ହେ ରାଜା, ଏହିପରି କହି, ଆପଣ ତିନିଥର ଶହରରେ ଘୋଷଣା କରିଥିଲେ; ଆପଣ ଯାହା କହିଥିଲେ, ତାହା କେବେ ମିଥ୍ୟା କିମ୍ବା ଅନାବଶ୍ୟକ ନୁହେଁ। ଏହି ଉଚ୍ଚାରଣକୁ ସତ୍ୟ କରନ୍ତୁ, ବୈଶ୍ରବଣ ଭଳି ଆଚରଣ କରନ୍ତୁ। ତାପରେ ଶର୍ମିଷ୍ଠା କହିଲେ, "ମୋର ପ୍ରତିଜ୍ଞା ହେଉଛି, ଯିଏ ମୋତେ ଅନୁରୋଧ କରେ, ସେଠିକି ଦାନ ଦେବି; ଆପଣ ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ ଅନୁରୋଧ କରୁଛନ୍ତି—ମୋତେ କହନ୍ତୁ, ଆପଣ ପାଇଁ କ'ଣ କରିବି?" "ଧନ, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କିଛି, କିମ୍ବା ଏକ ରାଜ୍ୟ ମଧ୍ୟ, ମଧୁର ହସର ମାଲିକା—ଆପଣ ଯାହା ଚାହାନ୍ତି, ମୁଁ ଦେବି," ରାଜା କହିଲେ। ଶର୍ମିଷ୍ଠା ଉତ୍ତର ଦେଲେ, "ମୁଁ ଅନ୍ୟ କିଛି ଚାହେଁ ନାହିଁ, କେବଳ ପୁଅ ଚାହୁଁଛି; ପୁଅଠାରୁ ବଡ଼ କିଛି ନାହିଁ। ଆପଣଙ୍କ ଠାରୁ ସନ୍ତାନ ପାଇ ପାରିବି, ଏହି ଭୂମିରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମ ପାଳନ କରିପାରିବି।" "ତିନି ପ୍ରକାର ଲୋକ ଧନହୀନ: ଜଣେ ସ୍ତ୍ରୀ, ଜଣେ ଦାସ, ଏବଂ ଜଣେ ପୁଅ; ସେମାନେ ଯାହା ପାଆନ୍ତି, ସେ ସେମାନଙ୍କ ମାଳିକଙ୍କର ହୁଏ।" "ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ସନ୍ତାନ ଓ ପତିଙ୍କ ସମର୍ଥନ ପାଇଁ ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି; ଯେଉଁ ଜଣେ କୁଅଁରିରୁ ତାଙ୍କର ପତି ନାହିଁ, କିମ୍ବା ଜଣେ ସ୍ତ୍ରୀ ଯାହାଙ୍କର ସନ୍ତାନ ନାହିଁ—ସେମାନଙ୍କ ଜନ୍ମ ନିର୍ଥକ, ସେମାନେ ଲୋକରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଗତି ନାହିଁ।" "ମୁଁ ଦେବୟାନୀଙ୍କ ସହଚରୀ, ଏବଂ ଆପଣଙ୍କ ଅଧୀନରେ ଅଛି, ହେ ଭୃଗୁବଂଶୀ; ଦେବୟାନୀ ଓ ମୁଁ—ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଆପଣ ମୂଲ୍ୟ ଦିଅନ୍ତୁ, ମୋତେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତୁ।" ଏପରି କଥା ଶୁଣି ରାଜା ଏହି କଥାକୁ ସତ୍ୟ ବୋଲି ମନେ କଲେ, ଶର୍ମିଷ୍ଠାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ ଓ ଧର୍ମ ପାଳନ କଲେ। ତାପରେ ରାଜା ଯୟାତି ଶର୍ମିଷ୍ଠା ସହ ମିଶିଲେ, ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କଲେ, ଏବଂ ପରସ୍ପରକୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ଦୁଇଜଣ ଯେପରି ଆସିଥିଲେ, ସେପରି ଯାଇଲେ। ଏହି ମିଳନରେ, ଶୋଭାମୟ ଭୃ କୁଞ୍ଚିତ ଶର୍ମିଷ୍ଠା ପ୍ରଥମେ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜାଙ୍କ ଠାରୁ ଗର୍ଭଧାରଣ କଲେ। ଯଥାବିଧି ବେଳେ, ଏକ ଯଜ୍ଞ ଅବସରରେ, ଶର୍ମିଷ୍ଠା ଏକ ଅତି ଶୋଭାମୟ, କମଳ ନୟନ ଥିବା ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ଦେବତାଙ୍କ ସମ ରୂପ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ସୁଭଗ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ର ଯୋଗରେ, ପବିତ୍ର ଚନ୍ଦ୍ରମା ମଣ୍ଡଳରେ, ଏହି ଶୁଭ ଅବସରରେ, ସମ୍ରାଟ ଯୟାତି ଶର୍ମିଷ୍ଠା ସହ ଆନନ୍ଦ କଲେ। ଶର୍ମିଷ୍ଠା ତାଙ୍କର ରାନୀ ହେଲେ, ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଶ୍ରୀ ଦେବୀ ଭଳି ମନେ କଲେ; କିନ୍ତୁ ଦେବୟାନୀ, ମୋ ପାଇଁ, ଏକ ଦୁଷ୍ଟ ନାଗିନୀ ସମାନ ହେଲେ। ଯେପରି ବର୍ଷା ଫସଲ ପାଇଁ, କିମ୍ବା ଅମୃତ ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ, ତେଣୁ ଶର୍ମିଷ୍ଠା, ବୃଶପର୍ବାନଙ୍କ କନ୍ୟା, ମୋ ପାଇଁ ତେଣୁ ହେଲେ; ଏପରି ଚିନ୍ତା କରି ରାଜା ଦେବୟାନୀଙ୍କୁ ଅନଦିଆ କଲେ। ସନ୍ତାନ ଜନ୍ମ ହେବାର କଥା ଶୁଣି, ଶୁଦ୍ଧ ହସ ଥିବା ଦେବୟାନୀ ବିଷାଦରେ ଡୁବିଗଲେ ଓ ଶର୍ମିଷ୍ଠା ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ତାପରେ ଦେବୟାନୀ ଶର୍ମିଷ୍ଠା ସମ୍ମୁଖରେ ଗଲେ ଓ କହିଲେ— "ଏକ ଋଷି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଏବଂ ବେଦବିଦ୍, ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଥିଲେ; ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଏକ ବର ଚାହିଲି, ଧର୍ମ ଅନୁସାରେ।" "ସନ୍ତାନ ଆଶାରେ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ବାଛିଲି, ମଧୁର ହସର ଶର୍ମିଷ୍ଠା; ମୁଁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଅନୁଚିତ ଆଶାରେ କାମ କରିନାହିଁ; ତେଣୁ, ମୋର ସନ୍ତାନ ଏହି ଋଷିଙ୍କ ଠାରୁ—ଏହା ମୁଁ ସତ୍ୟ କହୁଛି।" "ଯଦି ଏହା ସତ୍ୟ, ହେ ଶର୍ମିଷ୍ଠା, ତେବେ ସେ ଦ୍ୱିଜତମ ଏବଂ ବୟସ୍କ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ବିଷୟରେ ମୋତେ କୁହ; ମୁଁ ତାଙ୍କର ଗୋତ୍ର, ନାମ ଓ ପରିବାର ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛି।" "ତାଙ୍କର ତପୋବଳ ଓ ତେଜ ଦେଖି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବାକୁ ଶକ୍ତି ରଖିନଥିଲି।" "ଯଦି ଏହା ସତ୍ୟ, ଶର୍ମିଷ୍ଠା, ମୋର କୌଣସି ରୋଷ ନାହିଁ; ଯଦି ଆପଣ ଏକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଓ ବୟସ୍କ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସନ୍ତାନ ଭାବେ ପାଇଛନ୍ତି।" ଏଭଳି ପରସ୍ପରେ କଥା ହେବା ପରେ, ହସି ହସି, ଭାର୍ଗବୀ (ଦେବୟାନୀ) ତାଙ୍କର ଶୟନକକ୍ଷକୁ ଗଲେ, ଏହି କଥାକୁ ସତ୍ୟ ବୋଲି ମନେ କଲେ। ତାପରେ ରାଜା ଯୟାତି ଦେବୟାନୀଙ୍କୁ ଦୁଇ ପୁଅ ଦେଲେ—ଯଦୁ ଓ ତୁର୍ବସୁ, ଯେଉଁମାନେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ବିଷ୍ଣୁ ସମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ଏହି ସମୟରେ, ରାଜା