ଶର୍ମିଷ୍ଠା ନିଜ ମନେ ଚିନ୍ତା କରିଲେ, “ମୋର ରୁତୁ ଆସିଛି, କିନ୍ତୁ ମୋର ଚୟନ କରିଥିବା ପତି କେହି ନାହାନ୍ତି। ଏହି ଅବସ୍ଥା କେମିତି ଆସିଲା? ମୁଁ କ’ଣ କରିବି? କିମ୍ବା କ’ଣ କରିଲେ ମୋ ପ୍ରସନ୍ନତା ମିଳିପାରିବ?” ସେ ଭାବିଲେ, “ଦେବୟାନୀ ପିଲା କୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଛି, ମୁଁ ଯୁବତୀତ୍ୱକୁ ଅର୍ଥହୀନ କରି ଲାଗିଛି। ଯେପରି ଦେବୟାନୀ ନିଜେ ଚୟନ କରିଥିଲେ, ସେପରି ମୁଁ ମଧ୍ୟ ନିଜ ପତିକୁ ଚୟନ କରିବି।” ଶର୍ମିଷ୍ଠା ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ କଲେ, “ମୋତେ ରାଜା ଏକ ପୁତ୍ର ଦେବେ—ଏହି ଆଶା ରହିଛି। ସମ୍ଭବତଃ ସେ ଧର୍ମାତ୍ମା ଏବେ ଗୁପ୍ତଭାବେ ମୋ ନିକଟକୁ ଆସିବେ।” ସେ ଭାବିଲେ, “ମୁଁ ନିଜ କେଶରେ ବନ୍ଧିତ, ରାଜାଙ୍କୁ ନିଜ ସମାନ ପତି ଭାବେ ଚାହାଁଉଛି। ଦେବୟାନୀଙ୍କ ପୁତ୍ରକୁ ବାରମ୍ବାର ଦେଖି, ଯେତେବେଳେ ସେ ତାଙ୍କ ଅନ୍ତଃପୁରରେ ଖେଳୁଥିଲେ, ମୋର ମନରେ ଇଚ୍ଛା ଉଠୁଥିଲା, କେବେ କେବେ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଦୃଷ୍ଟିପାଥରେ ଆଣୁଥିଲି।” ଏପରି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ବେଳେ, ଏକ ଦିନ ରାଜା ଅଶୋକ ଉଦ୍ୟାନ ପାଖରେ ଏକାକି ବାହାରିଲେ ଏବଂ ଶର୍ମିଷ୍ଠାଙ୍କୁ ସେଠାରେ ଦେଖିଲେ। ରାଜାଙ୍କୁ ଏକା ଦେଖି, ଶର୍ମିଷ୍ଠା ସୁନ୍ଦର ହାସ୍ୟ ସହିତ ଆସି, ହାତ ଯୋଡି ନମସ୍କାର କଲେ ଏବଂ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ସୋମ, ଇନ୍ଦ୍ର, ବିଷ୍ଣୁ, ଯମ, ବରୁଣ କିମ୍ବା ଆପଣଙ୍କ ଗୃହରେ କିଏ ଏପରି ଯୋଗ୍ୟ ଯେ ସେ ଜଣେ ନାରୀକୁ ଦେଖିପାରିବେ?” ସେ ଆଉ କହିଲେ, “ରାଜନ୍, ଆପଣ ମୋର ସୌନ୍ଦର୍ୟ, ବଂଶ ଓ ଚରିତ୍ର ଭଲଭାବରେ ଜାଣନ୍ତି; ତେଣୁ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ନିବେଦନ କରୁଛି, ମୋ ରୁତୁକୁ ପୂରଣ କରନ୍ତୁ, ନରପତି।” ରାଜା କହିଲେ, “ମୁଁ ଜାଣେ ଯେ ତୁମେ ଦୟିତ୍ୟକୁମାରୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଓ ଗୁଣବତୀ; ତୁମ ଦେହରେ କଣସି ଦୋଷ ଦୃଷ୍ଟିଗୋଚର ନୁହେଁ। ମୁଁ ପ୍ରଥମେ ତୁମକୁ ଦେଖିଥିଲି, ସେଠାରୁ ତୁମକୁ ସ୍ମରଣ କରୁଛି। ଉଶନାସ କବି ଦେବୟାନୀଙ୍କୁ କହିଥିଲେ: ‘ଏହି ବୃଶପର୍ବଣର କନ୍ୟାକୁ ଶୟନଗୃହକୁ ନେଇଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।’ ମୁଁ ଦେବୟାନୀଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଛି, ଏବଂ ଶର୍ମିଷ୍ଠାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନ ଦେଉଛି। ଏହି ପଞ୍ଚ ପରିସ୍ଥିତି ଅପବାଦ ନୁହେଁ—ହାସ୍ୟ, ବିବାହ, ନାରୀମାନେ, ପ୍ରାଣର ଜଟିଳତା, ସମ୍ପତ୍ତି ହାରାଇବା—ଏଠି ମିଥ୍ୟା କଥା ଦୋଷ ନୁହେଁ। କିନ୍ତୁ ଯଦି କୌଣସି ସାକ୍ଷୀ ଭାବେ ଭିନ୍ନ କଥା କୁହାଯାଏ, ସେ ଲୋକ ଦୁର୍ନାମୀ; ତଥାପି ଯଦି ମନ ଏକ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଏକାଗ୍ର, ତେବେ ମିଥ୍ୟା କଥା ଦୋଷ ନୁହେଁ। ନାରୀମାନେ, ହାସ୍ୟ କିମ୍ବା ବିବାହରେ, ଓ ଜୀବନ ରକ୍ଷାରେ ମିଥ୍ୟା କଥା ଅପରାଧ ନୁହେଁ। ରାଜା ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ; ସେ ମିଥ୍ୟା କଥା କୁହିଲେ, ସେ ନଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି। ମୁଁ ବଡ଼ କଷ୍ଟରେ ମଧ୍ୟ ମିଥ୍ୟା କଥା କହିପାରିବି ନାହିଁ। ଯେତେବେଳେ ଦୁଇଜଣ—ସ୍ତ୍ରୀର ପତି ଓ ସ୍ନେହିତାର ପତି—ଏକାଠି ହୁଅନ୍ତି, ସେଠି ସମାନ ବିବାହ ହୁଏ; ‘ମୁଁ ତୁମକୁ ପତି ଭାବେ ଚୟନ କରିଛି, ବନ୍ଧୁ।’ ମୁଁ ଦେବୟାନୀ ସହିତ ଏକାଠି ଦିଆଯାଇଥିଲି; ‘ସେ ଆଦର ପାଇବେ ଏବଂ ସମ୍ମାନିତ ହେବେ’—ଆପଣ ମିଥ୍ୟା କଥା କହିବେ ନାହିଁ। ଆପଣ ସୁନା, ମଣି, ମୁକ୍ତା, ବସ୍ତ୍ର, ଆଭୂଷଣ, ଗାଁ, ଜମି, ଯାହା ଚାହିଁଲେ ଦେଇଥିଲେ। ବାହ୍ୟ ଦାନ ଦେହ ସହିତ ନ ଲାଗେ; ପୁତ୍ର ଦେବା ଦୁର୍ଲଭ, ନିଜକୁ ଦେବା ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ। ନିଜ ଦେହ ଦେଇଲେ ସମସ୍ତ ଦାନ ହୋଇଯାଏ; ଯିଏ ଯାହା ଚାହେ, ସେଠିକୁ ଦେଉଛି। ଏପରି କହି, ଆପଣ ଏହି କଥା ତିନିଥର ନଗରରେ ଘୋଷଣା କରିଥିଲେ; ଆପଣ କହିଥିବା କଥା ମିଥ୍ୟା ନୁହେଁ, ଅର୍ଥହୀନ ନୁହେଁ। ବୈଶ୍ରବଣଙ୍କ ପରି ଏହି କଥାକୁ ସତ୍ୟ କରନ୍ତୁ। ମୋର ବ୍ରତ ହେଉଛି ଯିଏ ଚାହେ ସେଠାରେ ଦେବା; ଏବେ ତୁମେ ମୋ ପାଖରେ ଚାହୁଁଛ; କହ, କ’ଣ କରିବି? ଧନ, ଅନ୍ୟ କିଛି, କିମ୍ବା ରାଜ୍ୟ—ମୁଁ ଚୟନ କରେ ନାହିଁ, କେବଳ ପୁତ୍ର ଚାହୁଁଛି; ପୁତ୍ର ଅପେକ୍ଷା ଉପରେ କିଛି ନାହିଁ। ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ନିକଟରୁ ସନ୍ତାନ ଚାହିଁ, ଏହି ଜଗତରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧର୍ମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବି। ତିନି ପ୍ରକାର ଲୋକ ଧନହୀନ: ସ୍ତ୍ରୀ, ଦାସ, ପୁତ୍ର; ସେମାନେ ପାଇଥିବା ସମ୍ପତ୍ତି ସେଉଁଠି ଯାଏ। ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ପୁତ୍ର ଓ ପତି ପାଇଁ ସୃଷ୍ଟି; ଯେଉଁ ଅବିବାହିତ କିମ୍ବା ସନ୍ତାନହୀନ, ସେମାନଙ୍କ ଜନ୍ମ ନିଷ୍ଫଳ। ମୁଁ ଦେବୟାନୀଙ୍କ ସହଚରୀ ଏବଂ ଆପଣଙ୍କ ଅଧୀନ; ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଆଦର କରନ୍ତୁ—ମୋତେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନିତ କରନ୍ତୁ।” ଏପରି ଶର୍ମିଷ୍ଠା କହିବା ପରେ, ରାଜା ଏହି କଥାକୁ ସତ୍ୟ ବୋଲି ମନେ କଲେ, ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ ଏବଂ ଧର୍ମ ପାଳନ କଲେ। ତା’ପରେ ରାଜା ଶର୍ମିଷ୍ଠାଙ୍କୁ ସଂଗ କଲେ, ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କଲେ, ଏବଂ ଦୁଇଜଣ ସମ୍ମାନ ଦେଇ ପୃଥକ ହେଲେ। ସେଇ ସଂଯୋଗରେ, ଶର୍ମିଷ୍ଠା ପ୍ରଥମେ ଗର୍ଭବତୀ ହେଲେ। ଯଥାକାଳେ, ସେ ଏକ ଦେବତା-ସଦୃଶ, ପଦ୍ମନୟନ ପୁତ୍ରକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ସୁଭଦ୍ର ନକ୍ଷତ୍ର ଏବଂ ଶୁଭ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ରାଜା ଶର୍ମିଷ୍ଠା ସହ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ଶର୍ମିଷ୍ଠା ତାଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଭଲି ହେଲେ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ପରି ଉପସ୍ଥିତ; କିନ୍ତୁ ଦେବୟାନୀ ରାଜା ପାଇଁ ଏକ ଭୟଙ୍କର ସର୍ପ ପରି ହେଲେ। ଯେପରି ଅନ୍ନ ପାଇଁ ବର୍ଷା, ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ଅମୃତ, ସେପରି ଶର୍ମିଷ୍ଠା ରାଜାଙ୍କ ପାଇଁ ହେଲେ; ଏହିଭାବେ ଚିନ୍ତା କରି, ରାଜା ଦେବୟାନୀଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରିଲେ। ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ହେବାର ଖବର ଶୁଣି, ଦେବୟାନୀ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ, ଏବଂ ଶର୍ମିଷ୍ଠା ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ସେ ଶର୍ମିଷ୍ଠାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ କହିଲେ, “ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଋଷି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଏବଂ ବେଦବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଥିଲେ; ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଧର୍ମାନୁସାରେ ଏକ ବର ଚାହିଲି। ପୁତ୍ର ପାଇଁ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଚୟନ କଲି; ମୋର କୌଣସି ଅନୁଚିତ ଇଚ୍ଛା ନାହିଁ; ଏହିପରି ମୋର ପୁତ୍ର ତାଙ୍କୁ ଦ୍ୱାରା ହୋଇଛି—ଏହି କଥା ମୁଁ ସତ୍ୟ କୁହୁଛି।” ଶର୍ମିଷ୍ଠା କହିଲେ, “ଯଦି ଏହା ସତ୍ୟ, ତେବେ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ କିଏ, ମୁଁ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ; ତାଙ୍କ ବଂଶ, ନାମ, ପରିବାର କ’ଣ?” ଦେବୟାନୀ କହିଲେ, “ସେ ତାପସ୍ୟା ଏବଂ ତେଜରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ତେଣୁ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ପଚାରିବାକୁ ଶକ୍ତି ରଖିନଥିଲି, ଶୁଭମୁଖୀ।” ଏପରି ଶର୍ମିଷ୍ଠା ଓ ଦେବୟାନୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉପଖ୍ୟାନ ଘଟିଲା।