ଏହିପରି ଦୀର୍ଘ ଏବଂ ଅଦ୍ଭୁତ ଗଥା ରହିଛି ମନୁଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କର। କାରୁଷ, ଶର୍ୟାତି, ଏବଂ ଏଠିରେ ଅଷ୍ଟମ ପୁତ୍ର ହେଲେ ଇଲିଲା। ନବମ ପୁତ୍ର ପୃଷଧ୍ର, ଯିଏ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାଶୀଳ ଥିଲେ। ତାପରେ ଦଶମ ପୁତ୍ର ନାଭାଗ ଓ ଅରିଷ୍ଟଙ୍କ ନାମ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। ଏହିପରି ମନୁଙ୍କ ପଚାଶିଏ ପୁଅ ଥିଲେ, ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଭୂମିରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ। କିନ୍ତୁ, ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପରସ୍ପର ବିରୋଧ ହେଉଥିବାରୁ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଥିଲେ। ତାପରେ ଇଲାଠାରୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ ପୁରୁରବା, ଯିଏ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଥିଲେ। ଆମେ ଶୁଣିଛୁ, ଇଲା ତାଙ୍କର ମାତା ଓ ପିତା ଦୁହେଁ ଥିଲେ। ପୁରୁରବା ତେରଟି ସମୁଦ୍ରଦ୍ୱୀପ ଉପରେ ପ୍ରଭୁତ୍ୱ କରିଥିଲେ। ପୁରୁରବା ମାନବ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କର ବଡ଼ ପ୍ରଭାବ ଓ ପ୍ରତାପ ଦ୍ୱାରା ଅମାନବ ଜନମ୍ଦେଉଁ ମାନଙ୍କ ସହ ରହିଥିଲେ। ସେ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ମଦମସ୍ତ ହୋଇ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ସହ ବିରୋଧ କରିଥିଲେ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ରତ୍ନ ଛିନିନେଇଥିଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବିଳାପ କରୁଥିବାବେଳେ, ବ୍ରହ୍ମାଲୋକରୁ ସନତ୍କୁମାର ଆସି, ପୁରୁରବାଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଲେ। ସେ ତାପରେ ଅନୁଦର୍ଶ ନାମକ କ୍ରିୟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ତାହା ଗ୍ରହଣ କଲେ ନାହିଁ। ଏହାରୁ କ୍ରୁଧ୍ଧ ମହାର୍ଷିମାନେ ତାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ, ଏବଂ ପୁରୁରବା ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲେ। ତାଙ୍କ ଲୋଭ ଓ ଶକ୍ତିର ମଦରେ, ରାଜା ପୁରୁରବା ସ୍ୱ-ବୁଦ୍ଧି ହରାଇଦେଲେ। ଏହି ସମୟରେ ବିରାଟ ଓ ଉର୍ବଶୀ ଗନ୍ଧର୍ବ ଲୋକରେ ରହିଥିଲେ। ପୁରୁରବା ବିଧିନୁସାରେ ତିନିପ୍ରକାର ଅଗ୍ନି ଆନି, ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ। ଚୈଳାଠାରୁ ଛଅ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ—ଆୟୁ, ଧୀମାନ୍, ଅମାବାସୁ, ଦୃଢ଼ାୟୁ, ବନାୟୁ, ଓ ଶତାୟୁ। ଏହିମାନେ ଉର୍ବଶୀଙ୍କ ସନ୍ତାନ। ତାପରେ ନହୁଷ, ବୃଦ୍ଧଶର୍ମା, ରାଜି, ଗୟା, ଏବଂ ଅନେନସ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ସ୍ୱର୍ଭାନୁଙ୍କ କନ୍ୟାଙ୍କ ସନ୍ତାନ ଭାବେ। ଆୟୁଙ୍କ ପୁଅମାନେ ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଶଂସିତ। ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ନହୁଷ ବିଶେଷ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ପ୍ରବଳ ଥିଲେ। ନହୁଷ, ପୃଥିବୀର ରାଜା ଭାବେ ଧର୍ମରେ ରାଜ୍ୟ କରିଥିଲେ। ସେ ପୂର୍ବଜ, ଦେବ, ଋଷି, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ସର୍ପ ଓ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେଇଥିଲେ। ନହୁଷ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ, ଚୋରମାନେ ନଷ୍ଟ କରି, ଋଷିମାନେ ଭୟମୁକ୍ତ ହେଇଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ଶକ୍ତିର ଅତିରିକ୍ତ ଆଶ୍ରୟରେ, ସେ ଦେବମାନେ ଙ୍କୁ ଜୟ କରି, ନିଜକୁ ଇନ୍ଦ୍ର ଭାବେ ଘୋଷିତ କରିଥିଲେ। ନିଜର ତପସ୍ୟା, ପ୍ରଭାବ, ଶୌର୍ୟ ଓ ବଳ ଦ୍ୱାରା ନହୁଷ ଅହଂକାରରେ ଭରିଗଲେ। ଏହି ଅହଂକାର ପାଇଁ ଶାପ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ, ସେ ସପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ନାଗ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ। ତାଙ୍କ ଛଅ ପୁଅ ହେଲେ—ୟତି, ଯୟାତି, ସମ୍ୟାତି, ଆୟାତି, ମୟାତି, ଓ ଧ୍ରୁବ। ନହୁଷଙ୍କ ପୁଅମାନେ ମୃଦୁଭାଷୀ ଓ ଧାର୍ମିକ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ୟତି ଯୋଗ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରି ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠ ଋଷି ହେଲେ। ଯୟାତି, ନହୁଷଙ୍କ ପୁଅ, ଏକ ପ୍ରବଳ ଓ ଅପରାଜିତ ରାଜା ହେଲେ। ସେ ବହୁ ବଡ଼ ୟଜ୍ଞ କରିଥିଲେ ଓ ତାଙ୍କ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ନିତ୍ୟ ଧାର୍ମିକ ଭାବେ ପାଳନ କରିଥିଲେ। ପୂର୍ବଜ ଓ ଦେବମାନେଙ୍କୁ ସେ ଶୁଦ୍ଧ ଭାବେ ଉପାସନା କରିଥିଲେ। ଯୟାତିଙ୍କ ପୁଅମାନେ ମହାଧନୁର୍ଧରୀ ଓ ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ବେଦବ୍ୟାନୀରୁ ଯଦୁ ଓ ତୁର୍ବସୁ, ଶର୍ମିଷ୍ଠାଠାରୁ ଦୃହ୍ୟୁ, ଅନୁ ଓ ପୁରୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଏଭଳି ଧାର୍ମିକ ଭାବେ ଅନେକ ବର୍ଷ ରାଜ୍ୟ କରି, ଯୟାତି ବୟସ ଧରିଲେ—ଏହି ବୟସ ଦେହର ଶୋଭାକୁ ନଷ୍ଟ କରେ। ଏହି ବୟସ ଆସିବା ପରେ, ସେ ତାଙ୍କ ପଞ୍ଚ ପୁଅ—ଯଦୁ, ପୁରୁ, ତୁର୍ବସୁ, ଦୃହ୍ୟୁ, ଅନୁଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୁଁ ଏଖଣିଅଧିକ ଯୁବ ଥିବାବେଳେ ଏହି ରମଣୀମାନଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରିବାକୁ ଚାହେଁ; ମୋ ପୁଅମାନେ, ଏହାକୁ ସମ୍ଭବ କର।” ତେବେ, ତାଙ୍କ ବଡ଼ ପୁଅ ଯଦୁ କହିଲେ, “ପିତାଜୀ, ଆପଣଙ୍କ ଯୁବାବସ୍ଥା ଆମ ପାଖରେ କ’ଣ କାମର?” ଯୟାତି କହିଲେ, “ମୋ ବୟସ ତୁମେ ଗ୍ରହଣ କର, ତୁମ ଯୁବାବସ୍ଥା ଦେଉ, ମୁଁ ଏହି ଯୁବ ଦେହରେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରିବି।” ସେ ଏହି ବ୍ୟଥା କହିଲେ, “ମୋ ବହୁ ବର୍ଷ ଯଜ୍ଞ ଏବଂ ଉଶନାସ ମୁନିଙ୍କ ଶାପରୁ ମୋର ଆସକ୍ତି କ୍ଷୀଣ ହୋଇଯାଇଛି; ଏହିପାଇଁ ମୁଁ ବିପଦରେ ପଡ଼ିଛି। ତୁମେ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ମୋ ଦେହରେ ବୟସ ଧରି ରାଜ୍ୟ କର, ମୁଁ ତୁମ ଯୁବାଦେହରେ ମୋ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବି।” କିନ୍ତୁ, ଚାରି ପୁଅ ତାଙ୍କ ବୟସ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ ନାହିଁ। ତେବେ, ସବୁଠାରୁ ଛୋଟ ଏବଂ ସତ୍ୟବାଦୀ ପୁରୁ କହିଲେ, “ପିତାଜୀ, ଆପଣ ଏବେ ଯୁବ ଦେହ ଧାରଣ କରି ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତୁ; ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ବୟସ ନେଇ ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞାନୁସାରେ ରାଜ୍ୟ କରିବି।” ଏମିତି କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତିରେ ଏହି ବୟସ ପୁରୁଙ୍କୁ ଦେଇ, ତାଙ୍କ ଯୁବାବସ୍ଥା ଗ୍ରହଣ କଲେ। ଏହିପରି, ଯୟାତି ପୁରୁଙ୍କ ଯୁବା ଦେହରେ ଯୁବାନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କଲେ, ଓ ପୁରୁ ତାଙ୍କ ବୟସ ନେଇ ରାଜ୍ୟ କଲେ। ଏଭଳି ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ ଯୟାତି ଅପରାଜିତ ରହି, ତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ଓ ଯୁବାନନ୍ଦରେ ଅନେକ ରମଣୀମାନଙ୍କ ସହ ଚିରକାଳ ଆନନ୍ଦ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଚୈତ୍ରରଥ ଉଦ୍ୟାନରେ ତାଙ୍କର ଭାର୍ୟାମାନଙ୍କ ସହ ବିଶ୍ୱାଚୀ ସହ ମଧୁର ସମୟ କଟାଇଲେ। କିନ୍ତୁ, ଏତେ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରିଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ତୃପ୍ତି ହେଲା ନାହିଁ। ତେଣୁ ମନରେ ଏହି ବିଚାର କରି, ରାଜା ଏହି ଶ୍ଲୋକ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ: “ଇଛା କେବେ ଇଛିତ ବସ୍ତୁ ଉପଭୋଗ କରି ବୁଝି ନଥାଏ; ଘୃତ ଦ୍ୱାରା ଅଗ୍ନି ଯେପରି ବଢ଼େ, ଇଛା ମଧ୍ୟ ତେଣୁ ଅଧିକ ହୁଏ। ପୃଥିବୀରେ ଯେତେ ଧାନ, ଯେତେ ସ୍ତ୍ରୀ, ସର୍ବ ସ୍ବର୍ଣ୍ଣ, ଗୋ, ତାହା ସବୁ ଏକ ଲୋକ ପାଇଁ ଯଥେଷ୍ଟ ନୁହେଁ; ଏହିକଥା ଜାଣି, ସନ୍ତୋଷ ଧାରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଯେଉଁମାନେ କୌଣସି ପ୍ରାଣୀ ପ୍ରତି କର୍ମ, ମନ, ବାଚାରେ ପାପ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ଭୟ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ଅନ୍ୟକୁ ଭୟ ଦିଅନ୍ତି ନାହିଁ, ଇଛା କିମ୍ବା ଦ୍ୱେଷ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।” ଏପରି ଇଛାର ଅର୍ଥହୀନତା ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରି, ଜୟାତି ତାଙ୍କ ମନକୁ ନିଶ୍ଚଳ କରି, ପୁରୁଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଯୁବାବସ୍ଥା ଫେରାଇଦେଲେ ଓ ନିଜ ବୟସ ପୁନଃ ଗ୍ରହଣ କଲେ।