ପ୍ରିୟଜନ, ଆମେ ଦେଖୁଛୁ ଯେ, କିଛି ଲୋକ ଛୁଆବେଳୁ ମଧ୍ୟ ଧର୍ମର ଭେଦ ବୁଝିପାରନ୍ତି, କ୍ରୋଧ ଓ ଅତିକଥନ, ଶକ୍ତି ଓ ଦୁର୍ବଳତାର ମଧ୍ୟରେ ତାରତମ୍ୟ ଜାଣନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ଆଚରଣକୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସତ୍ୟ ଧର୍ମକୁ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି, ଓ ଶିଷ୍ୟ ହେବାକୁ ଅଯୋଗ୍ୟ ଚରିତ୍ର ଦେଖାନ୍ତି, ତେଉଁମାନେ ଧର୍ମ ଚାହାଁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସହିବାଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି। ଏପରି ଦାସ ବା ଶିଷ୍ୟ ଯଦି ନିଜ ଆଚରଣକୁ ତ୍ୟାଗ କରେ, ସେ କୌଣସି ଫଳ ପାଏ ନାହିଁ, ଏହିକାରଣରୁ ମୁଁ ମିଶ୍ରିତ ଆଚରଣର ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବସିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ ନାହିଁ। ଯେଉଁମାନେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଚରିତ୍ର କିମ୍ବା ବଂଶର ଆଧାରରେ ଅପମାନ କରନ୍ତି, ତାଙ୍କ ସହ ବସିବା ଉଚିତ୍ ନୁହଁ। କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନେ ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ଚରିତ୍ର ବା ବଂଶରେ ଚିହ୍ନିବାକୁ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବସିବାକୁ କହାଯାଏ—ଏହି ବାସ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଯେଉଁମାନେ ସଦା ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିୟନ୍ତ୍ରିତ, ଧନହୀନ, ଖରାପ ଆଚରଣ ଓ କୁକର୍ମ କରୁଥିବା, ଏବଂ ଧନୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଚୁତ୍ସ୍ରାଣ ଚରିତ୍ର ରଖିଥିବା—ଏମାନେ କେବଳ ଜନ୍ମରୁ ନୁହଁ, କର୍ମ ଓ ଆଚରଣ ଦ୍ୱାରା ଚୁତ୍ସ୍ରାଣ ହୁଅନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ଧନ, ବଂଶ ବା ଶିକ୍ଷାରେ ଆସକ୍ତ ହେଉଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଚୁତ୍ସ୍ରାଣ ଆଚରଣ ରଖନ୍ତି, ସେମାନେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଅକାରଣରେ ଘୃଣା କରନ୍ତି, ନିନ୍ଦା କଥା କହନ୍ତି—ଏମାନେ ସହ ବ୍ୟବହାର କଲେ ଧର୍ମଶୀଳ ଲୋକ ଦୁଷ୍ଟତାରେ ପଡ଼ିଯାନ୍ତି। ଯେଉଁଠି ଲୋକ ଭଲ ବା ଖରାପ କର୍ମରେ ଆସକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି, ସେଠି ସେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି; ଏହିକାରଣରୁ ଘୃଣାକୁ ପୋଷଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହଁ। ବୃଷପର୍ବଣଙ୍କ ଝିଅ ଯେଉଁ କଠୋର କଥା କହିଥିଲେ, ସେଗୁଡ଼ିକ ମୋ ହୃଦୟକୁ ଜଳନ୍ତା ଅଗ୍ନି ପରି ଦହିଦେଉଛି। ଏହି ତିନି ଜଗତରେ ଏଠାରୁ ବେଶି କଷ୍ଟକର କିଛି ନାହିଁ—ଯେଉଁଠି ଏକ ଅସମୃଦ୍ଧି ଲୋକ ତାଙ୍କର ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦୀର ଉତ୍ତାପଦାୟକ ଭାଗ୍ୟକୁ ଦେଖି ସେବା କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହୁଏ। ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଜାଣନ୍ତି, ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ ମୃତ୍ୟୁ ଉତ୍ତମ; ନିମ୍ନ ଲୋକଙ୍କ ସହ ରହିଲେ ଆସ୍ତେ ଆସ୍ତେ ଅପମାନ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼େ। କଠୋର କଥା ଏକଥର କହାଗଲେ, ସେଗୁଡ଼ିକ ମୁହଁରୁ ବାହାରିଯାଏ; ଏହା ସୁନି ଲୋକ ଦିନ ରାତି ଦୁଃଖିତ ହୁଏ। ଏହି କଥା ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ଘାତ କରେ, ତେଣୁ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏହାକୁ ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ଲାଗିବାକୁ ଦେଇନାହାନ୍ତି। ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ହେଉଥିବା ଘାଉ ସୁସ୍ଥ ହୋଇଯାଏ, ଅଗ୍ନିର ଦାଗ ମଧ୍ୟ ସୁସ୍ଥ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ କଥାର ଘାଉ ଜୀବମାନଙ୍କ ଶରୀରରେ କେବେ ଭଲ ହୁଏନାହିଁ। ତୀରର ଘାଉ ଭଲ ହୁଏ, କୁହାଡ଼ିର ନୂତନ ଘାଉ ମଧ୍ୟ ଭଲ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ଭୟଙ୍କର କଠୋର କଥାର ଘାଉ କେବେ ଶମିତ ହୁଏନାହିଁ। ଏହି ସମୟରେ, ଭୃଗୁମାନ୍ୟ କବି କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ବୃଷପର୍ବଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଆସି, ଚିନ୍ତାଭାବରେ କହିଲେ, “ହେ ରାଜା, ଅଧର୍ମ ତୁରନ୍ତ ଫଳ ଦେଉନାହିଁ, ଗାଈ ପରି ଧୀରେ ଧୀରେ ଫଳ ଦେଉଛି; ଏହା ଅସ୍ତେ ଅସ୍ତେ କର୍ମକାରୀଙ୍କ ମୂଳକୁ କାଟିଦେଉଛି। ଯଦି ସନ୍ତାନ ବା ପଉତ୍ରରେ ନୁହଁ, ତେବେ ନିଜରେ ଏହି ଅପରାଧର ଫଳ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ—ଯେପରି ଗୁରୁ ଖାଇଥିବା ଖାଦ୍ୟ ଶରୀରରେ ଫଳ ଦେଉଛି। ରାଜା, ତୁମେ କାହିଁକି ଅଙ୍ଗିରାସ ପୁତ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣ କଚଙ୍କୁ ମାରିଦେଲ? ସେ ଅଧ୍ୟୟନରେ ଲଗ୍ନ, ନିୟମିତ, ଧୈର୍ୟଶୀଳ, ନିଷ୍ପାପ, ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସେବାକୁ ଉତ୍ସୁକ୍ତ, ଓ ମୋ ଘରେ ଆସକ୍ତ ଥିଲେ। ଏହା ସହ, ଦେବୟାନୀଙ୍କୁ ଶର୍ମିଷ୍ଠା ଦ୍ୱାରା ଅନେକ କଠୋର କଥାରେ ଅପମାନିତ ହୋଇ, କ୍ରୋଧରେ ସେ ଅଳ୍ପ ମନର ହୋଇ କୁଆଁରେ ପକେଇଦିଆଯାଇଥିଲେ। ସେ ଏଠି ରହିବାଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁ; ମୁଁ ମୋ ଝିଅ ବିନା ଏଠି ରହିପାରିବି ନାହିଁ। ତେଣୁ, ରାଜା, ମୁଁ ତୁମ ରାଜ୍ୟକୁ ତ୍ୟାଗ କରୁଛି। ଅନ୍ୟାୟ ଭାବେ ମୋ ଝିଅ ଉପରେ ହୋଇଥିବା ଅପରାଧ ଓ କଚଙ୍କ ଅନ୍ୟାୟ ହତ୍ୟା ପାଇଁ, ବୃଷପର୍ବଣ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଏବଂ ତୁମ ବଂଶକୁ ତ୍ୟାଗ କରୁଛି। ମୁଁ ଏଠି ରହିପାରିବି ନାହିଁ, ତୁମ ସହ ରହିପାରିବି ନାହିଁ। ମୋ ଝିଅ ଯାହା ଭୋଗିବ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତାହା ଭୋଗିବି; ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ଯାହା, ସେହି ମୋର ପ୍ରିୟ। ଯଦି ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା କରିବି କିମ୍ବା ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦିବି, ଯଦି ଶର୍ମିଷ୍ଠା ଦେବୟାନୀଙ୍କୁ ଅପରାଧ କରିଥାଏ, ତେବେ ଏହା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଖରାପ ଫଳରେ ପହଁଚିବି। ହେ ଦୈତ୍ୟ, ତୁମେ ମୋତେ ମିଥ୍ୟାବାଦୀ ଭାବିଛ, କାରଣ ତୁମେ ଏହି ଦୋଷକୁ ରୋକିବା କିମ୍ବା ସୁଧାରିବା ଚେଷ୍ଟା କରୁନାହାଁ, ଏହାକୁ ଅବହେଳା କରୁଛ।" ବୃଷପର୍ବଣ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, "ହେ ଭାର୍ଗବ, ମୁଁ ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଅଧର୍ମ ବା ମିଥ୍ୟା ଦେଖୁନାହିଁ। ତୁମେ ଧର୍ମ ଓ ସତ୍ୟର ଅଧିଷ୍ଠାନ। ଦୟା କର। ଯଦି ତୁମେ ଏଠିଠାରୁ ଚାଲିଯିବ, ତେବେ ମୁଁ ମୋ ବଂଶ ସହିତ ପ୍ରଥମେ ସମୁଦ୍ରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଦେବି। କିମ୍ବା ମୁଁ ପାତାଳ କିମ୍ବା ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଦେବି; ଆଉ କୌଣସି ନିବାସ ନାହିଁ। ତୁମେ ଦେବତାମାନେଙ୍କ ନିକଟକୁ ଚାଲିଯିବାକୁ ଚାହିଁଲେ, ମୁଁ ସବୁ ତ୍ୟାଗ କରି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଦେବି। ଦୈତ୍ୟମାନେ, ସମୁଦ୍ରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା କିମ୍ବା ଦିଗ୍ବିଦିଗକୁ ପଳାଇଯିବା ଉଚିତ! ମୋ ଝିଅ ପ୍ରତି କୌଣସି କ୍ଷତି ମୁଁ ସହିପାରିବି ନାହିଁ, ସେ ମୋର ପ୍ରାଣ ଅଟୁଟ। ଦେବୟାନୀ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଉ, କାରଣ ମୋର ଜୀବନ ତାଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ। ମୁଁ ତୁମର ମଙ୍ଗଳର ରକ୍ଷକ, ଯେପରି ବୃହସ୍ପତି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ହେଉଛନ୍ତି। ଦେବୀ, ଏ ପୃଥିବୀରେ ଦୈତ୍ୟମାନେଙ୍କ ସମସ୍ତ ଧନ-ଦୌଲତ—ହାତୀ, ଗାଈ, ଘୋଡ଼ା—ତୁମେ ଓ ମୁଁ ଏହାର ମାଲିକ। ଦୈତ୍ୟ ରାଜାମାନେଙ୍କ ସମସ୍ତ ଧନ ମୋର ଅଧିକାର, ଯଦି କେବଳ ଦେବୟାନୀ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି।" ଏପରି କଥା ହେଉଁଥିବା ବେଳେ, ବୃଷପର୍ବଣ ମହାମୁନିଙ୍କୁ "ଯେପରି ଆପଣ କହିଛନ୍ତି, ତେଣୁ ହେଉ," ବୋଲି କହି, ଦେବୟାନୀଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ଭାର୍ଗବ ଏହି ବିଷୟ କଥା ଉପସ୍ଥାପନ କଲେ। ଦେବୟାନୀ କହିଲେ, "ଯଦି ଆପଣ ରାଜାଙ୍କ ଧନର ମାଲିକ, ମୁଁ ତାହା ଜାଣେ ନାହିଁ; ରାଜା ନିଜେ ଏହା କହନ୍ତୁ।