ବୃଶପର୍ବନଙ୍କ କନ୍ୟା ଶର୍ମିଷ୍ଠା, ଏକ ହଜାର ଚୟିତ ଦାସୀମାନେ ସହିତ, ବସ୍ତ୍ର, ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନୀୟ ଦ୍ୱାରା ସୁସ୍ଥିର ଭାବରେ ସମ୍ମାନିତ ହେଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଦେବୟାନୀ ଓ ନହୁଷପୁତ୍ର ରାଜା, ଦୁହେଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆନନ୍ଦରେ ଅନେକ ବର୍ଷ ଧରି ସୁଖ ଭୋଗ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଦେବୟାନୀ ଏକ ଆଶୋକ ଉଦ୍ୟାନରେ ଶର୍ମିଷ୍ଠା ସହିତ ଖେଳିବା ପରେ ସେ ତାଙ୍କୁ ଗୋଟେ ସୁନ୍ଦର ଏବଂ ଆନନ୍ଦମୟ ସ୍ଥାନରେ ଏକତ୍ର କରିଥିଲେ। ସେଠି, ଦେବୟାନୀ ରାଜାଙ୍କୁ ଶର୍ମିଷ୍ଠାକୁ ଦେଖାଇଲେ ଓ ତାଙ୍କ ସହିତ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ; ଏଭଳି ପ୍ରେମ ଓ ସମ୍ମାନରେ ଦେବୟାନୀ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଭୋଗ କରିଲେ। ରାଜା ଦିବ୍ୟ ଉଦ୍ୟାନରେ ଅନେକ ବର୍ଷ ଧରି ଆନନ୍ଦ ଓ ସୁଖରେ ରହିଲେ। ଦେବୟାନୀଙ୍କ ଋତୁ ଆସିଲାବେଳେ, ସେ ପ୍ରଥମେ ଗର୍ଭଧାରଣ କରି ଏକ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ଏହାପରେ, ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ ପରେ, ବୃଶପର୍ବନଙ୍କ କନ୍ୟା ଶର୍ମିଷ୍ଠା ଯୁବତୀ ହେଲେ ଓ ତାଙ୍କ ଋତୁ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ସେ ସ୍ନାନ କରି ପବିତ୍ର ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଅଳଙ୍କାରରେ ସଜି, ଆଶୋକ ଗଛର ଏକ ଡାଳକୁ ଧରିଥିଲେ, ଯେଉଁ ଡାଳରେ ରଙ୍ଗିନ ଫୁଲ ଲଗା ଥିଲା। ଶର୍ମିଷ୍ଠା ଏକ ଆଇନାରେ ନିଜ ମୁହଁକୁ ଦେଖି, ନିଜ ଭାର୍ତ୍ତାର ଉପସ୍ଥିତି ପାଇଁ ଆଶା କରି, ବିଷାଦ ଓ ମୋହରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ ଏହିପରି କଥା କହିଲେ: “ଆଶୋକ, ଦୁଃଖ ଦୂର କରୁଥିବା, ଯାହାର ହୃଦୟ ଦୁଃଖରେ ଭରିଛି, ଆଜି ତୁମର ନାମ ମୋ ପାଇଁ ସତ୍ୟ ହେଉ; ମୋ ପ୍ରିୟଙ୍କ ଦର୍ଶନ ଦିଅ।” ଏପରି ଶର୍ମିଷ୍ଠା ପୁନି କହିଲେ: “ମୋ ଋତୁ ଆସିଛି, କିନ୍ତୁ ମୋର ଚୟିତ ଭାର୍ତ୍ତା ନାହିଁ। କ’ଣ ଆସିଛି ମୋ ପାଖରେ? କ’ଣ କରିବି? କିମ୍ବା କ’ଣ କଲେ ମୁଁ ସୁଖ ପାଇପାରିବି?” “ଦେବୟାନୀ ପିଲା ଜନ୍ମ ଦେଇଛି; ମୁଁ ନିର୍ଥକ ଭାବେ ଯୁବତୀ ହୋଇଛି। ଯେପରି ଦେବୟାନୀ ତାଙ୍କ ଭାର୍ତ୍ତା ଚୟନ କରିଛି, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଚୟନ କରିବି। ଏହି ମୋ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଯେ, ରାଜା