ଏହି ଉପଖ୍ୟାନରେ, କୌଣସି ମହାନ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି କହିଲେ—“ଯେଉଁଠି ମନୁଷ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ରୋଷକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିପାରେ, ସେଉଁଠି ସେଉଁଠି ଜଣେ ସତ୍ୟ ରଥୀ ଅଟେ; କେବଳ ରଶ୍ମି ଧରିବା ଦ୍ୱାରା ରଥ ଚଲେ ନାହିଁ। ଯିଏ ଉତ୍ପନ୍ନ ରୋଷକୁ ଅରୋଷ ଦ୍ୱାରା ଦୂର କରେ, ସେଇ ମନିଷ୍ୟ ସବୁକିଛି ଜୟ କରିଥାଏ। ଯିଏ ଅକ୍ଷୟ କ୍ଷମା ଦ୍ୱାରା ରୋଷକୁ ପଛେଇଦିଏ, ସେ ସର୍ପ ଯେପରି ଝରା ବୋଉ ଛାଡ଼ିଦିଏ, ସେପରି ଏକ ସତ୍ୟପୁରୁଷ ଅଟେ। ଯିଏ ନିଜ ରୋଷକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରେ, କଠୋର କଥା ସହିପାରେ, ଏବଂ ଯେଉଁଠି ଦୁଃଖ ଆସିଲେ ମଧ୍ୟ ମନରେ ଜ୍ୱାଳା ଉଠେ ନାହିଁ, ସେହି ଲୋକ ଏକ ସଉଭାଗ୍ୟର ପାତ୍ର। ଯିଏ ଶତବର୍ଷ ଧରି ମାସେ ମାସେ ଯଜ୍ଞ କରେ, ଏବଂ ଯିଏ କେବେ ରୋଷିତ ହୁଏ ନାହିଁ, ସମସ୍ତଙ୍କ ସହିତ ମିଳି ଚାଲେ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯିଏ ରୋଷ ରହିତ, ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ତେଣୁ ରୋଷ ରହିତ ଲୋକ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ; କାମ ଓ କ୍ରୋଧ ଦୁହିଁ ନିନ୍ଦନୀୟ। ଯେଉଁଠି ରୋଷ ଅଛି, ସେଠି ଦାନ, ଯଜ୍ଞ, ତପସ୍ୟା ଫଳ ଦେଇନଥାଏ। ମୃଦୁଭାବିନୀ, ରୋଷ ନଥିଲେ ଯଜ୍ଞ, ତପ, ଦାନର ଫଳ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମହାନ; ଏହାର କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଯେଉଁଠି ରୋଷ ଅଛି, ସେଠି ତ୍ୟାଗୀ, ତପସ୍ବୀ, ଯଜ୍ଞକାରୀ, ଧର୍ମିକ କେହି ହେଉନାଥିବେ, ସେମାନେ କୌଣସି ଲୋକ ଅଧିକାର କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ପୁଅ, ଦାସ, ବନ୍ଧୁ, ଭାଇ, ଜନାନୀ, ଧର୍ମ, ଏବଂ ସତ୍ୟତା—ଏ ସବୁ ନିଶ୍ଚୟ ରୋଷୀ ଲୋକଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଯାଏ। ଯେଉଁଠି ଅବିବେକୀ ଛୋଟ ପିଲାମାନେ ଏକାଉଁଠି ଶତ୍ରୁତା କରନ୍ତି, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ତାହା ଅନୁସରଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ ସେମାନେ ଶକ୍ତି କିମ୍ବା ଦୁର୍ବଳତା ବୁଝିନଥାନ୍ତି। ମୋ ପ୍ରିୟେ, ମୁଁ ଶିଶୁବୟସରୁ ଏଠାରେ ଧର୍ମର ଭେଦ ଜାଣିଛି; ମୁଁ ରୋଷ ଓ ଅତିକଥନ, ଶକ୍ତି ଓ ଦୁର୍ବଳତାର ତଫାତ ଜାଣିଛି। ଯିଏ ନିଜ ଆଚରଣକୁ ଅନୁସରଣ କରେ ନାହିଁ, ସତ୍ୟ ଧର୍ମକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଦିଏ, ଶିଷ୍ୟ ଭାବେ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ—ତାଙ୍କୁ ଧର୍ମ ଚାହୁଁଥିବା ଲୋକ ମାନିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଯେଉଁ ଦାସ କିମ୍ବା ଶିଷ୍ୟ ନିଜ ଆଚରଣ ଛାଡ଼ିଦିଏ, ସେଉଁଠି ଫଳ ମିଳେ ନାହିଁ; ତେଣୁ ମିଶ୍ରିତ ଚରିତ୍ର ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରହିବାକୁ ମୋର ଇଚ୍ଛା ନାହିଁ। ଯେଉଁ ଲୋକ ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ଚରିତ୍ର କିମ୍ବା ବଂଶ ଦ୍ୱାରା ଉପହାସ କରନ୍ତି, ଭଲ ଚାହୁଁଥିବା ଲୋକ ଦୁଷ୍ଟମନ୍ତି ମଧ୍ୟରେ ରହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଯେଉଁ ଲୋକ ଚରିତ୍ର କିମ୍ବା ବଂଶ ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିତ, ସେମାନେ ଧର୍ମିକ; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରହିବା ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ। ଯେଉଁମାନେ ସବୁବେଳେ ଅନ୍ୟଙ୍କ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ, ଧନହୀନ, ଦୁଷ୍ଟ ଆଚରଣର, ଖରାପ କାମ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଧନୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତ୍ୟାହୃତ—ସେମାନେ କେବଳ ଜନ୍ମରେ ନୁହେଁ, କାର୍ଯ୍ୟରେ ଓ ଆଚରଣରେ ଦଳିତ ଅଟନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ଧନ, ବଂଶ କିମ୍ବା ଶିକ୍ଷାରେ ଆସକ୍ତି ରଖି, ତଥାପି ଦଳିତ ଆଚରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ତ୍ୟାଜ୍ୟ। ଯେଉଁମାନେ କାରଣ ବିନା ଘୃଣା କରନ୍ତି, ଅପବାଦ କହନ୍ତି, ତେଉଁଠି ଧର୍ମିକ ଲୋକ ରହନ୍ତି ନାହିଁ, କାରଣ ଦୁଷ୍ଟଙ୍କ ସଙ୍ଗେ ଦୁଷ୍ଟତା ଆସେ। ଯେଉଁଠି ମନୁଷ୍ୟ ଯାହା ସଙ୍ଗେ ଆସକ୍ତି ରଖେ, ସେଉଁଠି ସେ ଆନନ୍ଦ ମାନେ; ତେଣୁ ଘୃଣା ଧାରଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏଠି, ଭୃଶପର୍ବଣଙ୍କ କନ୍ୟା ଯେଉଁ କଠୋର କଥା କହିଥିଲେ, ସେଗୁଡ଼ିକ ମୋର ହୃଦୟକୁ ଜ୍ୱାଳା ପରି ଦগ୍ଧ କରୁଛି। ଏ ତିନି ଲୋକରେ ତୁଳନା କଲେ, ଏପରି ଦୁଃଖ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ନାହିଁ—ଅସଉଭାଗ୍ୟରେ ଥିବା ଲୋକ ଶତ୍ରୁର ଶ୍ରୀର ସେବା କରିବାର ଚାପ ଝେଲିବା ଅପ୍ରମେୟ। ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ ମୃତ୍ୟୁ ହିଁ ଉତ୍ତମ, କାରଣ ନିମ୍ନ ଲୋକଙ୍କ ସଙ୍ଗରେ ରହିଲେ ଆସ୍ତେ ଆସ୍ତେ ଅପମାନ ଆସେ। ଏପରି କଠୋର କଥା ମୁଁ ଶୁଣିଲି, ସେଗୁଡ଼ିକ ମୁଖରୁ ବାହାରି, ଦିନ ରାତି ମୋତେ ଦୁଃଖ ଦେଉଛି; ଏହି କଥା ଅନ୍ୟର ହୃଦୟକୁ ଘାତ କରେ, ତେଣୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ଏହିପରି କଥାକୁ ଅନ୍ୟ ଉପରେ ଚାଲିବାକୁ ଦେଇନଥାନ୍ତି। ଶସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥିବା ଘାଉ ସୁସ୍ଥ ହୁଏ, ଅଗ୍ନି ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥିବା ପୋଡ଼ା ମଣିଷ ଭଲ ହୁଏ, କିନ୍ତୁ କଥାର ଘାଉ ଜୀବମାନଙ୍କ ଶରୀରରେ କେବେ ଭଲ ହୁଏ ନାହିଁ। ବାଣ ଦ୍ୱାରା ଘାଉ ଭଲ ହୁଏ, କୁହାଡ଼ି ଦ୍ୱାରା ନୂତନ ଚେରା ଭଲ ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ଭୟଙ୍କର କଠୋର କଥାର ଘାଉ କେବେ ଭଲ ହୁଏ ନାହିଁ—ଏହି ଶବ୍ଦ ଘାଉ କେବେ ବନ୍ଦ ହୁଏ ନାହିଁ। ଏପରି ସମୟରେ, ଭୃଗୁମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କବି, ଭୃଶପର୍ବଣଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଭୀର କ୍ରୋଧରେ ଆସି, ଚିନ୍ତାଭାବରେ କହିଲେ—“ରାଜନ୍, ଅଧର୍ମ ତୁରନ୍ତ ଫଳ ଦେଉନାହିଁ, ଗାଈ ପରି ଧୀରେ ଧୀରେ ଫଳ ଦିଏ; ଏହା ଶେଷରେ କର୍ମକୁ ମୂଳସହ କାଟିଦିଏ। ପୁଅ କିମ୍ବା ନାତି ମଧ୍ୟରେ ନୁହେଁ, ନିଜେ ମଧ୍ୟ ସେହି ପାପର ଫଳ ଦେଖିବ; ଶିକ୍ଷକ ଖାଇଥିବା ଖାଦ୍ୟ ପରି ଏହା ନିଶ୍ଚୟ ଫଳ ଦେଉଛି। ରାଜନ୍, ତୁମେ କାହିଁକି ଅଙ୍ଗିରସଙ୍କ ପୁଅ ବ୍ରାହ୍ମଣ କଚକୁ ହତ୍ୟା କରିଲେ? ସେ ଅଧ୍ୟୟନରେ ଲଗ୍ନ, ନିୟନ୍ତ୍ରିତ, ଧୈର୍ୟଶୀଳ, ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ, ଧର୍ମ ଜ୍ଞ, ସେବା ପ୍ରିୟ ଏବଂ ମୋର ଘରକୁ ଆସକ୍ତ ଥିଲେ। ଦେବୟାନୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଶର୍ମିଷ୍ଠା ଅନେକ କଠୋର କଥା କହି, କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କୁ କୂଆରେ ଫିଙ୍କିଦେଲା। ଏହି ଦୁଃଖରେ ସେ ତାଙ୍କ ସହିତ ରହିବାଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ; ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ବିନା ଏଠି ରହିପାରିବି ନାହିଁ। ତେଣୁ ରାଜନ୍, ମୁଁ ତୁମ ରାଜ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରୁଛି। ଅନ୍ୟାୟରେ ମୃତ୍ୟୁ ଓ ମୋ ଝିଅ ପ୍ରତି ଅନ୍ୟାୟ ଦେଖି, ମୁଁ ତୁମକୁ ଏବଂ ତୁମ ଆତ୍ମୀୟଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରିବି; ଏଠି ରହିପାରିବି ନାହିଁ। ଭୃଶପର୍ବଣ, ଦୁଃଖିତ ହେଉନାହଁ, କ୍ରୋଧିତ ହେଉନାହଁ; ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଏଠି ରହିପାରିବି ନାହିଁ। ତାଙ୍କର ଭାଗ୍ୟ ମୋର ଭାଗ୍ୟ; ତାଙ୍କୁ ଯାହା ପ୍ରିୟ, ମୋତେ ମଧ୍ୟ ସେହି ପ୍ରିୟ। ଯଦି ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା କରିବି କିମ୍ବା ଶୋକରେ ଚିତ୍କାର କରିବି, ଯଦି ଶର୍ମିଷ୍ଠା ଦେବୟାନୀଙ୍କୁ ଅନ୍ୟାୟ କରିଛି, ତେବେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ମୁଁ ଅପମାନରେ ପଡ଼ିବି। ହାୟ, ତୁମେ ମୋତେ ମିଥ୍ୟାବାଦୀ ଭାବିଛ, କାରଣ ତୁମେ ତୁମ ଦୋଷକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରୁନାହଁ, ନ ଶୋଧନ କରୁଛ।