ଦେବୟାନୀ ଏବଂ ଶର୍ମିଷ୍ଠା ହଜାରଟି ଦାସୀ ସହିତ ସେଇ ଉଦ୍ୟାନକୁ ଆସିଲେ । ସେଠାରେ ସେମାନେ ଇଚ୍ଛାମତେ ଘୁରିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ । ଦେବୟାନୀ, ଶର୍ମିଷ୍ଠା ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସହଚରୀମାନେ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରୁଥିଲେ, ମଧୁମିଶ୍ରିତ ଝରଣାର ମଦ୍ୟ ପାନ କରି ଖେଳୁଥିଲେ । ସେମାନେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ମିଠା ଖାଦ୍ୟ ଓ ଫଳ ଖାଉଥିଲେ । ଏହି ସମୟରେ, ରାଜା ଯୟାତି ଶିକାର କରିବା ଇଚ୍ଛାରେ ପୁନି ସେଇ ଅଞ୍ଚଳକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ । ରାଜା ଯୟାତି ରାସ୍ତାରେ ଥକିଯାଇ ଜଳ ଖୋଜୁଥିଲେ, ଏବଂ ସେଉଠି ଦେବୟାନୀ, ଶର୍ମିଷ୍ଠା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କନ୍ୟାମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ । ସେମାନେ ଦେବତ୍ବ ଭୂଷଣ ପିନ୍ଧି, ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ ଚମତ୍କାର ସିଂହାସନରେ ବସି ମଦିରା ପାନ କରି ଖେଳୁଥିଲେ । ସେଠାରେ ଦେବୟାନୀ ନିର୍ମଳ ହସରେ ବସିଥିବାକୁ ଦେଖିଲେ । ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଏକ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ସୌନ୍ଦର୍ୟର ଅଧିକାରିଣୀ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ କନ୍ୟା ତାଙ୍କର ସୁନାର ସିଂହାସନରୁ କିଛି ଦୂରେ ବସିଥିଲେ । ତାପରେ, ଅସୁର ନାୟକଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ କନ୍ୟା ଶର୍ମିଷ୍ଠା ଦେବୟାନୀଙ୍କ ପାଦ ମସାଜ କରୁଥିବାକୁ ଦେଖିଲେ । ସେଠାରେ ଗୀତ, ନୃତ୍ୟ ଓ ବାଦ୍ୟ ଶବ୍ଦ ଲାଗିଥିଲା । ଯୟାତିଙ୍କୁ ଦେଖି ସମସ୍ତେ ଲଜ୍ଜାରେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଦଢ଼ି ହୋଇ ଉଭୟ ଦିଗରେ ଦଢ଼ି ରହିଗଲେ । ଯୟାତି ଦୁଇ ଜଣୀ କନ୍ୟା ଓ ଦୁଇ ହଜାର ଦାସୀମାନେ ସହିତ ଦେବୟାନୀଙ୍କୁ ଦେଖି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, "ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ତୁମେ କିଏ? ତୁମ ନାମ ଏବଂ ଗୋତ୍ର କ'ଣ?" ଦେବୟାନୀ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, "ହେ ରାଜନ୍, ମୁଁ ଅସୁରଙ୍କ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ଶୁକ୍ରାଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ କନ୍ୟା; ଏହି ମୋ ସହଚରୀ ଓ ଦାସୀ ଶର୍ମିଷ୍ଠା, ଦାନବ ରାଜା ବୃଶପର୍ବାନଙ୍କ କନ୍ୟା ।" ତେବେ ଯୟାତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ ପଚାରିଲେ, "ଏହି ସୁନ୍ଦରୀ ଶର୍ମିଷ୍ଠା କିପରି ତୁମ ଦାସୀ ହେଲେ? ମୁଁ ଏପରି ଅଦ୍ଭୁତ ରୂପ ଯାହା ଦେବୀ, ଗନ୍ଧର୍ବୀ, ଯକ୍ଷୀ କିମ୍ବା କିନ୍ନରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ, ପୃଥିବୀରେ କେବେ ଦେଖିନଥିଲି । ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ କମଳ ଦଳ ସମ, ଶ୍ରୀଦେବୀ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଓ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ । ଏପରି ଅନ୍ଦମୋହନୀ ଦେବୀ କିପରି ଦାସୀ ହେଲେ? ନିଶ୍ଚୟ କୌଣସି ପୂର୍ବ ଅପରାଧ କିମ୍ବା ଦୈବାଦେଶରେ ଏହା ଘଟିଛି । ତୁମ ସହଯୋଗିନୀମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ସମ ସୁନ୍ଦର ନୁହନ୍ତି; ଏ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଯେ ଏପରି ଅଦ୍ୱିତୀୟା ଦାସୀ ହେଲେ!" ଦେବୟାନୀ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, "ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ, ସମସ୍ତେ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଚଲନ୍ତି; ଶାସ୍ତ୍ର ଯାହା କହିଛି, ତାହା ଭାବି ଅନ୍ୟ ପ୍ରସଙ୍ଗ ଉଠାଅନ୍ତୁ ନାହିଁ । ତୁମେ ରାଜାଙ୍କ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଛ, କିନ୍ତୁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପରି କଥା କହୁଛ; ତୁମେ କିଏ, କେଉଁଠୁ ଆସିଛ, କାହାର ପୁତ୍ର?" ଯୟାତି କହିଲେ, "ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନ କରିଛି; ମୁଁ ରାଜା, ରାଜାଙ୍କ ପୁତ୍ର, ମୋର ନାମ ଯୟାତି ।" ଦେବୟାନୀ ପଚାରିଲେ, "କି କାମରେ ଏଠାକୁ ଆସିଛ? ଜଳ ନେବାକୁ, କିମ୍ବା ଶିକାର କରିବାକୁ?" ଯୟାତି କହିଲେ, "ମୁଁ ଶିକାର କରିବା ଇଚ୍ଛାରେ ଏଠାକୁ ଜଳ ନେବାକୁ ଆସିଛି; ଏବେ ତୁମେ ମୋତେ ଅନୁମତି ଦିଅ ।" ତେବେ ଦେବୟାନୀ କହିଲେ, "ମୁଁ ଦୁଇ ହଜାର କନ୍ୟା ଓ ଶର୍ମିଷ୍ଠା ସହିତ ତୁମ ଅଧୀନରେ ଅଛି; ମୋ ମଙ୍ଗଳ ହେଉ, ମୋତେ ମିତ୍ର ଏବଂ ପତି ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କର ।" ଯୟାତି ମନେ ଭାବିଲେ, "ଏହି ଅସୁର କନ୍ୟା ଶର୍ମିଷ୍ଠା ମୋର ରାନୀ ହେଉ," ଏହିପରି ଭାବି ଦେବୟାନୀଙ୍କୁ କହିଲେ, "ହେ ଉଶନାସ କନ୍ୟା, ମୁଁ ତୁମ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ; ରାଜାମାନେ ଦେବୟାନୀଙ୍କୁ ବିବାହ କରିପାରିବେ ନାହିଁ ।" "ଅନ୍ୟର ଜନାନୀ, ନିଜ ଭଉଣୀ, ଏକେ ଗୋତ୍ରର ନାରୀ, ପତିତା, ବହୁଁ, ଅଧମ, ଭିକ୍ଷୁକି, ରୋଗିଣୀ—ଏମାନେ ଅସ୍ପର୍ଶ୍ୟ ବୋଲି ଜ୍ଞାନୀମାନେ କହିଛନ୍ତି ।" ଦେବୟାନୀ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, "ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ୟ ଓ ରାଜ୍ୟ ଏକ ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟ ସହିତ ଯୋଗାଯୋଗ ଅଛି; ଦୁହେଁ ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ଥିଲେ କୌଣସି ଭିନ୍ନତା ନାହିଁ । ହେ ନହୁଷପୁତ୍ର, ମୁଁ ତୁମକୁ ଚୟନ କରିଛି ।" "ଚାରିଟି ବର୍ଣ୍ଣ ଏକ ଦେହରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ; ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଶୁଦ୍ଧି ଭିନ୍ନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ସବୁଠାରୁ ଉଚ୍ଚ ।" "ହେ ନହୁଷନ୍ଦନ, ପୂର୍ବେ ପୁରୁଷମାନେ ଏହି ହସ୍ତଗ୍ରହଣ ପ୍ରଥା ଅନୁସରଣ କରୁନଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ତୁମେ ପ୍ରଥମେ ମୋର ହାତ ଧରିଛ; ଏହିଠାରୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ଚୟନ କରିଛି ।" "ଏପରି ମହିଳାଙ୍କ ହାତ ଯଦି ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ କିମ୍ବା ତୁମେ ଧରିଛ, ତେବେ ଅନ୍ୟ କେହି ତାହାକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିପାରିବେ କିପରି?" "ଏକ କ୍ରୁଧ୍ଧ ସର୍ପ କିମ୍ବା ଚାରିପଟେ ମୁଁହ ଥିବା ଅଗ୍ନି ଠାରୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ କେତେ ଭୟଙ୍କର, ଏହି କଥା ଜ୍ଞାନୀମାନେ କହିଛନ୍ତି ।" ଯୟାତି ପଚାରିଲେ, "ସର୍ପ କିମ୍ବା ଅଗ୍ନିଠାରୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ କିପରି ଅଧିକ ଭୟଙ୍କର?" ଦେବୟାନୀ କହିଲେ, "ଏକ ସର୍ପ କେବଳ ଜଣେକୁ ମାରେ, ଏକ ଅସ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ଜଣେକୁ ହତ୍ୟା କରେ; କିନ୍ତୁ କ୍ରୁଧ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରାଜ୍ୟ ଓ ପୁରୀକୁ ନଶ୍ଟ କରିପାରେ ।" "ଏହି ହେତୁ ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଅଧିକ ଭୟଙ୍କର ଭାବି, ମୋର ପିତା ତୁମକୁ ମୋତେ ଦେଇନାହାନ୍ତି, ଏବଂ ମୁଁ ତୁମକୁ ବିବାହ କରୁନାହିଁ ।" "ମୋର ପିତା ଯାହାକୁ ଦେଇଛନ୍ତି, ସେଉଁଠି ତୁମେ ଗ୍ରହଣ କର; ମୁଁ ତୁମକୁ ଚୟନ କରିଛି; ଦାନ ପ୍ରାପ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ଆପଦ ନାହିଁ ।" "କିଛି ଖ୍ଷଣ ଅପେକ୍ଷା କର, ମୁଁ ମୋ ପିତାଙ୍କୁ ସୂଚନା ପଠାଏଁ । ଦାୟିନୀ, ତୁରନ୍ତ ଯାଅ ଓ ଶୁକ୍ରଙ୍କୁ ନେଇ ଆ, ଯଥା ଏକ ଯଜ୍ଞରେ ହୁଏ । ନହୁଷପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଏହି କଥା ଜଣାଇ ଦିଅ, ଯେ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ସ୍ୱୟଂବରରେ ଚୟନ କରିଛି ।" ଦେବୟାନୀ ଓ ଶୁକ୍ରଙ୍କ ଆଜ୍ଞାନୁସାରେ ଦାୟିନୀ ସମସ୍ତ କଥା ନିଜେ ଯଥାଯଥିକ ଭାବେ ଜଣାଇଲା । ଏହି ସୂଚନା ଶୁଣି, ମହାମୁନି ଭାର୍ଗବ ରାଜାଙ୍କୁ ନିଜ ସମ୍ମୁଖରେ ଆଣିଲେ । ଶୁକ୍ରଙ୍କ ଆଗମନ ଦେଖି, ଯୟାତି ବ୍ରାହ୍ମଣ କାଭ୍ୟଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ନମ୍ରତାରେ ଦଣ୍ଡବତ୍ କଲେ । ଦେବୟାନୀ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ପିତାଜୀ, ଏହି ନହୁଷପୁତ୍ର ମୋର ହାତ ଧରିଛନ୍ତି; ଏହା ଦ୍ୱାରା ସେ ମୋତେ ନିଜ କରିଛନ୍ତି, ମୋର ରକ୍ଷା କରିଛନ୍ତି । ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ; ମୋତେ ତାଙ୍କୁ ଦିଅନ୍ତୁ; ଏହି ଜଗତରେ ମୁଁ ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ବରିବି ନାହିଁ ।" "ଏକ ନୀତି ଆହୁରି ଆଉ ଏକ ଧର୍ମ ଅଛି; କିନ୍ତୁ ମୁଁ ନହୁଷପୁତ୍ରଙ୍କୁ ପତି ଭାବେ ଚୟନ କରିଛି ।