ମୋତେ ପୁଅ ଦେବାର ଫଳ ଦିଅନ୍ତୁ; ବହୁତ ସମ୍ଭବତଃ ଏବେ ସେ ଧର୍ମାତ୍ମା ଗୁପ୍ତ ଭାବେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିପାରିବେ।” “ମୋର ଚୁଳିରେ ବାନ୍ଧି ରାଜାଙ୍କୁ ଏକ ସମାନ ଭାର୍ତ୍ତା ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କରିଛି। ଦେବୟାନୀଙ୍କ ପୁଅକୁ ପୁନିପୁନି ଦେଖି, ମୋ ମନରେ ଆଶା ଜାଗିଉଛି, ଯେତେବେଳେ ସେ ତାଙ୍କ ଅନ୍ତଃପୁରରେ ଖେଳିଉଛି, ମୁଁ କେବେ କେବେ ଦେଖିପାରିବି।” ଏହି ସମୟରେ ରାଜା ଆଶୋକ ଉଦ୍ୟାନ ନିକଟରେ ବାହାରି ଆସି, ଶର୍ମିଷ୍ଠାକୁ ସେଠି ଦେଖିଲେ। ଏକା ଏବଂ ନିଜେ ଥିବା ସ୍ଥାନରେ ଶର୍ମିଷ୍ଠା ସୁନ୍ଦର ହସି ସହିତ ରାଜାଙ୍କୁ ନିକଟକୁ ଗଲେ, ହାତ ଯୋଡି ପ୍ରସ୍ତାବ ରଖି କହିଲେ: “ସୋମ, ଇନ୍ଦ୍ର, ବିଷ୍ଣୁ, ଯମ, ବରୁଣ, କିମ୍ବା ତୁମର ଘରରେ, ଓ ନହୁଷ, କିଏ ଏକ ମହିଳାକୁ ଦେଖିବାର ଯୋଗ୍ୟ?” “ସୌନ୍ଦର୍ୟ, ବଂଶ ଓ ଚରିତ୍ର ଦ୍ୱାରା ରାଜା, ତୁମେ ସଦା ମୋତେ ଜାଣିଛ; ତେଣୁ ମୁଁ ଅନୁରୋଧ କରୁଛି, ମୋ ଋତୁକୁ ଦିଅ, ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।” ରାଜା କହିଲେ: “ମୁଁ ଜାଣିଛି ତୁମେ ଧର୍ମପରାୟଣ, ଦୈତ୍ୟ କନ୍ୟା ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ କୌଣସି ଦୋଷ ନାହିଁ। ତୁମକୁ ଦେଖିବାବେଳେ ମୁଁ ସଦା ମନେ ପକାଇଛି। ଉଶନାସ କବି ଦେବୟାନୀଙ୍କୁ କହିଥିଲେ: ‘ବୃଶପର୍ବନଙ୍କ ଏହି କନ୍ୟାକୁ ତୁମ ଶୟନକୁ ଡାକିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।’” “ଦେବୟାନୀଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି, ଶର୍ମିଷ୍ଠାକୁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ବଳନ କର।” “ମଜା କଥାରେ କିମ୍ବା ବିବାହ ସମୟରେ, ମହିଳାମାନେ ମଧ୍ୟରେ, ଜୀବନ ଜନ୍ୟ ବିପଦରେ, ସମସ୍ତ ଧନ ହରାଇ ଯିବାବେଳେ—ଏହି ପାଞ୍ଚ ଅସତ୍ୟ ପାପ ନୁହେଁ।” “କିନ୍ତୁ ଯଦି ସାକ୍ଷୀ ଭାବେ ପ୍ରସ୍ନା କରାଯିବାବେଳେ ଅନ୍ୟଥା କହିଲେ, ଏହିପରି ମିଥ୍ୟାବାଦୀକୁ ଅପତିତ କୁହାଯାଏ; ତଥାପି ଏକ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ମନ ଲଗିଥିଲେ, ମିଥ୍ୟା ହାନି କରେନାହିଁ।” “ମହିଳାମାନେ ମଧ୍ୟରେ, ମଜା କଥାରେ କିମ୍ବା ବିବାହ ସମୟରେ, ଜୀବନ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଅସତ୍ୟ ସତ୍ୟ ହୋଇଯାଏ।” “ରାଜା ଜନସମାଜର ମାନଦଣ୍ଡ; ସେ ମିଥ୍ୟା କହିଲେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯିବେ। ମୁଁ ବଡ଼ ଅସୁବିଧାରେ ମଧ୍ୟ ମିଥ୍ୟା କରିପାରିବିନି।” “ଯେତେବେଳେ ଭାର୍ତ୍ତା ଓ ମିତ୍ରଙ୍କ ଭାର୍ତ୍ତା ଏକସାଥି ହୋଇ, ଏହାକୁ ସମାନ ବିବାହ କୁହାଯାଏ; ‘ମିତ୍ର, ମୁଁ ତୁମକୁ ଭାର୍ତ୍ତା ଭାବେ ଚୟନ କରୁଛି।’” “ମୁଁ ଦେବୟାନୀ ସହିତ କବି କାବ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଛି; ‘ତାଙ୍କୁ ଆଦର ଓ ସମ୍ବଳନ କର’—ତୁମେ ମିଥ୍ୟା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।” “ତୁମେ ସୁନା, ମଣି, ମୁକୁତା, ବସ୍ତ୍ର, ଅଳଙ୍କାର, ଗାଁ, ଜମି, ଏବଂ ଯାହା ଆବଶ୍ୟକ ଦିଅ। ବହିର୍ଗତ ଦାନ ଦେହ ସହିତ ଜଡିତ ନୁହେଁ; ପୁଅ ଦେବା କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ, ନିଜକୁ ଦେବା ମଧ୍ୟ ଏକ ଦୁର୍ଲଭ କାମ। ନିଜ ଦେହ ଦେଇ, ସମସ୍ତ ଦାନ ହୋଇଯାଏ; ଯେଉଁ ଭଳି ଚାହିଅନ୍ତି, ମୁଁ ତାହା ଅନୁସାରେ ଦେଇଥିଲି।” “ଏହିପରି କହି, ରାଜା, ତୁମେ ଏହାକୁ ନଗରରେ ତିନିଥର ପ୍ରଘୋଷଣ କରିଥିଲା; ଯାହା ଘୋଷଣା କରିଥିଲା, ଏହା ମିଥ୍ୟା କିମ୍ବା ଅପ୍ରୟୋଜନୀୟ ନୁହେଁ। ଏହାକୁ ସତ୍ୟ କର, ରାଜା, ବୈଶ୍ରବଣଙ୍କ ପରି।” “ମୋ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଯେ, ଯେଉଁ ଅନୁରୋଧ କରିବେ, ତାଙ୍କୁ ଦେବି; ତୁମେ ଅନୁରୋଧ କରୁଛ; କହ, କ’ଣ କରିବି?” “ଧନ, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କିଛି, କିମ୍ବା ଏକ ରାଜ୍ୟ, ହସିଥିବା ଶର୍ମିଷ୍ଠା—” “ମୁଁ ଅନ୍ୟ କିଛି ଚୟନ କରୁନାହିଁ, ପୁଅ ପାଇଁ ଆଶା କରୁଛି; ପୁଅ ଠାରୁ ବଡ଼ କିଛି ନାହିଁ। ମୁଁ ତୁମଠାରୁ ପୁଅ ହାସଲ କରି, ଜଗତରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମ ପାଳନ କରିବି।” “ତିନି ଜଣେ ଧନ ଶୂନ୍ୟ ହେଉଛନ୍ତି: ଜଣେ ଜନାନୀ, ଦାସୀ, ଓ ପୁଅ; ଯାହା ମିଳିଥାଏ, ସେ ଏହି ତିନି ଜଣଙ୍କୁ ଦିଆଯାଏ।” “ମହିଳାମାନେ ସ୍ୱୟଂଭୁ ଦ୍ୱାରା ପୁଅ ଓ ଭାର୍ତ୍ତା ସମ୍ବଳନ ପାଇଁ ଉତ୍ପନ୍ନ; ଏକା ଅବିବାହିତା କିମ୍ବା ଅନ୍ୟା ନିର୍ସନ୍ତା ମହିଳା, ତାଙ୍କର ଜନ୍ମ ନିର୍ଥକ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଗତି ନାହିଁ।” “ମୁଁ ଦେବୟାନୀଙ୍କ ସଙ୍ଗୀ, ତୁମ ଅଧୀନ; ଦୁହେଁ ଦେବୟାନୀ ଓ ମୁଁ ଚେରିତା ଯୋଗ୍ୟ—ମୋତେ ଚେରିତା କର।” ଏପରି ଶର୍ମିଷ୍ଠା କହିବା ପରେ, ରାଜା ଏହାକୁ ସତ୍ୟ ମନେ କରି, ଶର୍ମିଷ୍ଠାକୁ ସମ୍ମାନ କଲେ ଓ ଧର୍ମ ସ୍ଥାପନ କଲେ। ସେ ଶର୍ମିଷ୍ଠା ସହିତ ମିଳି, ତାଙ୍କ ଆଶା ପୂରଣ କଲେ; ଏକାଉଁ ଦୁହେଁ ସମ୍ମାନ କରି, ଯେପରି ଆସିଥିଲେ, ସେପରି ଫେରିଗଲେ। ଏହି ସମ୍ମିଳନରେ, ସୁନ୍ଦର ଭୂମି ଓ ହସିଥିବା ଶର୍ମିଷ୍ଠା ପ୍ରଥମେ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜାଠାରୁ ଗର୍ଭଧାରଣ କଲେ।