ପ୍ରାଚେତସଙ୍କ ପୁତ୍ର ମହାମୁନି ଦକ୍ଷ, ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ବିରିଣୀଙ୍କ ସହିତ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ, ନିଜ ପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଏହି ସହସ୍ର ସନ୍ତାନଙ୍କୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଥିଲେ। ଏହି ଦକ୍ଷପୁତ୍ରମାନେ ଯେଉଁଠି ସହସ୍ର ସଂଖ୍ୟାରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ ଦେବର୍ଷି ନାରଦ ଉତ୍ତମ ସାଂଖ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ଓ ମୋକ୍ଷର ପଥ ବିଷୟରେ ଉପଦେଶ ଦେଲେ। ଏହି ପୁତ୍ରମାନେ ଚତୁର୍ଦ୍ଦିଗନ୍ତରେ ଜ୍ଞାନ ଅନ୍ୱେଷଣ କରିବାରେ ଲାଗିଲେ, ତା'ପରେ ଦକ୍ଷ, ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି, ଜନମେଜୟ, ପଞ୍ଚାଶିଜଣ କନ୍ୟାଙ୍କୁ ପୁତ୍ରୀକା ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ। ସେଉଁଠିଏ, ଦଶଜଣ କନ୍ୟାକୁ ଧର୍ମଙ୍କୁ, ତେରଜଣ କନ୍ୟାକୁ କଶ୍ୟପଙ୍କୁ, ଏବଂ ସତାଇଶଜଣ, ଯେଉଁମାନେ କାଳ ନିୟମନରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସେମାନେ ସୋମଙ୍କୁ ବିବାହ ଦେଇଥିଲେ। ଏହି ତେରଜଣ କଶ୍ୟପପତ୍ନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ, ଦକ୍ଷଙ୍କ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କନ୍ୟା କଶ୍ୟପଙ୍କ ସହିତ ଏବଂ ମାରୀଚିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆଦିତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ଆଦିତ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଜନ୍ମିଲେ, ଏବଂ ଏହି ଆଦିତ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ବିବସ୍ୱାନ୍ ଜନ୍ମିଲେ। ବିବସ୍ୱାନ୍ଙ୍କୁ ଯମ ନାମକ ପ୍ରବଳ ପୁତ୍ର ମିଳିଲେ। ମାର୍ତଣ୍ଡଙ୍କ ଜନ୍ୟ ଯାମୀ ନାମକ କନ୍ୟା ଓ ମନୁ ନାମକ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଲେ। ଏହି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍ ମନୁଙ୍କୁ ନେଇ ମାନବବଂଶ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ମନୁଙ୍କ ବଂଶରୁ ହିଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଜନମିଲେ। ଏହିଭଳି, ବ୍ରାହ୍ମ ଓ କ୍ଷତ୍ର ଏକତ୍ରିତ ହେଲା। ଏହି ମନୁବଂଶୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବେଦ ସହିତ ତାହାର ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ରକ୍ଷା କଲେ; ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପୁତ୍ରମାନେ ଥିଲେ—ଭେନ, ଧୃଷ୍ଣୁ, ନରିଷ୍ୟନ୍ତ, ନାଭାଗ, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ, କାରୁଷ, ଶର୍ୟାତି, ଇଲିଳା, ପୃଷଧ୍ର, ନାଭାଗ ଓ ଅରିଷ୍ଟ। ଏହିପରି ମନୁଙ୍କ ପଞ୍ଚାଶିଜଣ ପୁତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ। କିନ୍ତୁ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ତର୍ଦ୍ବିରୋଧ ହେତୁ ସମସ୍ତେ ନଷ୍ଟ ହେଲେ। ଏହିପରେ, ଇଲାଙ୍କୁ ଥିଲେ ପୁରୁରବା, ଯିଏ ଦ୍ୱିତୀୟ ଭାବେ ତାଙ୍କର ମା ଓ ବାପା ଉଭୟ। ପୁରୁରବା ସମୁଦ୍ରର ତେରଟି ଦ୍ୱୀପକୁ ଅଧିନ କଲେ। ମାନବ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ପୁରୁରବା ଅପ୍ରାକୃତ ଜନମାନେ ଦ୍ୱାରା ବେଷ୍ଟିତ ହୋଇ ନିଜ ଶକ୍ତିର ମଦରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ସହ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ କଲେ। ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ରତ୍ନ ଛିନିନେଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ବ୍ରହ୍ମାଲୋକରୁ ସନତ୍କୁମାର ଆସିଲେ। ପୁରୁରବା ଅନୁଦର୍ଶ ନାମକ କ୍ରିୟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ତାହା ଗ୍ରହଣ କଲେ ନାହିଁ। ଏହି ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟରେ କ୍ରୁଧ୍ଧ ଋଷିମାନେ ତାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ, ଏବଂ ସେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ। ଲୋଭ ଓ ଶକ୍ତିର ମଦରେ ପୁରୁରବା ଅନ୍ତର୍ଜ୍ଞାନ ହରାଇଲେ; ତା'ପରେ ଉର୍ବଶୀ ସହିତ ଗନ୍ଧର୍ବ ଲୋକରେ ରହିଲେ। ଏଠାରେ ସେ ଯଥାବିଧି ତିନି ପ୍ରକାର ଅଗ୍ନି ସ୍ଥାପନ କଲେ। ଚୈଳାଙ୍କୁ ଛଅ ପୁତ୍ର ହେଲେ—ଆୟୁ, ଧୀମାନ୍, ଅମାବାସୁ, ଦୃଢାୟୁ, ବନାୟୁ ଓ ଶତାୟୁ। ଉର୍ବଶୀଙ୍କୁ ନହୁଷ, ବୃଦ୍ଧଶର୍ମା, ରାଜି, ଗୟା ଓ ଅନେନସ ନାମକ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଲେ। ସ୍ୱର୍ଭାନୁଙ୍କ କନ୍ୟାଙ୍କୁ ଏହି ପୁତ୍ରମାନେ ହେଲେ। ଆୟୁଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ନହୁଷ ଅତି ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍ ଓ ଶୂର। ନହୁଷ ଧରାପତି ଭାବେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠାରେ ବିଶାଳ ରାଜ୍ୟ ପାଳନ କଲେ। ସେ ପିତୃଦେବ, ଦେବତା, ଋଷି, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ନାଗ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେଲେ। ନହୁଷ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷିତ କଲେ; ଚୋରମାନେଙ୍କୁ ଦଳନ କରି ଋଷିମାନେଙ୍କୁ ଭୟମୁକ୍ତ କଲେ। ଶକ୍ତି ଓ ମହିମାରେ ଅତିଶୟ ଗର୍ବିତ ହୋଇ, ସେ ଦେବମାନେଙ୍କୁ ଅଧିକ୍ରମ କରି ନିଜକୁ ଇନ୍ଦ୍ର ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ। ଏହି ଅତି ଅହଂକାର ଦ୍ୱାରା ଶାପଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇ ସେ ସର୍ପ ରୂପେ ପରିଣତ ହେଲେ। ତାଙ୍କୁ ଛଅ ପୁତ୍ର ହେଲେ—ୟତି, ଯୟାତି, ସମ୍ୟତି, ଅୟାତି, ମୟାତି ଓ ଧ୍ରୁବ। ନହୁଷଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ସଦା ମୃଦୁଭାଷୀ ଥିଲେ। ଯୟାତିଙ୍କ ଭାଇ ଯତି ଯୋଗ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରି ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠ ମୁନି ହେଲେ। ନହୁଷଙ୍କ ପୁତ୍ର ଯୟାତି ସତ୍ୟଶୂର ବଡ଼ ରାଜା ହେଲେ। ସେ ଧରାରେ ଅନେକ ଯଜ୍ଞ କଲେ, ପିତୃ ଓ ଦେବତାଙ୍କୁ ଶୁଦ୍ଧ ଭାବେ ପୂଜା କଲେ, ଓ ନିଜ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ନିତ୍ୟ ସୁଖ ଦେଲେ। ଯୟାତିଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁର୍ଧର ଓ ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଗୌଣ୍ୟ ଥିଲେ। ଦେବୟାନୀଙ୍କୁ ଯଦୁ ଓ ତୁର୍ବସୁ, ଶର୍ମିଷ୍ଠାଙ୍କୁ ଦ୍ରୁହ୍ୟୁ, ଅନୁ ଓ ପୁରୁ ଜନ୍ମିଲେ। ଏଭଳି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଯୟାତି ଦୀର୍ଘ ଦିନ ରାଜ୍ୟ କରିବା ପରେ, ଦୁର୍ବଳ ଜରା ତାଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲା। ତେଣୁ ତାଙ୍କ ପଞ୍ଚ ପୁତ୍ର—ଯଦୁ, ପୁରୁ, ତୁର୍ବସୁ, ଦ୍ରୁହ୍ୟୁ, ଅନୁଙ୍କୁ ଡାକି କହିଲେ, "ମୁଁ ଏଖଣିଁ ଯୌବନ ଉପଭୋଗ କରିବାକୁ ଚାହେଁ, ତୁମେ ମୋତେ ଏହି ସୁଯୋଗ ଦିଅ।" ତା'ପରେ ଦେବୟାନୀଙ୍କ ପ୍ରଥମ ପୁତ୍ର ଉତ୍ତର ଦେଲେ, "ଆପଣଙ୍କ ଓ ଆମ ପାଇଁ ଏହି ଯୌବନର କଣ ଉପଯୋଗ?" ଯୟାତି କହିଲେ, "ମୋର ଜରା ତୁମେ ଗ୍ରହଣ କର, ତୁମର ଯୌବନ ଦେଖି ମୁଁ ରସ ଉପଭୋଗ କରିବି।" "ମୋ ଦୀର୍ଘ ଯଜ୍ଞ ଓ ଉଶନାସ ଋଷିଙ୍କ ଶାପରୁ ମୋର ଇଚ୍ଛା କ୍ଷୀଣ ହୋଇଯାଇଛି, ତେଣୁ ମୁଁ ବିପଦଗ୍ରସ୍ତ। ତୁମେ ମଧ୍ୟ ମୋର ଦେହରେ ରାଜ୍ୟ କର, ମୁଁ ନୂତନ ଯୌବନରେ ଇଚ୍ଛାପୂରଣ କରିବି।" କିନ୍ତୁ, କୌଣସି ପୁତ୍ର ତାଙ୍କର ଜରା ଗ୍ରହଣ କଲେ ନାହିଁ। ତା'ପରେ ସବୁଠାରୁ ଛୋଟ, ପ୍ରତିଶ୍ରୁତିରେ ଅଟୁଟ ପୁରୁ କହିଲେ, "ରାଜନ୍, ଆପଣ ନୂତନ ଯୌବନରେ ଇଚ୍ଛା ଅନୁସାରେ ଚର୍ଯ୍ୟା କରନ୍ତୁ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଜରା ଗ୍ରହଣ କରି ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞାନୁସାରେ ରାଜ୍ୟ କରିବି।" ଏଭଳି କହିଲେ, ରାଜା ଋଷି ତାଙ୍କ ତପୋବଳରେ ତାଙ୍କର ଜରା ସମୟରେ ମହାତ୍ମା ପୁରୁଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ।