ଏହି ଉତ୍କଳ ରାଜା, ସଠିକ ମୁହୂର୍ତ୍ରେ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ, ଶର୍ମିଷ୍ଠା ଏକ ଲୋଟସ୍ ଫୁଲର ଭଳି ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଯେଉଁ ପୁଅ ଦେବମାନଙ୍କ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଏହି ଶୁଭ ନକ୍ଷତ୍ର ବେଳେ, ପବିତ୍ର ଚନ୍ଦ୍ରମା ରାଶି ତଳେ, ରାଜା ଏମ୍ପେରର୍ ଯୟାତି ଶର୍ମିଷ୍ଠା ସହ ଆନନ୍ଦ ଉଲ୍ଲାସ କରିଲେ। ଶର୍ମିଷ୍ଠା ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ହେଲେ, ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଦେବୀ ପରି ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ; କିନ୍ତୁ ଦେବୟାନୀ ଆମ ପାଇଁ ଏକ କ୍ରୁର ସର୍ପ ପରି ହେଲେ। ଯେପରି ବର୍ଷା ଫସଳ ପାଇଁ, ଅମୃତ ଦେବମାନେ ପାଇଁ, ଏହି ଭାବରେ ଶର୍ମିଷ୍ଠା, ବୃଷପର୍ବନଙ୍କର କନ୍ୟା, ଆମ ପାଇଁ ହେଲେ; ଏହି ଭାବରେ ଚିନ୍ତା କରି, ରାଜା ଦେବୟାନୀକୁ ଅବହେଳା କରିଲେ। ପୁଅ ଜନ୍ମ ହେବାର ଖବର ଶୁଣି, ଶୁଭ ହସି ଥିବା ଦେବୟାନୀ ଦୁଃଖରେ ବିପର୍ଯ୍ୟସ୍ତ ହେଲେ, ଶର୍ମିଷ୍ଠା ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଶର୍ମିଷ୍ଠାଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖିନ କରି, ଦେବୟାନୀ କହିଲେ, "ଏକ ଋଷି, ଧର୍ମଜ୍ଞ ଏବଂ ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ, ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଥିଲେ; ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଏକ ଵର ଚାହିଁଥିଲି, ଧର୍ମାନୁସାରେ।" "ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଚୟନ କରିଥିଲି, ମୋର ଅଭିଲାଷା ଅନୁଚିତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନୁହେଁ, ଏହିପରି ଶୁଭ ହସି ଥିବା ଶର୍ମିଷ୍ଠା, ଏହିପରି ମୋର ପୁଅ ଏହି ଋଷିଙ୍କୁ ଦେଇ ହୋଇଛି—ମୁଁ ସତ୍ୟ କହୁଛି।" "ଯଦି ଏହି ଠିକ୍ ଅଟେ, ଶର୍ମିଷ୍ଠା, ତେବେ ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ନାମ, ବଂଶ, ପରିବାର ଜଣାଇବାକୁ ଚାହେଁ।" ଶର୍ମିଷ୍ଠା କହିଲେ, "ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା ଶକ୍ତି ଏବଂ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦେଖି, ମୁଁ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବାକୁ ଶକ୍ତି ନଥିଲି।" "ଯଦି ଏହି ସତ୍ୟ ଅଟେ, ଶର୍ମିଷ୍ଠା, ମୋର କୌଣସି କ୍ରୋଧ ନାହିଁ; ଯଦି ତୁମେ ଉଚ୍ଚ ବୟସ୍କ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସନ୍ତାନ ପାଇଛ।" ଏମିତି ଦୁଇଜଣ ମଧ୍ୟରେ ବାତ୍ଚିତ ହେଇ, ହସି