମୋ ହୃଦୟରୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ ତଥାପି ଯୁବାବସ୍ଥା ଦେଲେନି, ତେଣୁ ତୁମର ପ୍ରିୟ ଇଚ୍ଛା କେବେ ପୂରଣ ହେବନାହିଁ। ଯେଉଁଠି ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ ଘୋଡ଼ା ରଥ ନାହିଁ, ହାତୀ ଓ ଗଧା ନାହିଁ, ଛେଉଁଠି ଉଠ, ଗୋ, ଦୋଳା ନାହିଁ, ତାଠି ନିତ୍ୟ ବାହନ ନାଉ ଓ ପଲ୍ଲାରେ ହେବ—ତୁମର ଉପଭୋଗ ଏହିପରି ହେବ।” ଏହା ପରେ ଯୟାତି ତାଙ୍କର ଆଉ ଏକ ପୁଅ ଅନୁଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଅନୁ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଦୁଃଖ ଗ୍ରହଣ କର; ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ ମୁଁ ତୁମର ଯୁବାବସ୍ଥା ଉପଭୋଗ କରିବି। ବୃଦ୍ଧ ଲୋକ ଶିଶୁ ପରି ଅସମୟରେ, ଅସୁଚିତ ଭାବେ ଖାଇଥାଏ, ନିର୍ବିଧି ଅଗ୍ନି ଉପାସନା କରେ—ମୁଁ ଏହି ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଚାହେଁନି।” ଯୟାତି ଅନୁଙ୍କୁ କହିଲେ, “ତୁମେ ମୋ ହୃଦୟରୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ ତଥାପି ଯୁବାବସ୍ଥା ଦେଲେନି, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାର ଦୁଃଖ ଉପଲେଖ କଲେ, ତେଣୁ ତୁମେ ଏହା ଭୋଗିବାକୁ ପଡିବ। ତୁମର ସନ୍ତାନ ଯୁବାବସ୍ଥା ମିଳିଲେ ତୁମର ପୂର୍ବରୁ ନଷ୍ଟ ହେବେ; ତୁମେ ଅଗ୍ନି ଉପାସନା ଅବହେଳା କରିଥିବାରୁ ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦୁଃଖର ଶିକାର ହେବେ।” ଚାରିପୁଅଙ୍କୁ ଅବହେଳା ଓ ଶାପ ଦେଇ ଯୟାତି ପୁରୁଙ୍କଠାରେ ଗଲେ, ତାଙ୍କର ପରୀକ୍ଷା ନେବାକୁ। ଯୟାତି କହିଲେ, “ପୁରୁ, ତୁମେ ମୋର ପ୍ରିୟ ପୁଅ; ତୁମେ ଅଧିକ ମହାନ ହେବ। ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା, ଚିହ୍ନ ଓ ଶୁଭ୍ର କେଶ ମୋତେ ଘେରିଛି। କାବି, ଉଶନାସଙ୍କ ପୁଅଙ୍କର ଶାପ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଯୁବାବସ୍ଥାରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ନୁହେଁ। ପୁରୁ, ତୁମେ ମୋର ପାପ ସହ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଗ୍ରହଣ କର, ଯେପରି ମୁଁ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ଇଚ୍ଛା ଉପଭୋଗ କରିପାରିବି। ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ ପରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଯୁବାବସ୍ଥା ଫେରାଇ ଦେଇ ଆପଣ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଓ ପାପ ନେବି।” ପୁରୁ ଗମ୍ଭୀର ଭାବରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ମହାରାଜ, ଆପଣ ଯାହା କହିବେ, ମୁଁ ତାହା କରିବି। ଗୁରୁଙ୍କର କଥା ପବିତ୍ର, ସ୍ୱର୍ଗ ଦେଇଥାଏ, ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଦେଇଥାଏ; ଗୁରୁଙ୍କର ଆଶୀର୍ବାଦରେ ଇନ୍ଦ୍ର ତିନି ଲୋକ ଶାସନ କରିଥିଲେ। ଗୁରୁଙ୍କର ଅନୁମତି ମିଳିଲେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ; ଆପଣ ଯେପରି ଚାହିଁବେ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କର ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଭୋଗିବି। ଆପଣଙ୍କର ପାପ ସହ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଗ୍ରହଣ କରିବି; ଆପଣ ମୋର ଯୁବାବସ୍ଥା ନେଇ ଇଚ୍ଛା ଉପଭୋଗ କରନ୍ତୁ। ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ ଆପଣଙ୍କର ରୂପ ଓ ବୟସ ମୁଁ ଗ୍ରହଣ କରିବି; ଆପଣଙ୍କୁ ଯୁବାବସ୍ଥା ଦେଇ ଆପଣଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ଜୀବନ କଟାଇବି।” ଏପରି ସେବା ଦେଖି ଯୟାତି ପୁରୁଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ କଲେ, “ପୁରୁ, ମୁଁ ତୁମରେ ପ୍ରସନ୍ନ; ତେଣୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଉଛି—ତୁମର ବଂଶ ରାଜ୍ୟରେ ଫଳିବା, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ଦେଇ ଉନ୍ନତି ହେବ।” ଏହିପରି କହି ମହାତପସ୍ବୀ ଯୟାତି କାବିଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ପୁରୁଙ୍କୁ ଦେଇ ତାଙ୍କର ଯୁବାବସ୍ଥା ନେଲେ। ଏହା ପରେ ନହୁଷଙ୍କ ପୁଅ ଯୟାତି, ପୁରୁଙ୍କର ଯୁବାବସ୍ଥା ଗ୍ରହଣ କରି, ରୂପ ଓ ଯୁବା ରାଜା ହେଲେ; ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଓ ଉଲ୍ଲାସରେ ଆପଣଙ୍କର ପ୍ରିୟ ଉପଭୋଗ କଲେ। ସମୟ ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ, ଧର୍ମକୁ ଉଲ୍ଲଂଘନ କରିନାହିଁ, ରାଜା ଇଚ୍ଛା ଅନୁସାରେ ଉପଭୋଗ କଲେ। ସେ ଦେବତାଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞରେ, ପିତୃଙ୍କୁ ପିତୃଯଜ୍ଞରେ, ଦରିଦ୍ରଙ୍କୁ ଦାନ ଦେଇ, ଦ୍ୱିଜଙ୍କୁ ଚାହିଁଥିବା ପୁରସ୍କାର ଦେଇ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କଲେ। ଅତିଥିଙ୍କୁ ଖାଦ୍ୟ ପାନ ଦେଇ, ଜନସାଧାରଣକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେଇ, ନିମ୍ନଙ୍କୁ ଦୟା ଦେଇ, ଦୁଷ୍ଟଙ୍କୁ ଦମନ କଲେ। ଯୟାତି ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ଧର୍ମରେ ଶାସନ କଲେ, ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରେମ ଜିତିଲେ, ଜଣେ ଦ୍ୱିତୀୟ ଇନ୍ଦ୍ର ପରି। ସେ, ଶିଂହ ପରି ପ୍ରତାପୀ, ଯୁବା ଓ ରାଜ୍ୟର ନାୟକ, ଧର୍ମର ଆଚରଣ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଭାବେ ଉପଭୋଗ କଲେ, ଅପରିମିତ ଆନନ୍ଦରେ ଉପଲବ୍ଧି ହେଲେ।