ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦୟାରେ, ଚେଦିର ରାଜା ବସୁ ଏକ ଭବ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ର-ଉତ୍ସବ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କର ପାଞ୍ଚଟି ପୁଅ ଥିଲେ, ସମସ୍ତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଶକ୍ତିରେ ସମାନ । ସେଇ ବସୁ, ଏକ ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀ ରାଜା ଭାବେ, ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ରାଜ୍ୟରେ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରାଇଥିଲେ । ବ୍ରିହଦ୍ରଥ ନାମକ ଏକ ବିଶିଷ୍ଟ ରଥୀକୁ ମଗଧରେ, ପ୍ରତ୍ୟାଗ୍ରହ, କୁଶାମ୍ବ (ଯାହାକୁ ମଣିବାହନ ବି କୁହାଯାଏ), ମତ୍ସ୍ୟିଲ୍ଲ, ଯଦୁ ଓ ରାଜା ଅପରାଜିତ—ଏହିମାନେ ଥିଲେ ସେଉଁଠାରେ । ଏହି ପାଞ୍ଚଜଣ, ରାଜା ବସୁଙ୍କ ପୁଅ, ତାଙ୍କ ନାମ ଅନୁଯାୟୀ ଅଞ୍ଚଳ ଓ ପୁରୀମାନେ ନିଜେ ନିଜେ ସ୍ଥାପିତ କରିଥିଲେ । ଏହି ପାଞ୍ଚଜଣ ବସବ ରାଜା, ପ୍ରତ୍ୟେକ ନିଜ ନିଜ ବଂଶରେ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଭାବେ ରହି, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସ୍ୱର୍ଗୀୟ ବୈଦୂର୍ୟ ମହଳରେ ବାସ କରୁଥିଲେ । ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ସେଇ ମହାତ୍ମା ରାଜାଙ୍କ ସେବାରେ ଲାଗିଥିଲେ, ଏହିପରି ତାଙ୍କ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ରାଜୋପରିଚର ବୋଲି ଚାଲିଲା । ତାଙ୍କ ନଗର ସମୀପେ ଶୁକ୍ତିମତୀ ନଦୀ ବହୁଥିଲା, ଏବଂ କୋଲାହଳ ପର୍ବତ, ଯେଉଁଥିରେ ଚେତନା ଥିଲା, ଇଚ୍ଛାକୁ ଅନୁସରି ବହୁଥିଲା । ବସୁ ତାହାକୁ ପାଦ ଦେଇ ଆଘାତ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ସେଇ ଆଘାତର ଫଳରେ ଯେଉଁ ଫାଟ ହେଲା, ସେଠାରୁ ଶୁକ୍ତିମତୀ ନଦୀ ବାହାରିଲା । ସେଇ ନଦୀରେ ପର୍ବତ ନିଜେ ଏକ ଝୁଡି ପୁଅ-ମେଉଁ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ; ଏହି ଉତ୍ସର୍ଗରେ ଖୁସି ହୋଇ ଶୁକ୍ତିମତୀ ରାଜାଙ୍କୁ ଏହି ଘଟଣା ବିଷୟରେ କହିଲେ । ସେଇ ଝୁଡିରୁ ଝିଅଟି ରାଣୀ ହେବେ, ଓ ଝିଅଟିର ଭାଇଟି ସେନାପତି ହେବେ ବୋଲି ନଦୀ କହିଲେ । ଏହି କଥା ଶୁଣି ଓ ଦେଖି, ରାଜା ବସୁ ସେଇ ପୁଅକୁ ଦାନଶୀଳ ଭାବେ ସେନାପତି