ସେମାନେ ତାଙ୍କର ଆଙ୍ଗୁଳି ଦ୍ୱାରା ସେହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖାଇ ଦେଲେ, ଏବଂ ଶର୍ମିଷ୍ଠାଙ୍କୁ ମାତୃରୂପେ ଉପସ୍ଥାପନ କରିଲେ। ଏହିଠାରେ ସବୁ ଶିଶୁମାନେ ଏକସাথে ରାଜାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ; କିନ୍ତୁ ଦେବୟାନୀଙ୍କ ସମ୍ନିଧିରେ ରାଜା ସେମାନେଠାରେ ସ୍ୱାଗତ କଲେ ନାହିଁ। ତାପରେ, ଶିଶୁମାନେ କାନ୍ଦିକାନ୍ଦି ଶର୍ମିଷ୍ଠାଙ୍କୁ ଗଲେ, ଓ ସୁନ୍ଦର ଚକ୍ଷୁ ଦେବୟାନୀ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ, ଚୁପଚାପ ରାଜାଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଲେ। ରାଜାଠାରୁ ଅତି ଦୂରେ ନୁହଁ, ଦେବୟାନୀ ମୁହଁ ଫେରାଇ ଦାଉଁ ଦେଇ ଦଣ୍ଡାଇ ରହିଲେ; ଶିଶୁମାନେ କାନ୍ଦିବାକୁ ଦେଖି ରାଜା କିଛି ଲଜ୍ଜିତ ଲାଗିଲେ। ରାଜା ଏହି ଯୁବତୀମାନଙ୍କର ମମତା ଦେଖି ଏକାଉଁଟି କିଛି କହିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଚୁପଚାପ ରହିଲେ। ଏହା ବୁଝି, ଶର୍ମିଷ୍ଠା ଦେବୟାନୀଙ୍କୁ କହିଲେ: "ତୁମେ କହିଥିଲେ କିଛି ଋଷି ଆସୁଛନ୍ତି।" "ଏହିପରି ଉପାୟରେ ରାଜାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିଛ, କିନ୍ତୁ ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ କହିଥିଲି, ତୁମେ ଭୁଲ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛ। ମୋ ଅଧୀନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, କିଏ ତୁମେ ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟ କଲା? ତୁମେ ଦାନବୀୟ ଆଚରଣ ଅପନ୍ନ କରିଛ, ଏବଂ ମୋତେ ଭୟ କରୁନାହିଁ।" "ଯେଉଁ କଥା 'ଋଷି ଆସୁଛନ୍ତି' କହାଯାଇଥିଲା, ଏହା ସତ୍ୟ, ମନ୍ମୋହିନୀ। ନ୍ୟାୟ ଓ ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ମୁଁ ତୁମକୁ ଭୟ କରୁନାହିଁ।" "ତୁମେ ବର ଚୟନ କଲା, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ସେଇ ସମୟରେ ବର ଚୟନ କରିଥିଲି। ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ, ବନ୍ଧୁ ର ପତି ନିଜର ପତି ହୁଏ, ମନ୍ମୋହିନୀ।" "ତୁମେ ବୃହତ୍ତମ, ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ଓ ଆଦର ଯୋଗ୍ୟ, ମୁଁ ତୁମକୁ ସମ୍ମାନିତ କରିବି। କିନ୍ତୁ ରାଜା ଋଷି ତୁମଠାରୁ ବେଶି ସମ୍ମାନିତ ହେବା ଯୋଗ୍ୟ—ତୁମେ ଏହା ଜାଣୁନାହିଁ କି?" "ମନ୍ମଙ୍ଗଳା, ଆମେ ଦୁଇଜଣ ତୁମ ବାପା, ମୋ ଶିକ୍ଷକ, ଦ୍ୱାରା ଏକାଉଁଟି ଦିଆଯାଇଥିଲୁ। ତେଣୁ ପତି ଆଦର ଓ ପୋଷଣ ଯୋଗ୍ୟ, ଓ ସେ ଏଠାରେ ମୋତେ ପୋଷଣ କରୁଛନ୍ତି।" ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଦେବୟାନୀ କହିଲେ: "ତୁମେ ଶର୍ମିଷ୍ଠା ସହିତ ଏଠାରେ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ଉପଭୋଗ କର।" "ହେ ରାଜା, ଆଜି ମୁଁ ଏଠାରେ ରହିବି ନାହିଁ; ତୁମେ ମୋତେ ଅପ୍ରିୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛ।" ଏପରି ଦେବୟାନୀ ଦ୍ୱାରା ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧ ଦେଖାଯାଇଲା। ଶର୍ମିଷ୍ଠା ଲଜ୍ଜିତ ହେଉଥିବା ଦେଖି, ଦେବୟାନୀ ତାଙ୍କୁ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦହି ଦେଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ଅଳଂକାର ସବୁ ଚାଡ଼ି ଦେଲେ। ଶର୍ମିଷ୍ଠା କଳାବର୍ଣ୍ଣ ଅଳ୍ପାୟୁ, ଅପେକ୍ଷାତୀତ ଦୃଷ୍ଟି, କାନ୍ଦୁଥିବା ଦେଖି, ଦେବୟାନୀ ବିପରିତ ଅବସ୍ଥାରେ ତ୍ୱରିତ କବିଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତି ପାଇଁ ଚାଲିଗଲେ। ରାଜା ଚିନ୍ତିତ ହୋଇ, ପଛରେ ପଛରେ ଦେବୟାନୀଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ ଚାଲିଲେ; କିନ୍ତୁ ଦେବୟାନୀ ପଛ ଫେରିଲେ ନାହିଁ, ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି କ୍ରୋଧରେ ଲାଲ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ଦେବୟାନୀ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ, ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏବଂ ଶୀଘ୍ର କବି ଉଶନାସଙ୍କ ପାଖକୁ ପହଞ୍ଚିଗଲେ। ପିତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଦେବୟାନୀ ନମସ୍କାର କରି ତାଙ୍କ ସମ୍ନିଧିରେ ଦଣ୍ଡାଇ ରହିଲେ; ଏହି ସମୟରେ ଯୟାତି ଭାର୍ଗବ ବଂଶୀ କବିଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ। ଏପରି ଦେବୟାନୀ କହିଲେ: "ଧର୍ମ ଅଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ପରାଜିତ ହେଉଛି; ଅଧର୍ମର ପଥ ବିଜୟୀ ହୋଇଛି। ମୁଁ ଶର୍ମିଷ୍ଠା, ବୃଷପର୍ବନଙ୍କ କନ୍ୟା, ଦ୍ୱାରା ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଅନ୍ୟାୟ ଭୋଗିଛି।" "ଏହି ରାଜା ଯୟାତି ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ତିନିପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ହୋଇଛି। କିନ୍ତୁ, ହେ ପିତା, ମୁଁ କହୁଛି, ମୋର ଦୁଇପୁତ୍ର ଅଛି, ଅଭାଗି ମୁଁ।" "ଏହି ରାଜା ଧର୍ମଜ୍ଞ ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ହେ ଭୃଗୁବଂଶୀ; କିନ୍ତୁ ସେ ଧର୍ମର ସୀମା ଉଲ୍ଲଂଘନ କରିଛନ୍ତି; ହେ କବି, ଏହି କଥା ମୁଁ ତୁମକୁ କହୁଛି।" "ହେ ମହାରାଜ, ତୁମେ ଧର୍ମ ଜାଣିଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ଅଭିଲାଷାରେ ଅଧର୍ମ କରିଛ; ତେଣୁ ଶୀଘ୍ର, ଅଜୟ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ତୁମକୁ ଆବରଣ କରିବ।" "ହେ ପ୍ରଭୁ, ସେ ତାଙ୍କର ଋତୁ ପାଇଁ ଏକାଗ୍ର ହୃଦୟରେ ଅନୁରୋଧ କରିଥିଲେ, ମୁଁ ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ତାଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲି।" "ଯଦି କୌଣସି ପୁରୁଷ ଏକ ନାରୀ ତାଙ୍କ ଋତୁ ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କଲେ ଦେଇନାହିଁ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବେଦଜ୍ଞମାନେ ତାଙ୍କୁ ଗର୍ଭ ନାଶକ କହନ୍ତି।" "ଏବଂ ଯଦି ଏକ ଅନୁରାଗିନୀ ଯୋଗ୍ୟା ନାରୀ ଏକ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଗୁପ୍ତ ଭାବରେ ଅନୁରୋଧ କରିଥିଲେ, ସେ ପୁରୁଷ ନ ଯାଇଥିଲେ, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ତାଙ୍କୁ ଗର୍ଭ ନାଶକ କହନ୍ତି।" "ମୋର ପ୍ରତିଜ୍ଞା ହେଉଛି, ଯେଉଁଠାରୁ କିଏ ମୋତେ କିଛି ଚାହିବେ, ମୁଁ ଦେବି; ତାଙ୍କୁ ତୁମେ ମୋତେ ଦେଇଥିଲ, ଏଠାରେ ତାଙ୍କର ଅନ୍ୟ କୌଣସି ରକ୍ଷକ ନାହିଁ।" "ଏହି କାରଣଗୁଡିକ ବିଚାର କରି, ହେ ଭୃଗୁଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅଧର୍ମ ଭୟରେ ମୁଁ ଶର୍ମିଷ୍ଠାଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥିତ କରିଥିଲି, ଏହି ମୋର ଧର୍ମ ଭାବିଥିଲି। ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ମୋତେ କ୍ଷମା କର।" "ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ, ମୁଁ ତୁମ ଇଚ୍ଛା ବିଚାର କରି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛି, କାରଣ ମୁଁ ତୁମେ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିଛି, ହେ ରାଜା; ଧର୍ମରେ ମିଥ୍ୟା ଆଚରଣ ଚୋରି ଭାବରେ କହାଯାଏ, ହେ ନହୁଷବଂଶୀ।" ତାପରେ ଯୟାତି, ନହୁଷର ପୁତ୍ର, କ୍ରୋଧିତ ଉଶନାସଙ୍କ ଶାପ ଦ୍ୱାରା ଶାପିତ ହେଲେ; ସେ ତାଙ୍କ ପୁର୍ବବତ ଯୁବାବସ୍ଥାକୁ ଛାଡ଼ି, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। "ହେ ଭୃଗୁଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦେବୟାନୀ ସହିତ ଯୁବାବସ୍ଥାରେ ମୁଁ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଅଛି; ମୋତେ ଅନୁଗ୍ରହ କର, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯେପରି ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ମୋତେ ଦୁଃଖ ଦେଇବା ନାହିଁ।" "ମୁଁ ମିଥ୍ୟା କହୁନାହିଁ: ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ତୁମେ ଆବରଣ କରିଛ, ହେ ରାଜା; ଯଦି ଚାହୁଁ, ତୁମେ ଏହି ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାକୁ ଅନ୍ୟକୁ ଦେଇପାରିବ।" "ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯେଉଁ ପୁତ୍ର ମୋତେ ତାଙ୍କ ଯୁବାବସ୍ଥା ଦେଇବେ—ସେହି ପୁତ୍ରକୁ ରାଜ୍ୟ, ପୁଣ୍ୟ ଓ କୀର୍ତ୍ତି ଦିଅ; ଏହା ତୁମେ ଅନୁମୋଦନ କର।" "ତୁମେ ଏହି ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାକୁ ଇଚ୍ଛାଅନୁଯାୟୀ ଦେଇପାରିବ, ହେ ନହୁଷପୁତ୍ର; ନିର୍ଭୟ ଭାବରେ କର, ତୁମେ କୌଣସି ପାପ ପାଇବେ ନାହିଁ।" "ଯେଉଁ ପୁତ୍ର ତୁମେ ଯୁବାବସ୍ଥା ଦେଇବେ, ସେ ରାଜା ହେବେ; ସେ ଦୀର୍ଘାୟୁ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ଅନେକ ସନ୍ତାନ ହେବେ।