ଏହି ଘଟଣାରେ ରାଜା ଯୟାତିଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦେବୟାନୀ ନିଜ ସହଚରୀ ଏବଂ ଦାସୀ ଶର୍ମିଷ୍ଠାଙ୍କୁ ଦେଖାଇ କହିଲେ, “ଏହା ମୋର ସହଚରୀ ଏବଂ ଦାସୀ। ଯେଉଁଠିକୁ ମୁଁ ଯାଏ, ସେଉଁଠିକୁ ମୋ ସହିତ ଯାଆନ୍ତି। ଏହି ଶର୍ମିଷ୍ଠା ହେଉଛନ୍ତି ଦାନବରାଜ ବୃଶପର୍ବଣଙ୍କ ଝିଅ।” ଯୟାତି ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ, “ସୁନ୍ଦର ଭୂଆଁ ବିଶିଷ୍ଟ ଏହି କନ୍ୟା କିପରି ତୁମ ଦାସୀ ହେଲେ? ସେ ଆସୁର ରାଜାଙ୍କ ଝିଅ, ଏହା ଜାଣି ମୋର ଅତ୍ୟନ୍ତ କୁତୁହଳ ହେଉଛି। ମୁଁ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏପରି ରୂପସ୍୵ଳି ନା ଦେବୀ, ନା ଗନ୍ଧର୍ବୀ, ନା ଯକ୍ଷୀ, ନା କିନ୍ନରୀ, ଏପରି ନାରୀ ପୃଥିବୀରେ ଦେଖିନାହିଁ। ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ପଦ୍ମପତ୍ର ସଦୃଶ, ଶ୍ରୀଦେବୀ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣରେ ଶୋଭିତ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଆଳଙ୍କାରରେ ଭୂଷିତ। ନିଶ୍ଚୟ ଭାଗ୍ୟ କିମ୍ବା କୌଣସି ତପସ୍ୟାର ଫଳରେ ସେ ଏଠିକୁ ଆସିଛନ୍ତି, ନାହିଁଲେ ଏପରି ଦୌଷ୍ୟହୀନ ଅଙ୍ଗ ଥିବା ଜଣେ ଦାସୀ କେମିତି ହେବେ? ତୁମ ମଧ୍ୟରେ କେହି ତାଙ୍କ ସୁନ୍ଦରତା ସମ୍ମିଳିତ ନୁହଁନ୍ତି। ନିଶ୍ଚୟ କୌଣସି ପୂର୍ବ ଅପରାଧରେ ତାଙ୍କୁ ଏପରି ଦାସୀ ହେବାକୁ ପଡ଼ିଛି—ଏହା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ!'' ଦେବୟାନୀ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ, ସମସ୍ତେ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଚାଲନ୍ତି; ନିୟମ ଭିତରେ ଥିବା ବିଷୟକୁ ଭାବି, ଅପରିଚିତ କଥା ଉପରେ ଆଲୋଚନା କରନ୍ତୁ ନାହିଁ। ତୁମେ ରାଜାଙ୍କ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଛ, କିନ୍ତୁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଭଳି କଥା କହୁଛ; ତୁମେ କିଏ, କେଉଁଠୁ ଆସିଛ, କାହାର ପୁତ୍ର, ଏହିକଥା କୁହ।'' ଯୟାତି କହିଲେ, “ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ବେଦ ଶିକ୍ଷା ଅଧିଗମ କରିଛି; ମୁଁ ରାଜା, ଏବଂ ରାଜାଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଯୟାତି ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।'' ଦେବୟାନୀ ପଚାରିଲେ, “ହେ ରାଜା, କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଏଠାକୁ ଆସିଛ? ଜଳ ନେବା ପାଇଁ, କିମ୍ବା ସିକାର କରିବା ଇଚ୍ଛାରେ?” ଯୟାତି କହିଲେ, “ମୁଁ ଶିକାର କରିବା ଇଚ୍ଛାରେ ଏଠିକୁ ଆସିଛି, ଏବଂ ଜଳ ଆବଶ୍ୟକ। ତୁମେ ବହୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛ, ଏବେ ମତେ ଅନୁମତି ଦିଅ।'' ଦେବୟାନୀ କହିଲେ, “ଶର୍ମିଷ୍ଠା ଓ ଦୁଇ ହଜାର କନ୍ୟା ସହିତ ମୁଁ ତୁମ ଅଧୀନରେ ଅଛି; ମୋ ମଙ୍ଗଳ ହେଉ—ତୁମେ ମୋ ସ୍ନେହିତା ଓ ପତି ହେଉ।'' ଯୟାତି ମନେ କଲେ, “ଏହି ଆସୁର ରାଜାଙ୍କ ଝିଅ ଶର୍ମିଷ୍ଠା ମୋର ରାଣୀ ହେବେ,” ଏବଂ ଏହି ଭାବରେ କଥା କହିଲେ। ପରେ ସେ କହିଲେ, “ହେ ଉଶନାସଙ୍କ କନ୍ୟା, ମୋର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ; ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, କାରଣ ରାଜାମାନେ ତୁମ ବାପାଙ୍କ କନ୍ୟା ଦେବୟାନୀଙ୍କୁ ବିବାହ କରିନଥିଲେ।'' “ଅନ୍ୟର ଜନାନୀ, ନିଜ ଭଉଣୀ, ସମାନ କୁଳର ନାରୀ, ପତିତା, ଜାମାଇଁଘରର ଝିଅ, ନିମ୍ନ, ଭିକ୍ଷୁକା, ରୋଗିଣୀ—ଏହାକୁ ପଣ୍ଡିତମାନେ ଅସ୍ପର୍ଶ୍ୟ କହିଛନ୍ତି।'' ଦେବୟାନୀ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ୟ ଓ ରାଜସ୍ଵ ଏକାଠି ରହିଛି; ଦୁହିଁ ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ଥିଲେ କୌଣସି ଭିନ୍ନତା ନାହିଁ। ତେଣୁ ନହୁଷଙ୍କ ପୁତ୍ର, ମୁଁ କିମ୍ବା ଋଷିପୁତ୍ର—ମୋତେ ଗ୍ରହଣ କର।'' ଯୟାତି କହିଲେ, “ଚାରି ଶ୍ରେଣୀର ମନୁଷ୍ୟ ଏକ ଦେହରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ; ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ପବିତ୍ରତା ଭିନ୍ନ, କିନ୍ତୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ।'' ଦେବୟାନୀ କହିଲେ, “ଏହି ହସ୍ତଗ୍ରହଣ ପ୍ରଥା ପୂର୍ବରୁ ମନୁଷ୍ୟମାନେ କରୁନଥିଲେ; ତୁମେ ପ୍ରଥମେ ମୋ ହସ୍ତ ଧରିଛ, ତେଣୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ବାଛିଛି।'' “ଏପରି ଜଣେ ନାରୀଙ୍କ ହସ୍ତ ଏକଥର ଋଷିପୁତ୍ର କିମ୍ବା ତୁମେ ଧରିଥିଲେ, ଅନ୍ୟ କେଉଁ ମନୁଷ୍ୟ ତାକୁ ଛୁଇଁପାରିବେ କିପରି?” “ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ କ୍ରୁଧାନ୍ୱିତ ବିଷାକ୍ତ ସର୍ପ କିମ୍ବା ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ମୁଁହ ଥିବା ଅଗ୍ନିଠାରୁ ବି ଅଧିକ ଭୟଙ୍କର, ଏହିପରି ବୁଦ୍ଧିମାନ ମନୁଷ୍ୟମାନେ କହିଛନ୍ତି।'' ଯୟାତି ପଚାରିଲେ, “ବିଷାକ୍ତ ସର୍ପ କିମ୍ବା ଚାରିପଟେ ମୁଁହ ଥିବା ଅଗ୍ନିଠାରୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ କିପରି ଅଧିକ ଭୟଙ୍କର, ଯଥା ତୁମେ କହିଛ?” ଦେବୟାନୀ କହିଲେ, “ଏକ ସର୍ପ ଗୋଟିଏକୁ ମାରେ, ଏକ ଅସ୍ତ୍ର ମାତ୍ର ଗୋଟିଏକୁ ହନେ; କିନ୍ତୁ କ୍ରୁଧିତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରାଜ୍ୟ, ପୁରୀ ଧ୍ୱଂସ କରିପାରିବେ।'' “ତେଣୁ ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଅଧିକ ଭୟଙ୍କର ମନେ କରେ, ଏହିକାରଣରୁ ମୋ ବାପା