ସ୍ୱରଭାନୁଙ୍କର କନ୍ୟାଙ୍କର ପୁଅମାନେ ବିଶେଷ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ। ଆୟୁଙ୍କର ପୁଅମାନେ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ତମ ଗୁଣଧାମ ଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ନହୁଷ ବିଶେଷ ଜ୍ଞାନୀ ଏବଂ ସତ୍ୟବାନ୍ ଥିଲେ। ନହୁଷ, ଭୂମିର ରାଜା ଭାବେ, ବିଶାଳ ସାମ୍ରାଜ୍ୟକୁ ଧର୍ମରେ ଶାସନ କରିଥିଲେ। ସେ ପୂର୍ବଜମାନେ, ଦେବତା, ଋଷି, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ସର୍ପ ଏବଂ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଏବଂ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କୁ ସେ ସୁରକ୍ଷିତ କରିଥିଲେ; ଚୋରମାନେ ଓ ଦୁର୍ଜନମାନଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରି ଋଷିମାନେ ଭୟମୁକ୍ତ ହେଇଥିଲେ। ନହୁଷ ତାଙ୍କର ପ୍ରଭାବ ଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଅପରାଜିତ କରି, ମହାବଳୀ ହୋଇ, ସେମାନଙ୍କୁ ଗୋମାନଙ୍କ ପରି ତାଙ୍କୁ ବୋହିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରିଥିଲେ ଏବଂ ସେଇ ଭାବେ ଇନ୍ଦ୍ର ପଦ ଅଧିକାର କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ତପ, ଶକ୍ତି, ଶୌର୍ୟ ଓ ଉତ୍ସାହ ଦ୍ୱାରା ସେ ଅତ୍ୟଧିକ ଗର୍ବିତ ହୋଇଯାଇଥିଲେ। ଏହି ଅହଂକାର ପାଇଁ ଶାପ ପାଇ ତୁରନ୍ତ ସେ ସର୍ପରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଛଅ ପୁଅ ଥିଲେ—ୟତି, ଯୟାତି, ସମ୍ୟାତି, ଅୟାତି, ମୟାତି ଓ ଧ୍ରୁବ। ଏହି ପୁଅମାନେ ମୃଦୁଭାଷୀ ଓ ଉତ୍ତମ ଗୁଣମାନ୍ୟ ଥିଲେ। ୟତି ଯୋଗ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରି ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠ ଋଷି ହେଇଥିଲେ। ଯୟାତି, ନହୁଷଙ୍କର ପୁଅ, ସତ୍ୟବାନ ଓ ପ୍ରବଳ ରାଜା ହୋଇ ଭୂମିରେ ଶାସନ କରି ଅନେକ ମହାୟଜ୍ଞ କରିଥିଲେ। ସେ ଶୁଦ୍ଧ ଭାବରେ ପୂର୍ବଜ ଓ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ସଦା ଉପାସନା କରିଥିଲେ, ଏବଂ ଅପରାଜିତ ଯୟାତି ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାପ୍ରତି ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ। ତାଙ୍କର ପୁଅମାନେ ଶୂରବୀର ଧନୁର୍ଧର ଏବଂ ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ସମ୍ପନ୍ନ ଥିଲେ। ଏହି ସମସ୍ତ ପୁଅ ଦେବୟାନୀ ଓ ଶର୍ମିଷ୍ଠା ଦୁଇଁଜଣଙ୍କୁ ଜନ୍ମିଥିଲେ। ଦେବୟାନୀଙ୍କୁ ଯଦୁ ଓ ତୁର୍ବସୁ ଏବଂ ଶର୍ମିଷ୍ଠାଙ୍କୁ ଦ୍ରୁହ୍ୟୁ, ଅନୁ, ପୁରୁ ଜନ୍ମିଥିଲେ। ଏଭଳି ଧର୍ମରେ ଦୀର୍ଘ କାଳ ରାଜ୍ୟ କରି, ଯୟାତି ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖିତ ହେଲେ। ତାହାର ଯୌବନ ଅତିତ ହୋଇଯାଇଥିଲା ଏବଂ ସେ ପଞ୍ଚପୁଅ—ଯଦୁ, ପୁରୁ, ତୁର୍ବସୁ, ଦ୍ରୁହ୍ୟୁ, ଅନୁଙ୍କୁ କହିଲେ: “ମୁଁ ଏଖଣିଁ ଯୌବନର ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛି, ଏହି ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବାକୁ ତୁମେ ମୋତେ ସାହାଯ୍ୟ କର।” ତେବେ ଦେବୟାନୀଙ୍କ ପ୍ରଥମ ପୁଅ କହିଲେ: “ଏହି ଯୌବନ ଆପଣଙ୍କୁ କିମ୍ବା ଆମକୁ କ’ଣ ଉପକାର କରିବ?” ଯୟାତି କହିଲେ: “ମୋ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ତୁମେ ଗ୍ରହଣ କର, ତୁମେ ମୋତେ ତୁମ ଯୌବନ ଦିଅ, ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗ କରିବି।” ସେଉଁଠାରେ, ତାଙ୍କର ଦୀର୍ଘ ଯଜ୍ଞ ଓ ଉଶନାସ ଋଷିଙ୍କ ଶାପରେ, ତାଙ୍କର ଭୋଗ ଇଚ୍ଛା କ୍ଷୀଣ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ତେଣୁ ସେ କହିଲେ, “ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏହି ରାଜ୍ୟ ମୋ ଦେହ ଦ୍ୱାରା ଚଳାଅ, ମୁଁ ଯୌବନର ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରିବି।” କିନ୍ତୁ କେହି ତାଙ୍କର ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଗ୍ରହଣ କରିଲେ ନାହିଁ। ତେବେ ସବୁଠାରୁ ଛୋଟ ଓ ସତ୍ୟନିଷ୍ଠ ପୁରୁ କହିଲେ: “ମହାରାଜ, ଆପଣ ନୂତନ ଯୌବନ ନେଇ ଇଚ୍ଛା ଅନୁସାରେ ଚରଣ କରନ୍ତୁ, ମୁଁ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଗ୍ରହଣ କରି ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ରାଜ୍ୟ ଚଳାଏବି।” ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା ଶକ୍ତିରେ ତାଙ୍କର ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ପୁରୁଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ, ଏବଂ ପୁରୁଙ୍କ ଯୌବନ ନେଇ ଯୟାତି ଯୌବନ ଉପଭୋଗ କରିଲେ। ପୁରୁ ବୃଦ୍ଧ ଦେହରେ ରାଜ୍ୟ ଚଳାଇଲେ। ଏପରି ଭାବେ ଯୟାତି ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅପରାଜିତ ରହିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ରାଣୀମାନେ ସହ ବ୍ୟତୀତ କଲେ। ଏହାପରେ ସେ ଚୈତ୍ରରଥ ଅରଣ୍ୟରେ ବିଶ୍ୱାଚୀ ସହ ମଧୁର ସମୟ କାଟିଲେ। ତଥାପି, ତାଙ୍କର କାମନା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା ନାହିଁ। ସେ ମନେ ଏହା ଅନୁଭବ କରି କହିଲେ: “ଇଚ୍ଛା କେବେ ଶାନ୍ତ ହୁଏନାହିଁ, ଭୋଗ କଲେ ଅଧିକ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ; ଘୃତ ଦ୍ୱାରା ଅଗ୍ନି ଯେପରି ବଢ଼େ, ଏହି କାମନା ମଧ୍ୟ ତେଣୁଁଠିକ୍। ଏହି ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ ଧାନ୍ୟ, ସୋନା, ଗାଈ, ନାରୀ—ଏସବୁ ଏକ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରଯାପ୍ତ ନୁହେଁ; ଏହା ଜାଣି କେବଳ ସନ୍ତୋଷ ଧାରଣ କରିବା ଉଚିତ। କୌଣସି ଜୀବପ୍ରତି ଦେହ, ମନ, ବାଚନା ଦ୍ୱାରା ଅପରାଧ ନ କଲେ, ସେ ବ୍ରହ୍ମ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଯେଉଁଠି ଭୟ ନାହିଁ, ଅନ୍ୟକୁ ଭୟ ଦିଏନାହିଁ, ଇଚ୍ଛା ଓ ଦ୍ୱେଷ ତ୍ୟାଗ କରିଛି, ସେ ବ୍ରହ୍ମ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।” ଏପରି ଚିନ୍ତା କରି, ଯୟାତି ଧୃଢ଼ ମନରେ ନିଶ୍ଚୟ କରି ପୁଣି ତାଙ୍କର ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ପୁରୁଙ୍କୁ ଫେରାଇ ନେଲେ। ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ ପରେ, ଯୟାତି ତାଙ୍କର ଯୌବନ ପୁରୁଙ୍କୁ ଦେଇ ରାଜ୍ୟରେ ରାଜା ଭାବେ ସ୍ଥାପିତ କଲେ। ତେବେ ସେ କହିଲେ: “ତୁମ ଦ୍ୱାରା ମୋ ବଂଶ ଚାଲିବ, ପୃଥିବୀରେ ଏହି ବଂଶ ‘ପୌରବ’ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବା।” ଏପରି ଭାବେ ପୁରୁଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟ ଦେଇ, ଯୟାତି ଧର୍ମ କାର୍ଯ୍ୟ କରି ଭୃଗୁ ପାହାଡ଼ରେ ମହାତପ କଲେ। ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ, ସେ ଏହି ପୃଥିବୀ ଛାଡ଼ିଲେ; ତାଙ୍କର ଭାର୍ୟା ସହ ଉପବାସ କରି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ। ଏହି ଯୟାତି, ଆମ ପୂର୍ବଜ, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ଦଶମ ପୁଅ, କିପରି ଶୁକ୍ରଙ୍କ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ କନ୍ୟାକୁ ପାଇଥିଲେ? ଏହି କଥା ମୁଁ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛି, ମୁଁ ଏହା ସବୁ ଶ୍ରେଣୀବଦ୍ଧ ଭାବେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛି। ଯୟାତି, ଦେବତାମାନଙ୍କ ପ୍ରଭାବ ଦ୍ୱାରା ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ରାଜା, ପୂର୍ବରୁ ଶୁକ୍ର ଓ ବୃଷପର୍ବାନ୍ ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର କନ୍ୟା ଦେଇଥିଲେ। ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ, ଜନମେଜୟ, ଯୟାତି ଓ ଦେବୟାନୀଙ୍କ ଏକତାର କଥା କହିବି। ଏକ ସମୟରେ, ଦେବତା ଓ ଅସୁରମାନେ ସମସ୍ତ ତିନି ଲୋକରେ ସ୍ଵାମ୍ୟ ଲାଗି ଭୟାନକ ସଂଘର୍ଷ କରିଥିଲେ। ଦେବତାମାନେ ଅଙ୍ଗିରାସ ଋଷିଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞ ପୁରୋହିତ ଭାବେ ଚୟନ କଲେ, ଅନ୍ୟମାନେ କାବ୍ୟ ଉଶନାସଙ୍କୁ ନେଲେ। ଏହି ଦୁଇ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସଦା ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଧା କରୁଥିଲେ, ଏଠି ଦେବତାମାନେ ଦାନବମାନେକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ପରାଜିତ କରିଥିଲେ।