କରିଦେଲେ, ଏବଂ ଝିଅଟିକୁ ନିଜ ରାଣୀ ଭାବେ ବରଣ କଲେ । ଏଭଳି ଭାବେ ଗିରିକା, ବସୁଙ୍କ ରାଣୀ ହେଲେ । ଗିରିକା ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାସମୟରେ ବସୁଙ୍କୁ ସୂଚନା ଦେଲେ । ଏକଦିନ ତାଙ୍କ ରୁତୁକାଳ ଆସିଲା, ସେ ସ୍ନାନ କରି ଶୁଦ୍ଧ ହେଲେ; ଏହି ଦିନେ ତାଙ୍କ ପିତାମହମାନେ ବସୁଙ୍କୁ କହିଲେ, "ତୁମେ ଶିକାର କରିବାକୁ ଯାଅ ।" ରାଜା ବସୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଭାବେ ପିତୃଗଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଗିରିକାକୁ ଛାଡ଼ି ଶିକାରକୁ ଚାଲିଗଲେ । ଶିକାର କରିବାକୁ ଯିବା ସମୟରେ ତାଙ୍କ ମନ ଗିରିକା ଉପରେ ଲାଗିଥିଲା, ଯେଉଁଠି ସେ ଶ୍ରୀ ଦେବୀଙ୍କ ଦ୍ୱିତୀୟ ଅବତାର ସମାନ ଶୋଭା ପାଉଥିଲେ । ସେଇ ଦିନ ଜଙ୍ଗଲରେ ଅଶୋକ, ଚମ୍ପକ, ଆମ୍ବ, ଅତିମୁକ୍ତ, ପୁନ୍ନାଗ, କର୍ଣ୍ଣିକାର, ବକୁଳ, ଦିବ୍ୟ ପାଟଳ ଏବଂ କଠଳ, ନଡିଆ, ଚନ୍ଦନ, ଅର୍ଜୁନ ଆଦି ଗଛ ଫୁଲ ଓ ଫଳରେ ଭରିଥିଲା । କୋଇଲିର ଡାକ ଓ ମଦୋନ୍ମତ ମଧୁମକ୍ଷିକାର ମର୍ମର ଶବ୍ଦରେ ସେଠିର ମଧୁର ବସନ୍ଧା ପ୍ରବାହିତ ହେଉଥିଲା, ଚୈତ୍ରରଥ ଉଦ୍ୟାନ ସମାନ ଦେଖାଯାଉଥିଲା । ଆସ୍କା ଦ୍ୱାରା ଚେତନ ହୋଇ, ରାଜା ତାଙ୍କ ରାଣୀକୁ ଦେଖି ପାରିଲେ ନାହିଁ, ଏବଂ ଅନ୍ୟନ୍ୟ ଦିଗରେ ଘୂରି ଘୂରି ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟ କାମନାରେ ଦହିଯାଉଥିଲେ । ସେଉଁଠି ଫୁଲ ଓ ତରୁଣ ପତ୍ରରେ ଢାକା ଏକ ଡାଲି ଦେଖିଲେ, ଯାହା ଅଶୋକ ମାଳାରେ ଚିହ୍ନିତ ଏବଂ ଦେଖିବାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମନୋହର । ସେ ଏହି ଛାୟା ତଳେ ବସି ଫୁଲ ଓ ମଧୁର ଗନ୍ଧ ଉପଭୋଗ କଲେ । ବାତାସରେ ମନ ଖୁସି ହେଲା; ଏବଂ ଗିରିକାଙ୍କୁ ଭାବି, ତାଙ୍କ ମନର କାମାଗ୍ନି ବଢ଼ିଗଲା, ଫଳରୂପେ ତାଙ୍କ ବୀର୍ୟ ଅସ୍ତିର ହେଲା । ବୀର୍ୟ ସ୍ରାବ ହେଉଥିବା ସମୟରେ, ରାଜା ଏକ ପତ୍ର ଦେଇ ଧରିଲେ, "ମୋ ବୀର୍ୟ ଅକାରଣରେ ନଷ୍ଟ ହେଉ ନାହିଁ," ବୋଲି ଚିନ୍ତା କଲେ । ତାଙ୍କ ଅଙ୍ଗୁଠି ଦେଇ ଧଳା ବୀର୍ୟକୁ ସୁରକ୍ଷିତ କରି, ଲାଲ ଅଶୋକ ଓ କୋମଳ ପତ୍ରରେ ବାନ୍ଧିଦେଲେ । "ଏହି ବୀର୍ୟ ନଷ୍ଟ ହେଉ ନାହିଁ, ଏବଂ ମୋ ରାଣୀଙ୍କ ରୁତୁକାଳ ଅପୃଥକ ହେଉ ନାହିଁ," ବୋଲି ରାଜା ମନେ ଚିନ୍ତା କଲେ । ସେଉଁଠି ଏହି ବୀର୍ୟ ନଷ୍ଟ ହେବ ନାହିଁ ବୋଲି ନିଶ୍ଚିତ ହେଲେ । ଏହି ସମୟରେ, ତାଙ୍କ ରାଣୀଙ୍କ ବୀର୍ୟ ଗ୍ରହଣ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟ ଥିଲା, ତେଣୁ ରାଜା ଏହି ବୀର୍ୟକୁ ସମ୍ପ୍ରେଷଣ ପାଇଁ ଚିନ୍ତା କଲେ । ଧର୍ମ ଓ କାମର ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣି, ରାଜା ଏକ ଶ୍ୟେନ (ଚିଲ୍ଲି) ପାଖରେ ଯାଇ କହିଲେ, "ମୋ ପ୍ରିୟା ପାଇଁ, ମୃଦୁ ହୃଦୟ ଶ୍ୟେନ, ଏହି ବୀର୍ୟ ମୋ ଘରକୁ ନେଇଯାଅ ।" ଶ୍ୟେନ ଏହି ବୀର୍ୟ ନେଇ ଖୁବ ତ୍ବରାନ୍ୱିତ ହେଇ ଉଡ଼ିଗଲା । ଏହି ସମୟରେ, ଆଉ ଏକ ଶ୍ୟେନ ଏହି ଶ୍ୟେନକୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ମାଂସ ବୋଲି ଭାବି ତାହାକୁ ଆକ୍ରମଣ କଲା । ଦୁଇ ଶ୍ୟେନ ଆକାଶରେ ମୁହଁ ମୁହଁ ଲଡ଼ିବା ଲାଗିଲେ । ଲଡ଼ାଇ ସମୟରେ ଏହି ବୀର୍ୟ ଖସି ଯମୁନା ଜଳରେ ପଡ଼ିଗଲା । ସେଠି ଏକ ଦିବ୍ୟାପ୍ସରା ଅଦ୍ରିକା, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶାପରେ ମାଛ ରୂପ ଧାରଣ କରି ଯମୁନାରେ ଘୂରିଘୂରି ଚାଲିଥିଲେ । ଶ୍ୟେନର ଦଳ ଠାରୁ ଖସିପଡ଼ିଥିବା ବୀର୍ୟକୁ ମାଛ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ଅଦ୍ରିକା ଜୋରଦାରିରେ ଗ୍ରହଣ କଲେ । କିଛି ସମୟ ପରେ ମାଛ ଧରୁଥିବା ମାଛିଆ ଏହି ମାଛକୁ ଧରିଲେ । ଦଶମ ମାସ ଶେଷେ, ସେଠାରୁ ଏକ ପୁଅ ଓ ଏକ ଝିଅ ମଣିଷ ରୂପେ ବାହାରିଲେ । ଏହା ଦେଖି ମାଛିଆମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ ରାଜାଙ୍କୁ ଖବର ଦେଲେ, "ହେ ରାଜନ୍, ଏକ ମାଛର ଶରୀରରୁ ଏହି ଦୁଇ ମଣିଷ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି ।" ଏହି ଦୁଇ ମଧ୍ୟରୁ ରାଜା ବସୁ ପୁଅଟିକୁ ନେଇଲେ; ସେଇ ରାଜା ମତ୍ସ୍ୟ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ଶବ୍ଦରେ ସତ୍ୟଥିଲେ । ଏହିଁ ଅଦ୍ରିକା ଅପ୍ସରା, ଶାପମୁକ୍ତ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ରୂପ ପୁନର୍ବାସ କରିଲେ—ଯିଏ ଶାପଦ୍ୱାରା ପୂର୍ବେ ପଶୁ ଯୋନିରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ । "ତୁମେ ଦୁଇ ମଣିଷକୁ ଜନ୍ମ ଦେବା ପରେ ଶାପମୁକ୍ତ ହେବେ," ଏହିପରି ଆଶୀର୍ବାଦ ଦିଆଯାଇଥିଲା । ଦୁଇ ଶିଶୁ ଜନ୍ମ ଦେଇ, ମାଛିଆଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲା; ମାଛ ରୂପ ଛାଡ଼ି ଦିବ୍ୟ ଅପ୍ସରା ଭାବେ ସିଦ୍ଧ, ଋଷି ଓ ଚାରଣମାନଙ୍କ ମାର୍ଗରେ ଚାଲିଗଲେ ।