ହସି, ଭାର୍ଗବୀ (ଦେବୟାନୀ) ତାଙ୍କର କୋଠାକୁ ଗଲେ, ଏହି କଥାକୁ ସତ୍ୟ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରି। ତାପରେ, ରାଜା ଯୟାତି ଦେବୟାନୀ ଉପରେ ଦୁଇଟି ପୁଅ ଜନ୍ମ କରାଇଲେ: ଯଦୁ ଏବଂ ତୁର୍ବସୁ, ଦ୍ୱିତୀୟ ଇନ୍ଦ୍ର ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁ ପରି। ସେଇ ସମୟରେ ରାଜା ଯୟାତି ଦେବୟାନୀ, ଶୁକ୍ର ମୁନିଙ୍କର କନ୍ୟା, ମଧୁ ମିଶିତ ମଦ ଦେଲେ। ସେଇ ଲାଲ ଏବଂ ସୁନା ବର୍ଣ୍ଣର ଦେବୟାନୀକୁ ମଦ ପିଇବାକୁ ବାଧ୍ୟ କଲେ; ଦେବୟାନୀ ପୁନଃପୁନଃ ପିଇ, ଅଚେତନ ହେଇ ପଡିଲେ। ସେଇ ସମୟରେ, କେବେ କେବେ କାନ୍ଦି, ଗୀତ ଗାଇ, ନୃତ୍ୟ କରୁଥିବା ଦେବୟାନୀ ଅନେକ ଅସମ୍ବଦ୍ଧ କଥା କହି, ରାଜାକୁ ପ୍ରସ୍ନ କଲେ: "ତୁମେ ରାଜାର ପରି ରୂପ ଏବଂ ବସ୍ତ୍ର ଧରିଛ; କିଏ ତୁମେ? କେଉଁ କାରଣରେ ଏହି ଜଙ୍ଗଲ ନିରବ, ଘନ ଜାଗାରେ ଆସିଛ?" "ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ରାଜା ଯୟାତି ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି; ଯଦି ତୁମେ ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ଚାହୁଛ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏଠାରୁ ପଳାଇ ଯାଅ।" ଦେବୟାନୀ ଏମିତି କହୁଥିବା ବେଳେ, ନହୁଷ ତାକୁ ତିରସ୍କୃତ କରି, ଅନୁଚିତ ଏବଂ ଅଧର୍ମ ଉନ୍ମାଦ ଦେଇ ଦେଖିଲେ। ତାପରେ, ନହୁଷ ମୁକ୍ତ, ଅଙ୍ଗହୀନ, ବୃଦ୍ଧ, ଲଙ୍ଗଡା ଲୋକମାନେ ଦେବୟାନୀକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବାକୁ ନିୟୋଜିତ କଲେ। ଏହା ପରେ, ରାଜା ନହୁଷ ଶର୍ମିଷ୍ଠାକୁ ପାଇଲେ ଏବଂ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ତାଙ୍କ ସହ ଅନେକ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କଲେ। ସେଇ ରାଜା ଋଷିଙ୍କୁ ଶର୍ମିଷ୍ଠା, ବୃଷପର୍ବନଙ୍କର କନ୍ୟା, ତିନିଟି ପୁଅ ଦେଲେ: ଦ୍ରୁହ୍ୟୁ, ଅନୁ, ଏବଂ ପୁରୁ। ଏହା ପରେ, ଏକ ସମୟରେ, ଶୁଭ ହସି ଥିବା ଦେବୟାନୀ ଯୟାତି ସହ ଏକ ନିରବ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ସେ ଦେଖିଲେ କିଛି ପିଲା, ଦେବତା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା, ସ୍ଵୟଂ ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସରେ ଖେଳୁଥିଲେ; ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ, ଦେବୟାନୀ କହିଲେ, "ଏହି ସୁନ୍ଦର ପିଲାମାନେ କାହାର? ଦେବତାଙ୍କ ପୁଅ ପରି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି; ତାଙ୍କର ତେଜ ଏବଂ ରୂପ ତୁମ ପରି ଲାଗୁଛି।" ଏହିପରି ରାଜାକୁ ପ୍ରସ୍ନ କରି, ଦେବୟାନୀ ପିଲାମାନେକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସ୍ନ କଲେ। ସେଇ ସମୟରେ, ତାଙ୍କର ଦାୟିକା କହିଲେ, "ପିଲାମାନେ, କାହିଁକି ତୁମେ ତୁମର ବ୍ରାହ୍ମଣ ପିତାଙ୍କ ବଂଶ ଏବଂ ନାମ କହୁନାହିଁ?" "ଆମ ପିତା ଏକ ଋଷି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏବଂ ଦ୍ୱିଜାତି; ଶର୍ମିଷ୍ଠା କେବେ ମିଥ୍ୟା କହୁନାହିଁ। ଦେବୟାନୀ, ଆମକୁ ଖ୍ଷମା କର।" "ପ୍ରିୟ ପିଲା, ତୁମର ବ୍ରାହ୍ମଣ ପିତାଙ୍କ ନାମ ଏବଂ ବଂଶ କ'ଣ? ସତ୍ୟ କହ, ସେ କିଏ ଏବଂ କେଉଁଠି ବସିଛନ୍ତି?" "ଠିକ୍ ଭାବରେ କହ, ମୁଁ ତାଙ୍କ ବିଷୟରେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ।" ଏହିପରି ଦେବୟାନୀ କହିବା ପରେ, ପିଲାମାନେ ତାଙ୍କ ଆଙ୍ଗୁଠି ଦେଇ ତାଙ୍କୁ ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜାକୁ ଦେଖାଇଲେ, ଏବଂ ଶର୍ମିଷ୍ଠାକୁ ମାତା ଭାବରେ ଦେଖାଇଲେ। ଏହିପରି କହି, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ରାଜାଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖିନ କଲେ; କିନ୍ତୁ ରାଜା ଦେବୟାନୀ ଥିବା ସମୟରେ ସେମାନେକୁ ଆଗ୍ରହ କରିଲେ ନାହିଁ। ତାପରେ, ପିଲାମାନେ କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି ଶର୍ମିଷ୍ଠାଙ୍କୁ ଗଲେ, ଏବଂ ଶୁଭ ନୟନ ଥିବା ଶର୍ମିଷ୍ଠା କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ, ରାଜାକୁ ସମ୍ମୁଖିନ କଲେ। ରାଜାଙ୍କୁ ଅତିକୁ ଦୂର ନୁହେଁ, ଶର୍ମିଷ୍ଠା ମୁହଁ ଘୁଞ୍ଚି ଦାଉଡିଲେ; ପିଲାମାନେର କଥା ଶୁଣି, ରାଜା କିଛି ଲଜ୍ଜିତ ହେଲେ। ରାଜା ଉତ୍ତର ଦେବାକୁ ଅସମର୍ଥ ହେଲେ ଏବଂ ଚୁପ୍ ରହିଲେ, ଶର୍ମିଷ୍ଠାଙ୍କୁ ମନେ ତାଙ୍କର ପ୍ରେମ ଦେଖି। ସତ୍ୟ ଜାଣି, ଶର୍ମିଷ୍ଠା ଦେବୟାନୀକୁ କହିଲେ, "ତୁମେ କହିଥିଲା କିଛି ଋଷି ଆସିବାକୁ।" "ଓ ସୁନ୍ଦରୀ, ଏହିପରି ଉପାୟରେ ତୁମେ ରାଜାକୁ ସୁରକ୍ଷିତ କରୁଛ; ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ କହିଥିଲି, ତୁମେ ଅନୁଚିତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛ।" "ତୁମେ ମୋର ଅଧୀନରେ ଅଛ, ତଥାପି କିଏ ତୁମେ ମୋତେ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିଲା? ତୁମେ ଦାନବ ଚରିତ୍ର ଅନୁସରଣ କରୁଛ ଏବଂ ମୋତେ ଭୟ କରୁନାହିଁ।" "ଯେପରି କହିଲା, 'ଏକ ଋଷି ଆସିବାକୁ,' ସେହିଠି ସତ୍ୟ, ଶୁଭ ହସି ଥିବା; ନ୍ୟାୟ ଏବଂ ଧର୍ମାନୁସାରେ ଚାଲି, ମୁଁ ତୁମକୁ ଭୟ କରୁନାହିଁ।" "ତୁମେ ଯେପରି ବର ଚୟନ କଲା, ସେଇ ସମୟରେ ମୁଁ ମଧ୍ୟ କଲି। ଧର୍ମାନୁସାରେ, ମିତ୍ରର ପତି ନିଜର ପତି ହେଉଥିବା, ଓ ଶୋଭାବନ୍ତୀ।" ଏହିପରି ଏହି ଦୁଇଜଣ ନାରୀ ଏବଂ ରାଜାଙ୍କର ଜୀବନ ଘଟଣା, ଆଦର ଏବଂ ଗୁଡିକୁ ଉତ୍କଳ ମହାଭାରତର ଏକ ଅଂଶ ଭାବେ ଚିତ୍ରିତ ହୁଏ।