ଦେବୟାନୀ ଶର୍ମିଷ୍ଠାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଯଦି ତୁମେ ଏହି କଥା ସତ୍ୟ କହୁଛ, ତେବେ ମୁଁ କୌଣସି କ୍ଷୋଭ ରଖିବି ନାହିଁ; ଯଦି ତୁମେ ଏକ ବଡ଼ ଏବଂ ବୃଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦ୍ୱାରା ଶିଶୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛ।" ଏହିପରି ଦୁଇଜଣେ ଏକାଉଁ ଆଉ ହସିଲେ, ତାପରେ ଭାର୍ଗବୀ ଦେବୟାନୀ ଏହି କଥାକୁ ସତ୍ୟ ଭାବି ତାଙ୍କ ଶୟନକୋଠାକୁ ଚାଲିଗଲେ। ଏହିପରି, ରାଜା ଯୟାତି ଦେବୟାନୀଙ୍କୁ ଦୁଇଜଣ ପୁଅ ଦେଲେ—ଯଦୁ ଓ ତୁର୍ବସୁ, ଏମିତି ଯେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ଅନ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ବିଷ୍ଣୁର ଦ୍ୱିତୀୟ ଭାବ ଲାଗେ। ଏହି ସମୟରେ ରାଜା ଯୟାତି, ପୃଥିବୀର ମାଲିକ, ଦେବୟାନୀଙ୍କୁ ମଧ ମିଶା ମଦ ପାନ କରାଇଲେ। ତାଙ୍କ ଲାଲ-ସୁନା ରଙ୍ଗର ଦେବୟାନୀ ଏହି ମଦ ପିଇଲେ, ବାରମ୍ବାର ପିଇ ପିଇ ଅଚେତନ ହୋଇପଡ଼ିଲେ। ଦେବୟାନୀ ଏକାଉଁ କେବେ କାନ୍ଦି, କେବେ ଗାଇ, କେବେ ନାଚି, ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଶବ୍ଦ କହିଲେ ଏବଂ ରାଜାଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରିଲେ: “ତୁମେ ରାଜା ଭାବରେ ଏଠାରେ କିପରି ଆସିଛ? ଏହି ଜଙ୍ଗଲରେ ଏକା ଆସିବାର କାରଣ କଣ?” ତାପରେ କହିଲେ, “ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ରାଜା ଯୟାତି ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି; ଯଦି ତୁମେ ତୁମର ଭଲ ଚାହୁଁଛ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏଠାରୁ ପଳାଇଯାଅ।” ଦେବୟାନୀ ଏହିପରି କହିବା ସମୟରେ, ନହୁଷ ତାଙ୍କୁ ଅନୁଚିତ ଏବଂ ପାପବୃଦ୍ଧି କରୁଥିବା ଭାବରେ ତ୍ରାସ ଦେଇ କଥା କହିଲେ। ତାପରେ, ନହୁଷ ନିର୍ବଳ, ଅସ୍ଥିର, ବୃଦ୍ଧ ଓ ଅପଙ୍ଗ ଲୋକଙ୍କୁ ଦେବୟାନୀଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବା ଓ ଦେଖାଶୁଣା କରିବା ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଲେ। ଏହିପରି, ରାଜା ନହୁଷ ଜ୍ଞାନୀ ମନରେ ଶର୍ମିଷ୍ଠାକୁ ପାଇଲେ ଓ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ତାଙ୍କ ସହିତ ଉଲ୍ଲାସରେ ରହିଲେ। ଏହି ରାଜା ଋଷି ନହୁଷଙ୍କୁ ଶର୍ମିଷ୍ଠା, ବୃଷପର୍ବନଙ୍କ ଝିଅ, ତିନି ଝିଅ ପ୍ରଦାନ କଲେ—ଦ୍ରୁହ୍ୟୁ, ଅନୁ ଓ ପୁରୁ। ଏହା ପରେ, ଏକ ସମୟରେ, ଶୁଭ ମୁହଁ ଦେବୟାନୀ ଯୟାତି ସହିତ ଏକ ନିଜୁକ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ଦେବୟାନୀ ଦେଖିଲେ କିଛି ଦିବ୍ୟ ଦେଖା ଶିଶୁମାନେ ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସରେ ଖେଳୁଛନ୍ତି; ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ ସେ କହିଲେ, “ଏହି ଶିଶୁମାନେ କାହାର? ଦେବତାଙ୍କ ପୁଅ ପରି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି। ତାଙ୍କ ଚମକ ଓ ଆକୃତି ଦେଖି ମୁଁ ଭାବୁଛି, ତୁମେ ତାଙ୍କ ପିତା।" ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନ କରି ଦେବୟାନୀ ରାଜାଙ୍କୁ ଓ ଶିଶୁମାନେ ଦୁଇଁକୁ ଏକାଉଁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ତାଙ୍କ ଦାୟିକା କହିଲେ, "କାହିଁକି କହୁନାହିଁ, ଶିଶୁମାନେ, କିଏ ତୁମର ପିତା—ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ?" ଶିଶୁମାନେ କହିଲେ, “ଆମ ପିତା ଏକ ଋଷି, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦ୍ୱିଜାତି; ଶର୍ମିଷ୍ଠା ମିଥ୍ୟା କହୁନାହିଁ। ଦେବୟାନୀ, ଆମକୁ ଖ୍ଷମା କର।" ଦେବୟାନୀ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ପ୍ରିୟ ଶିଶୁମାନେ, ତୁମ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପିତାର ନାମ ଓ ବଂଶ କଣ? ସତ୍ୟ କହ, ସେ କିଏ ଏବଂ କେଉଁଠି ରହୁଛନ୍ତି?” ସେ କହିଲେ, “ଠିକ୍ ଭାବେ କହ, କାରଣ ମୁଁ ତାଙ୍କ ବିଷୟରେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛି।” ଦେବୟାନୀ ଏହିପରି କହିବା ପରେ, ଶିଶୁମାନେ ତାଙ୍କ ଆଙ୍ଗୁଠି ଦ୍ୱାରା ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖାଇଲେ, ତାଙ୍କ ପିତା ଭାବେ, ଓ ଶର୍ମିଷ୍ଠାକୁ ମାତା ଭାବେ ଉଲ୍ଲେଖ କଲେ। ଏହିପରି, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଏକାଉଁ ରାଜାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ; କିନ୍ତୁ ରାଜା ଦେବୟାନୀଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତିରେ ସେମାନେକୁ ସ୍ୱାଗତ କଲେ ନାହିଁ। ତାପରେ, କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି ଶିଶୁମାନେ ଶର୍ମିଷ୍ଠାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ, ଓ ଦେବୟାନୀ ଚୁପ୍ଚାପ ରାଜାଙ୍କୁ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ। ରାଜାଙ୍କୁ ଦୂରରେ ଦେଖି, ମୁହଁ ଘୁଞ୍ଚାଇ ଦେବୟାନୀ ଦଢ଼ି ହେଲେ; ଶିଶୁମାନେର ଆସକ୍ତି ଦେଖି, ରାଜା ଲଜ୍ଜିତ ହେଲେ। ରାଜା କିଛି କହିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଚୁପ୍ଚାପ ରହିଲେ, ଏବଂ ଶିଶୁମାନେର ମନୋଭାବ ଦେଖି ଅସ୍ଥିର ହେଲେ। ଏହି ସତ୍ୟ ବୁଝି, ଶର୍ମିଷ୍ଠା ଦେବୟାନୀଙ୍କୁ କହିଲେ: “ତୁମେ କହିଥିଲା ଯେ ମୋ ପାଖକୁ ଏକ ଋଷି ଆସିବାକୁ ଯାଉଛି।" “ଓ ସୁନ୍ଦରୀ, ଏହିପରି ଉପାୟରେ ତୁମେ ରାଜାଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷିତ କରୁଛ; କିନ୍ତୁ ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ କହିଥିଲି, ତୁମେ ଅନୁଚିତ କାମ କରିଛ।" “ତୁମେ ମୋ ଅଧୀନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, କିପରି ମୋ ଅପ୍ରସନ୍ନତାର କାମ କଲେ? ତୁମେ ଦାନବର ଆଚରଣ ଅନୁସରଣ କରୁଛ ଏବଂ ମୋ ଭୟ କରୁନାହିଁ।" “ଯେ କଥା କହିଥିଲା, ଏକ ଋଷି ଆସିବେ, ଏହା ସତ୍ୟ, ଓ ସୁନ୍ଦର ମୁହଁବାଳେ। ଧର୍ମ ଓ ନ୍ୟାୟ ଅନୁଯାୟୀ ମୁଁ ତୁମର ଭୟ କରେ ନାହିଁ।" “ତୁମେ ବରା ଚୟନ କରିଥିଲା, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ସେ ସମୟରେ ଚୟନ କରିଥିଲି। ନ୍ୟାୟ ଅନୁଯାୟୀ, ମିତ୍ରୀର ପତି ନିଜ ପତି ହେବା ଉଚିତ, ଓ ଶୋଭାବନ୍ତି।" “ମୁଁ ତୁମେକୁ ସମ୍ମାନ ଓ ଆଦର କରିବି, ତୁମେ ବଡ଼, ବ୍ରାହ୍ମଣୀ। କିନ୍ତୁ ରାଜା ଋଷି ତୁମେଠାରୁ ବେଶି ସମ୍ମାନିତ, ତୁମେ ଏହା ଜାଣୁନାହିଁ?" “ଦୁଇଜଣେ, ଓ ଶୁଭା, ଆମେ ତୁମ ପିତା, ମୋ ଗୁରୁ, ଦ୍ୱାରା ଏକାଉଁ ଦିଆଯାଇଛୁ। ତେଣୁ, ପତି ସମ୍ମାନ ଓ ପୋଷଣ କରିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ସେ ମୋତେ ଏଠାରେ ପୋଷଣ କରୁଛନ୍ତି।" ଦେବୟାନୀ ଏହି କଥା ଶୁଣି କହିଲେ: “ରାଜା, ତୁମେ ଶର୍ମିଷ୍ଠା ସହିତ ଚାହୁଁଥିବା ପରି ଏଠାରେ ଉପଭୋଗ କର।" “ମୁଁ ଆଜି ଏଠାରେ ରହିବି ନାହିଁ; ତୁମେ ମୋ ଅପ୍ରସନ୍ନତା କାମ କରିଛ।" ଦେବୟାନୀ ଭୟଙ୍କର କ୍ଷୋଭରେ ଜଳିଉଠିଲେ। ସେ ଲଜ୍ଜିତ ଶର୍ମିଷ୍ଠାକୁ ଦେଖି, ଅଗ୍ନିରେ ପୋଡ଼ିବା ପରି ଦେଖାଇ, ଦେବୟାନୀ ଅପନ ଆଭୂଷଣ ତ୍ୟାଗ କରିଦେଲେ। ଏହି କଳା ଚିହ୍ନିତ ନାରୀ ଅଚନକ ଉଠି, ଚକୁ ଲୁହାରେ ଭରି, ଦେବୟାନୀ ଦୁଃଖିତ ହେଇ କବି ଉଶନାସଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତିକୁ ଦୌଡ଼ିଗଲେ। ରାଜା ଚିନ୍ତିତ ହେଇ ପଛରେ ପଛରେ ଚାଲି, ତାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା କଲେ; କିନ୍ତୁ ଦେବୟାନୀ ଫିରିଲେ ନାହିଁ, ଚକୁ ରେ ରୋଷର ଲାଲି। ସେ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ, ଚକୁ ଲୁହାରେ ଭରି, ଶୀଘ୍ର କବି ଉଶନାସଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତିକୁ ପହଁଚିଲେ। ପିତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେ ନମ୍ର ହୋଇ ପ୍ରଣାମ କଲେ; ତାପରେ ଯୟାତି ଭାର୍ଗବ ବଂଶଜକୁ ଆଦର କଲେ। ଦେବୟାନୀ ଦୁଃଖରେ କହିଲେ, “ଧର୍ମ ଅଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ପରାଜିତ ହୋଇଛି; ଅଧର୍ମର ଚଳନା ଚାଲିଛି। ମୁଁ ବୃଷପର୍ବନଙ୍କ ଝିଅ ଶର୍ମିଷ୍ଠା ଦ୍ୱାରା ବହୁତ ଅନ୍ୟାୟ ଭୋଗିଛି।