ତିନି ଲୋକରେ ଏପରି କଠିନ କିଛି ନାହିଁ, ଯେଉଁଠି ଏକ ଅସମୃଦ୍ଧ ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ନିଜ ପ୍ରତିଦ୍ବନ୍ଦ୍ବୀର ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଧନ-ଐଶ୍ୱର୍ୟକୁ ସେବା କରିବାକୁ ପଡ଼େ। ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ ଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ, ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍ମାନେ କହନ୍ତି ଯେ ମୃତ୍ୟୁ ଅଧିକ ଭଲ, କାରଣ ସେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ସହିତ ମିଶି ଅଳ୍ପାଦମାନ୍ୟତା ଓ ଅପମାନର ସମ୍ମୁଖୀନ ହୁଏ। କଠିନ କଥା ଯେତେବେଳେ ମୁଁହରୁ ବାହାରିଯାଏ, ସେଗୁଡ଼ିକ ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ଗଭୀର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦିଏ, ଦିନରେ ଓ ରାତିରେ ଚିନ୍ତା ଓ ଦୁଃଖ ଦିଏ। ଏହି କଥା ମନୁଷ୍ୟର ମୂଳ ସ୍ଥଳକୁ ଆଘାତ କରେ; ତେଣୁ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍ମାନେ ଏହି କଥାକୁ ଅନ୍ୟଙ୍କ ଉପରେ ଯିବାକୁ ଦିଅନ୍ତି ନାହିଁ। ଅସ୍ତ୍ରର ଘାଉ କିମ୍ବା ଅଗ୍ନିର ଦାଗ ଠିକ୍ ହୋଇଯାଏ, କିନ୍ତୁ କଥାର ଘାଉ ଏପରି ଅଟୁଟ ରହିଯାଏ। ତୀରର ଘାଉ ଭଲିଯାଏ, କୁଏଁର ଛେଦ ମନ୍ଦ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ କଠୋର କଥାର ଘାଉ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ, ଏହା ଶମିତ ହୁଏନାହିଁ। ଏହି ସମୟରେ, ଭୃଗୁମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରମୁଖ କବି, କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ବିଚାରପୂର୍ବକ ରାଜା ବୃଷପର୍ବଣଙ୍କୁ ଦେଖି କହିଲେ— "ହେ ରାଜନ୍, ଅନ୍ୟାୟର ଫଳ ସତ୍କ୍ଷଣ ମିଳେ ନାହିଁ, ଗାଈର ଦୁଧ ଭଳି ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଦୀର୍ଘ ସମୟରେ ଏହା କ୍ରମେ କର୍ମକାରୀଙ୍କ ମୂଳକୁ କାଟି ଦିଏ। ପାପର ଫଳ ମାନେ, ପୁଅ କିମ୍ବା ନାତିରେ ନ ଦେଖାଯାଏ, ତେବେ ନିଜେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ— ଯେପରି ଗୁରୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଖାଦ୍ୟ ଭୋଜନ କଲେ ଶରୀରରେ ଫଳ ଦିଏ। ଏ ରାଜନ୍, କାହିଁକି ତୁମେ ଅଙ୍ଗିରାସ ପୁତ୍ର ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ଶାନ୍ତ, ଧୈର୍ୟଶୀଳ, ନିଷ୍ପାପ, ଧର୍ମପରାୟଣ ଓ ମୋ ଘର ପ୍ରତି ଆସକ୍ତ କଚଙ୍କୁ ମାରିଦେଲେ? ଏ ମହାରାଜ, ଦେବୟାନୀଙ୍କୁ ଶର୍ମିଷ୍ଠା ଦ୍ୱାରା କଠୋର କଥା ଓ ଅପମାନ ହୋଇ, କ୍ରୋଧରେ ସେ ତାଙ୍କୁ କୁଏଁରେ ଫିଙ୍କିଦେଲା। ସେ ତାଙ୍କ ସହ ବାସ କରିବାଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଏଠାରେ ରହିପାରିବିନାହିଁ। ତେଣୁ ଏ ରାଜନ୍, ମୁଁ ତୁମ ରାଜ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରୁଛି। ଯେଉଁଠି ଅନ୍ୟାୟ ହୋଇଛି, ଏବଂ ମୋ ଝିଅର ଅପମାନ ହୋଇଛି, ଏହି କଥା ଜାଣ, ବୃଷପର୍ବଣ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଓ ତୁମ ବଂଶକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବି, ଏଠାରେ ରହିପାରିବିନାହିଁ। ତୁମେ ଦୁଃଖ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ, କ୍ରୋଧ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ, ମୋ ଝିଅ ଛାଡ଼ି ଏଠାରେ ରହିପାରିବିନାହିଁ। ତାଙ୍କ ଭାଗ୍ୟ ମୋର ଭାଗ୍ୟ, ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ବସ୍ତୁ ମୋର ପ୍ରିୟ। ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା କରିବି କିମ୍ବା ଶୋକ କରିବି, ଯଦି ଶର୍ମିଷ୍ଠା ଦେବୟାନୀଙ୍କୁ ଅନ୍ୟାୟ କରିଛି, ତେବେ ଏହା ସତ୍ୟ, ମୁଁ ଦୁଃଖମୟ ଅନ୍ତକୁ ପହଞ୍ଚିବି। ମୁଁ ମିଥ୍ୟାବାଦୀ ଭାବି ତୁମେ ଏହି ଦୋଷ ଦମନ କରୁନାହାଁତି, ଏହି ଅନ୍ୟାୟ ଦୃଢ଼ କରିଛନ୍ତି।" ତାହାପରେ ବୃଷପର୍ବଣ କହିଲେ, "ହେ ଭାର୍ଗବ, ତୁମେ ଅନ୍ୟାୟ କିମ୍ବା ମିଥ୍ୟା କଥା କହିବେ ନାହିଁ, ତୁମେ ଧର୍ମ ଓ ସତ୍ୟର ଅଭିବ୍ୟକ୍ତି। ଦୟା କର, ଯଦି ତୁମେ ଆମକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ଚାହାଁ, ତେବେ ମୁଁ ମୋ ବଂଶ ସହିତ ସମୁଦ୍ରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଦେବି। କିମ୍ବା ମୁଁ ପାତାଳକୁ କିମ୍ବା ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବି; ଯଦି ତୁମେ ଦେବତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯିବାକୁ ଚାହ, ମୁଁ ସବୁକିଛି ତ୍ୟାଗ କରି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବି। ଏ ଆସୁରମାନେ, ତୁମେ ସମୁଦ୍ରକୁ ଯାଅ କିମ୍ବା ଦିଗ୍ଗୁଡ଼ିକୁ ଭଗିଯାଅ, କାରଣ ମୋ ଝିଅଙ୍କୁ କିଛି ହୋଇଲେ ମୁଁ ସହିପାରିବିନାହିଁ, ସେ ମୋର ପ୍ରିୟ। ଦେବୟାନୀ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଉ, ମୋର ଜୀବନ ତାଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ। ମୁଁ ତୁମର ମଙ୍ଗଳର ରକ୍ଷକ, ବୃହସ୍ପତି ଭଳି। ଏ ଭାର୍ଗବ, ଏ ପୃଥିବୀରେ ଯେଉଁ ଆସୁରମହାରାଜମାନଙ୍କ ଧନ-ଦୌଲତ ଅଛି—ହାତୀ, ଗାଈ, ଘୋଡ଼ା—ତାହା ଆମର ଅଧିକାର। ଏ ମହାସୁର, ଯେଉଁ ଧନ-ସମ୍ପଦ ଦାଇତ୍ୟମାନଙ୍କର ଅଛି, ତାହା ଆମର; କିନ୍ତୁ ଦେବୟାନୀ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଉ।" ଏପରି କଥା ଶୁଣି ବୃଷପର୍ବଣ କହିଲେ, "ଏଭଳି ହେଉ," ଏବଂ ମହାମୁନିଙ୍କ ସହ ଦେବୟାନୀଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ଦେବୟାନୀ କହିଲେ, "ଯଦି ତୁମେ ରାଜଧନର ଅଧିପତି, ମୁଁ ଜାଣିନାହିଁ; ରାଜା ନିଜେ ଏହି କଥା କହନ୍ତୁ।" ଶୁକ୍ରାଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ବୃଷପର୍ବଣ ତାଙ୍କ ବଂଶସହିତ ଦେବୟାନୀଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ ପଦପର୍ଶ କରି, "ଦେବୟାନୀ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଉ," ବୋଲି କହିଲେ। "ତୁମେ ସଦା ମୋ ପ୍ରଶଂସା ଓ ସମ୍ମାନ ପାଇବାଯୋଗ୍ୟ, ତୁମେ ପିତା ସମାନ। ଯେଉଁ ଇଛା ତୁମର ଅଛି, ଯଦିଓ ଦୁର୍ଲଭ, ମୁଁ ତାହା ପୂରଣ କରିବି।" ଦେବୟାନୀ କହିଲେ, "ମୁଁ ଶର୍ମିଷ୍ଠାଙ୍କୁ ଏକ ଦାସୀ ଭାବେ ଚାହଁ, ସହସ୍ର ଦାସୀ ସହିତ; ସେ ମୋ ବାପା ଯେଉଁଠି ଦେଇବେ, ସେଠାକୁ ମୋ ସହ ଯିବେ।" ରାଜା କହିଲେ, "ଉଠ ଦାୟି, ଶୀଘ୍ର ଯାଇ ଶର୍ମିଷ୍ଠାକୁ ଆଣ, ଦେବୟାନୀ ଯାହା ଚାହିଁ, ସେ କରିପାରିବା।" "ଏକଙ୍କୁ ପରିବାର ପାଇଁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ, ପରିବାରକୁ ଗ୍ରାମ ପାଇଁ, ଗ୍ରାମକୁ ଦେଶ ପାଇଁ, ଦେଶକୁ ନିଜ ପାଇଁ।" ତାପରେ ଦାୟି ଯାଇ ଶର୍ମିଷ୍ଠାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଉଠ ସୁମଧୁର ଶର୍ମିଷ୍ଠା, ତୁମ ବଂଶକୁ ସୁଖ ଦିଅ। ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦେବୟାନୀଙ୍କ ଆଗ୍ରହରେ, ନିଜ ଶିଷ୍ୟମାନେ ଛାଡ଼ି ଯାଉଛନ୍ତି; ଯେଉଁ ଇଛା ତାଙ୍କ ଏ ଶନ୍ଧ୍ୟାରେ ଅଛି, ତୁମେ ତାହା ପୂରଣ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ।" ଶର୍ମିଷ୍ଠା କହିଲେ, "ଯେଉଁ ଇଛା ଦେବୟାନୀଙ୍କ ଅଛି, ମୁଁ ଏ ଦିନ ସେ କରିବି; ଯଦି ଶୁକ୍ରାଚାର୍ଯ୍ୟ ମୋତେ ଦେବୟାନୀଙ୍କ ପାଇଁ ଡାକନ୍ତି, ତେବେ ମୋ ଦ୍ୱାରା ଶୁକ୍ରାଚାର୍ଯ୍ୟ କିମ୍ବା ଦେବୟାନୀ ଅପବାଦିତ ହେବେ ନାହିଁ।" ଏପରି କହି, ସହସ୍ର ଦାସୀ ସହିତ ଶର୍ମିଷ୍ଠା ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ରଥରେ ଚଢ଼ି ରାଜମହଳ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଗଲେ। "ମୁଁ ସହସ୍ର ଦାସୀ ସହିତ ତୁମ ସେବା କରିବି, ତୁମ ବାପା ଯେଉଁଠି ଦେଇବେ, ସେଠାକୁ ଯିବି।" କିନ୍ତୁ ଶର୍ମିଷ୍ଠା ମନରେ ଭାବିଲେ, "ମୁଁ ପ୍ରଶଂସିତ, ଅନୁରୋଧ କରୁଥିବା, ଦାନ ପାଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିର ଝିଅ; କିପରି ପ୍ରଶଂସିତ ବ୍ୟକ୍ତିର ଝିଅ ଦାସୀ ହେବ?" ତଥାପି, "ଯେଉଁଠି ଆତ୍ମୀୟମାନେ ଦୁଃଖରେ ଅଛନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ସୁଖ ଦେବା ପାଇଁ ମୁଁ ଯିବି," ବୋଲି ଶର୍ମିଷ୍ଠା ସମ୍ମତି ଦେଲେ।