କବ୍ୟ କୃତିବା, ତାଙ୍କର ମନ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯିବା ଦେଖି, ଜଣେ ଜଣେ କହିଲେ— “ଦେଵୟାନୀ ଜଙ୍ଗଲରେ ଅପମାନିତ ହୋଇଛି, ଓ ଜ୍ଞାନୀ!” “ଏହି ଅପମାନ ଶର୍ମିଷ୍ଠା, ବୃଷପର୍ବନଙ୍କ କନ୍ଯା, କରିଛି, ଓ ଶ୍ରୀମାନ୍!” ତାଙ୍କର ଜଣେ କନ୍ଯା ଜଙ୍ଗଲରେ ଶର୍ମିଷ୍ଠା ଦ୍ୱାରା ଅପମାନିତ ହୋଇଛି ବୋଲି ଶୁଣି ବେଳେ, କବ୍ୟ ଦୁଃଖ ଓ ଅତି ଉତ୍ସୁକତାରେ ତାଙ୍କର ଜଣେ କନ୍ଯାକୁ ଖୋଜିବାକୁ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ଦେଵୟାନୀକୁ ଦେଖି, ସେ ଦୁଇ ହାତରେ କନ୍ଯାକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଦୁଃଖିତ ହୋଇ କହିଲେ— “ସମସ୍ତେ ନିଜ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଜଗତରେ ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖ ପାଆନ୍ତି।” “ମୁଁ ବିଶ୍ୱାସ କରେ ଯେ, ତୁମେ କିଛି ଦୁଷ୍କର୍ମ କରିଛ, ତାହା ପାଇଁ ଏହି ଫଳ ତୁମେ ଭୋଗୁଛ।” “ଶର୍ମିଷ୍ଠା, ବୃଷପର୍ବନଙ୍କ କନ୍ଯା, ମୋତେ ଯାହା କହିଛି, ସେ କଥା ସତ୍ୟ; ସେ ଠିକ୍ କହିଛି—ତୁମେ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗାୟକ।” “ଶର୍ମିଷ୍ଠା, ବୃଷପର୍ବନଙ୍କ କନ୍ଯା, ମୋତେ ରୁଦ୍ର ଓ ତୀକ୍ଷ୍ଣ କଥା କହିଥିଲେ; ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ରୋଷରେ ଲାଲ ହୋଇଥିଲା।” “ମୁଁ, ତୁମର କନ୍ଯା, ସଦା ସ୍ତୁତି କରିଥିଲି, ନିବେଦନ କରିଥିଲି, ଏବଂ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲି; ତେବେ ଶର୍ମିଷ୍ଠା କହିଲେ—ମୁଁ ସ୍ତୁତି କରିଥିଲି ଓ ଦେଇଥିଲି, କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଗ୍ରହଣ କରିନଥିଲି।” “ଶର୍ମିଷ୍ଠା, ବୃଷପର୍ବନଙ୍କ କନ୍ଯା, ଏହି କଥା ମୋତେ ପୁନଃପୁନଃ ଲାଲ ଚକ୍ଷୁ ଓ ଅହଂକାରରେ କହିଥିଲେ।” “ପିତା, ଯଦି ମୁଁ ଶର୍ମିଷ୍ଠାକୁ ସ୍ତୁତି କରି ଏବଂ ଗ୍ରହଣ କରି ଶାନ୍ତ କରିଥାନ୍ତି, ଯେଉଁ ମାନ୍ୟ ଓ ଗ୍ରହଣ କରିଥାନ୍ତି, ତେବେ ମୋ ସହଯାତ୍ରୀ ମୋତେ ଏଭଳି କଥା କହିଥିଲେ।” “ଏଭଳି କଥା କହିବା ପରେ ମଧ୍ୟ, ସେ ମୋତେ ଜଙ୍ଗଲରେ ଏକାକି ଅପମାନିତ କରି, ଏକ କୁଆଁରେ ପେଲାଇ ଦେଇ, ଘରକୁ ଚାଲିଗଲା।” “ତୁମେ ସ୍ତୁତି କରୁନାହ, ନିବେଦନ କରିଲେ ଗ୍ରହଣ କରୁନାହ; ତୁମେ ଦେଵୟାନୀର କନ୍ଯା, ସ୍ତୁତି କରୁଥିବା କନ୍ଯା ନୁହେଁ।” “ବୃଷପର୍ବନ ନିଜେ ଏହି କଥା ଜାଣନ୍ତି, ଶକ୍ର ଓ ନହୁଷ ରାଜା ମଧ୍ୟ; ମୋର ଶକ୍ତି ଦିବ୍ୟ, ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଓ ଅପରିମିତ।” “ମୁଁ ଜୀବନ ବିଜ୍ଞାନ ଜାଣେ, ଏହି ଜଗତରେ ଅବିନାଶୀ ଓ ନିଶ୍ଚିତ; ଯାହା ଦ୍ୱାରା, ଓ କମଳନୟନୀ, ମୃତ ଜୀବକୁ ପୁନଃ ଜୀବନ ଦିଅଯାଏ।” “ଏକ ଧର୍ମିକ ବ୍ୟକ୍ତି ନିଜ ଗୁଣ ଉପରେ ଗର୍ବ କରିଲେ ପରେ ପଶ୍ଚାତାପ କରେ; ତେଣୁ, ମୁଁ କହିପାରିବି ନାହିଁ, ତୁମେ ମୋର ଶକ୍ତି ଜାଣୁଛ।” “ତେଣୁ, ଉଠ, ଘରକୁ ଚଳ, ତୁମର ବଂଶର ଆନନ୍ଦ; ଖମା କର, ଓ ବିସାଳ ଚକ୍ଷୁ, କାରଣ ଖମା ନିଜର ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ଅଟୁଟ।” “ଏହି ଭୂମିରେ ଓ ଦିବଲୋକରେ ଯାହା ଅଛି, ସମସ୍ତରେ ମୁଁ ନିତ୍ୟ ନାୟକ, ସ୍ୱୟଂଭୂ ମୋପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଏହି କଥା କହିଛନ୍ତି।” “ମୁଁ ଜଳ ଦେଇ ଜୀବମାନଙ୍କ ଉପକାର କରେ, ମୁଁ ସମସ୍ତ ଉଦ୍ଭିଦକୁ ପୋଷଣ କରେ—ଏହି କଥା ସତ୍ୟ କହୁଛି।” ଏଭଳି, ଦେଵୟାନୀ ଦୁଃଖ ଓ କ୍ରୋଧରେ ଭାରି ହୋଇଥିବା ବେଳେ, ତାଙ୍କ ପିତା କବ୍ୟ ମୃଦୁ ଓ ମଧୁର କଥାରେ ତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରିଲେ। “ଦେଵୟାନୀ, ଜଣେ ପୁରୁଷ ଯିଏ ସଦା ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ତୀକ୍ଷ୍ଣ କଥା ସହିଥାଏ, ସେ ସମସ୍ତକୁ ଜୟ କରେ।” “ଯିଏ ଉତ୍ପନ୍ନ କ୍ରୋଧକୁ ଦମନ କରେ, ଯେପରି ଦେଵୟାନୀ କରିଛି, ସେ ନିଜରେ ରଥୀ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ—କେବଳ ରଥ ନେଇଥିବା ନୁହେଁ।” “ଯିଏ ଉତ୍ପନ୍ନ କ୍ରୋଧକୁ ଅକ୍ରୋଧ ଦ୍ୱାରା ଦୂର କରେ, ଦେଵୟାନୀ, ସମସ୍ତକୁ ସେ ଜୟ କରେ।” “ଯିଏ ଉତ୍ପନ୍ନ କ୍ରୋଧକୁ ଖମା ଦ୍ୱାରା ପରିତ୍ୟାଗ କରେ, ଯେପରି ସାପ ତାହାର ପୁରୁଣା ଚମ୍ର ପରିତ୍ୟାଗ କରେ, ସେ ଏକ ସତ୍ୟ ପୁରୁଷ।” “ଯିଏ ତାହାର କ୍ରୋଧକୁ ଦମନ କରେ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ କଥା ସହିଥାଏ, ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ଜଳି ଯାଏ ନାହିଁ—ସେ ଏକ ନିଜରେ ଶ୍ରୀର ପାତ୍ର।” “ଯିଏ ଖମା କରିବାରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ କ୍ରୋଧ ରଖେନାହିଁ, ଯିଏ ମାସ ପରେ ମାସ ଏକ ଶତାବ୍ଦୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯଜ୍ଞ କରେ, ଏବଂ ଯିଏ ସଦା କ୍ରୋଧ ରହିଥାଏ ନାହିଁ ଓ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମିତ୍ର ଭାବରେ ଦେଖେ—ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅକ୍ରୋଧୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।” “ତେଣୁ, ଅକ୍ରୋଧୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଚାହା ଓ କ୍ରୋଧ ନିନ୍ଦିତ। କ୍ରୋଧୀଙ୍କ ପାଇଁ ଦାନ, ଯଜ୍ଞ, ଏବଂ ତପସ୍ୟା ଫଳହୀନ।” “ମୃଦୁ ହୃଦୟର ଦେଵୟାନୀ, ଯଜ୍ଞ, ତପସ୍ୟା ଓ ଦାନର ଫଳ ଅକ୍ରୋଧରେ ବଡ଼; ଏହାର କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ, ଅନ୍ୟଥା କିଛି ନୁହେଁ।” “ତପସ୍ୟୀ, ତପସ୍ୱୀ, ଯଜ୍ଞ କରିଥିବା, ଧର୍ମିକ—ଯଦି ସେ କ୍ରୋଧରେ ବ୍ୟସ୍ତ, ତେବେ ଦୁଇ ଜଗତ ତାଙ୍କର ନୁହେଁ।” “ପୁତ୍ର, ଦାସ, ମିତ୍ର, ଭାଇ, ଜନାନୀ, ଧର୍ମ, ଓ ସତ୍ୟତା—ଏହି ସମସ୍ତ କ୍ରୋଧୀଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଯାଇଥାଏ।” “ଯେଉଁ ଅବୁଜ ପୁଅ ଓ ଝିଅ ଶତ୍ରୁତା କରନ୍ତି, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; କାରଣ ସେମାନେ ଶକ୍ତି ଓ ଦୁର୍ବଳତା ବୁଝନ୍ତି ନାହିଁ।” “ମୁଁ ଜାଣେ, ବାଳ୍ୟାବସ୍ଥାରୁ ମଧ୍ୟ, ଏଠାରେ ଧର୍ମର ଅନ୍ତର; ମୁଁ ଜାଣେ କ୍ରୋଧ ଓ ଅତି କଥନର ତାତ୍ତ୍ୱିକ ଅନ୍ତର, ଏବଂ ଶକ୍ତି ଓ ଦୁର୍ବଳତାର ଅନ୍ତର।” “ଯିଏ ନିଜ ଆଚରଣ ଅନୁସରଣ କରେନାହିଁ, ସତ୍ୟ ଧର୍ମକୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରେ, ଏବଂ ଶିଷ୍ୟ ପାଇଁ ଅଯୋଗ୍ୟ ଆଚରଣ ରଖେ—ସେ ଧର୍ମ ଚେଷ୍ଟାକୁ ଅନ୍ୱେଷଣ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ପାଇଁ ଅସହ୍ୟ।” “ଏକ ଦାସ କିମ୍ବା ଶିଷ୍ୟ ନିଜ ଉଚିତ ଆଚରଣ ଛାଡ଼ିଲେ ଫଳହୀନ ହୋଇଯାଏ; ତେଣୁ, ମୁଁ ମିଶ୍ର ଆଚରଣ ଥିବା ଲୋକମାନେ ସହିବାକୁ ଚାହେନି।” “ଯେଉଁ ଲୋକ ଅନ୍ୟମାନେ ସହିତ ବ୍ୟବହାର କିମ୍ବା ବଂଶର ଉପରେ ଅପମାନ କରନ୍ତି—ଧର୍ମ ଚେଷ୍ଟାକୁ ଅନ୍ୱେଷଣ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଦୁଷ୍ଟମନ୍ତି ସହିତ ରହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।” “ଯେଉଁ ଲୋକ ଆଚରଣ କିମ୍ବା ବଂଶ ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିତ—ସେ ଧର୍ମିକମାନେ ସହିତ ରହିବା ଉଚିତ; ଏହି ବାସ ସର୍ବୋତ୍ତମ।” “ଯେଉଁମାନେ ସଦା ଅନ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିୟନ୍ତ୍ରିତ, ଧନ ହୀନ, ଦୁଷ୍ଟ ଆଚରଣ, ଦୁଷ୍ଟ କର୍ମ, ଏବଂ ଧନୀ ଚଣ୍ଡାଳ—” “ଚଣ୍ଡାଳ ଜନ୍ମ ଦ୍ୱାରା ନୁହେଁ, କିନ୍ତୁ ନିଜ ଆଚରଣ ଦ୍ୱାରା; ଯେଉଁମାନେ ଧନ, ବଂଶ, କିମ୍ବା ଶିକ୍ଷାରେ ଆସକ୍ତ, ତଥାପି ଚଣ୍ଡାଳ ଆଚରଣ ରଖନ୍ତି।” “ସେମାନେ ଅକାରଣ ଘୃଣା କରନ୍ତି, ଅପବାଦ କହନ୍ତି; ଏମିତି ଲୋକମାନେ ସହିତ ଧର୍ମିକ ରହନ୍ତି ନାହିଁ, କାରଣ ଦୁଷ୍ଟ ସହଯୋଗ ଦୁଷ୍ଟତାକୁ ଆଣିଥାଏ।