ତୁମକୁ ମୋତେ ଦେଇନଥିଲେ, ଏବଂ ମୁଁ ତୁମ ସହ ବିବାହ କରେନି।'' “ମୋ ବାପା ଯାହା ଦେଇଛନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ନିଅ, କାରଣ ମୁଁ ତୁମକୁ ଚୟନ କରିଛି; ଯେଉଁଠି ଦାନ ଦିଆଯାଏ, ତାଁଠାରେ କୌଣସି ଭୟ ନାହିଁ।'' “ଏକ କ୍ଷଣ ଅପେକ୍ଷା କର, ରାଜା; ମୁଁ ମୋ ବାପାଙ୍କୁ ଖବର ପଠାଏ। ଦୂତୀ, ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଯାଅ, ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ନେଇ ଆଣ, ଯେପରି ଏକ ଧାର୍ମିକ କାର୍ଯ୍ୟର ନିମିତ୍ତରେ। ନହୁଷଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଏହି ସ୍ୱୟଂବରରେ ମୁଁ ଚୟନ କରିଛି ବୋଲି ଖବର ଦିଅ।'' ପରେ, ଦେବୟାନୀ ଓ ତାଙ୍କ ବାପାଙ୍କ ଆଦେଶାନୁସାରେ, ଦୂତୀ ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ଯଥାଯଥା ତାଙ୍କୁ କହିଲେ। ଏହି ଖବର ଶୁଣି, ମହାର୍ଷି ଭାର୍ଗବ ରାଜାଙ୍କୁ ନେଇ ଆସିଲେ। ଶୁକ୍ର ଆସିବା ସହିତ, ଯୟାତି ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ହାତ ଜୋଡି ବ୍ରାହ୍ମଣ କାବ୍ୟଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ। ଦେବୟାନୀ ତାଙ୍କ ବାପାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ ବାପା, ଏହି ନହୁଷଙ୍କ ପୁତ୍ର ଏକ ଅପୂର୍ବ ସ୍ଥାନରେ ମୋ ହସ୍ତ ଧରିଛନ୍ତି। ଏହି ଦ୍ୱାରା ସେ ମୋତେ ନିଜର କରିଛନ୍ତି ଏବଂ ମୋର ସୁରକ୍ଷା କରିଛନ୍ତି। ମୁଁ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରେ—ମୋତେ ତାଙ୍କୁ ଦିଅ; ଏହି ଜଗତରେ ମୁଁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପତି ବାଛିବି ନାହିଁ।'' ଶୁକ୍ର କହିଲେ, “ଏକ ନୀତି ପ୍ରିୟ, ଅନ୍ୟ ନୀତି ଉଚିତ; ଯୟାତିଙ୍କୁ ପତି ଭାବେ ଚୟନ କରାଯାଇଛି। କଚଙ୍କ ଶାପ ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟ କିଛି ହେବା ଉଚିତ ନୁହଁ।'' “ହେ ଯୟାତି, ତୁମେ ମୋ ଝିଅଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପତି ଭାବେ ଚୟିତ ହୋଇଛ; ମୁଁ ନିଜେ ତାଙ୍କ ହସ୍ତ ଧରିଲି ହେଲେ, ବିବାହରେ ଵର୍ଣ୍ଣମିଶ୍ରଣ ଦୋଷ ହେବ। ତେଣୁ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ତୁମକୁ ଦେଉଛି, ରାଣୀ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କର।'' ଯୟାତି କହିଲେ, “ହେ ମହାଭାର୍ଗବ, ଏହି ବର୍ଣ୍ଣମିଶ୍ରଣ ଦୋଷ ମୋତେ ଛୁଁନ୍ତୁ ନାହିଁ। ଏହିକାରଣରେ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ତୁମକୁ ଦେଉଛି।'' ଶୁକ୍ର କହିଲେ, “ମୁଁ ତୁମକୁ ଦୋଷରୁ ମୁକ୍ତ କରେ—ତୁମେ ଯେଉଁ ବର ଚାହଁ, ଶୁଣ। ଏହି ବିବାହରେ ଚିନ୍ତିତ ହେଉନାହାଁ; ମୁଁ ତୁମର ପାପ ଦୂର କରେ।