ଯୟାତି ଦେବୟାନୀଙ୍କୁ ମଧ ମିଶିତ ମଦ ପିଇବାକୁ ଦେଲେ। ସେ ଲାଲ ଓ ସୁନା ରଙ୍ଗର ଦେବୟାନୀଙ୍କୁ ମଦ ପିଇଲେ; ପୁଣିପୁଣି ପିଇ, ଦେବୟାନୀ ଅଚେତନ ହୋଇପଡ଼ିଲେ। କେବେ କେବେ କାନ୍ଦି, କେବେ କେବେ ଗାଇ, ଏବଂ ପୁଣିପୁଣି ନୃତ୍ୟ କରି, ସେ ବହୁ ଅସ୍ପଷ୍ଟ କଥା କହି, ରାଜାଙ୍କୁ ଏପରି କହିଲେ— "ଆପଣ ରାଜାଙ୍କ ଭଳି ରୂପ ଓ ପୋଶାକରେ ଆସିଛନ୍ତି—କାହିଁକି ଏଠାରେ ଆସିଛନ୍ତି? ଏହି ନିର୍ଜନ ଘନବନରେ କି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଆସିଛନ୍ତି?" "ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଭୟଙ୍କର ରାଜା ଯୟାତି ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି; ଯଦି ଆପଣ ନିଜ ମଙ୍ଗଳ ଚାହାନ୍ତି, ଏଠାରୁ ପଳାଇଯାନ୍ତୁ।" ଏପରି ଦେବୟାନୀ କହୁଥିବା ବେଳେ, ନହୁଷ ତାଙ୍କୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶବ୍ଦରେ ତାଡ଼ନା କଲେ, ତାଙ୍କୁ ଅପାତ୍ର ଓ ପାପବୃଦ୍ଧି କରୁଥିବା ବୋଲି ମନେ କଲେ। ତାପରେ ସେ ମୂକ, ଲଙ୍ଗଡ଼, ବୃଦ୍ଧ ଓ ଅପଙ୍ଗମାନେ ଦ୍ୱାରା ଦେବୟାନୀଙ୍କୁ ରକ୍ଷା ଓ ସେବା କରିବାକୁ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ। ଏପରି ହେବା ପରେ, ଜ୍ଞାନୀ ରାଜା ନହୁଷ ଶର୍ମିଷ୍ଠାଙ୍କୁ ପାଇଲେ ଓ ତାଙ୍କ ସହ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କଲେ। ସେହି ରାଜା ତପସ୍ବୀଙ୍କୁ ଶର୍ମିଷ୍ଠା, ବୃଶପର୍ବାନଙ୍କ କନ୍ୟା, ତିନି ପୁଅ ଦେଲେ: ଦ୍ରୁହ୍ୟୁ, ଅନୁ, ଏବଂ ପୁରୁ। ତାପରେ ଏକ ଅବସରରେ, ଶୁଦ୍ଧ ହସର ଦେବୟାନୀ, ଯୟାତି ସହିତ ଏକ ନିର୍ଜନ ଅରଣ୍ୟକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ସେ ଦେଖିଲେ, ଦେବପୁତ୍ର ସମାନ ଦେଖାଯାଉଥିବା କିଛି ଶିଶୁ ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସରେ ଖେଳୁଛନ୍ତି, ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ କହିଲେ— "ହେ ରାଜା, ଏହି ସୁନ୍ଦର ଶିଶୁମାନେ କାହାର ପୁଅ? ସେମାନଙ୍କ ତେଜ ଓ ରୂପ ଦେଖି, ମୁଁ ଭାବୁଛି ସେମାନେ ଆପଣଙ୍କ ସମାନ।" ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନ କରି, ସେ ଶିଶୁମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପଚାରିଲେ। ସେତେବେଳେ, ତାଙ୍କର ଧାତ୍ରୀ କହିଲେ, "ହେ ଶିଶୁମାନେ, କାହିଁକି ତୁମେ କହୁନାହ, କିଏ ତୁମର ପିତା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ?" "ଆମ ପିତା ଏକ ଋଷି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଦ୍ୱିଜ; ଶର୍ମିଷ୍ଠା ମିଥ୍ୟା କହନ୍ତି ନାହିଁ। ଦେବୟାନୀ, ଆମକୁ ଖ୍ଷମା କରନ୍ତୁ।" "ତୁମ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପିତାଙ୍କ ନାମ ଓ ବଂଶ କ'ଣ, ପ୍ରିୟ ଶିଶୁମାନେ?