ସଞ୍ଜୟ, ମୁଁ ଯେତେବେଳେ ଶୁଣିଲି ଯେ ଶକୁନି, ଚତୁର ଚଳାକ ଓ ବିବାଦର ମୂଳ, ସହଦେବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧରେ ବଧ ହେଲେ, ସେ ସମୟରେ ମୁଁ ବିଜୟର ଆଶା ରଖିଲି ନାହିଁ। ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ଶୁଣିଲି ଯେ ଦୁର୍ୟୋଧନ, ଅତିଶୟ କ୍ଳାନ୍ତ ଓ ଏକା, ଝିଲିରେ ପ୍ରବେଶ କରି ତାହାର ଜଳକୁ ଅଚଳ କରିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ରଥ ଓ ଅସ୍ତ୍ର ଥିଲା ନାହିଁ, ସେ ସମୟରେ ମୁଁ ବିଜୟ ଆଶା ରଖିଲି ନାହିଁ। ଏହିପରି ମୁଁ ଶୁଣିଲି ଯେ ମୋର ପୁଅ, ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଝିଲି ପାଖରେ ଦଁଡାଇଥିବା ପାଣ୍ଡବ ଓ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରିଲେ, ତେବେ ମୁଁ ବିଜୟ ଆଶା ରଖିଲି ନାହିଁ। ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ଶୁଣିଲି ଯେ ଗଦାଯୁଦ୍ଧରେ, ଅନେକ ଅଦ୍ଭୁତ ଚକ୍ର କଟି, ମୋର ପୁଅ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଚତୁର ଯୁକ୍ତିରେ ବଧ ହେଲେ, ଏବଂ ଏହା ଅସତ୍ୟ ଘାତ ଥିଲା, ତେବେ ମୁଁ ବିଜୟ ଆଶା ରଖିଲି ନାହିଁ। ମୁଁ ଶୁଣିଲି ଯେ ପଞ୍ଚାଳ ଓ ଦ୍ରୌପଦୀପୁତ୍ରମାନେ ରାତିରେ ଶୁଅଥିବା ବେଳେ ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ବଧ କରିଲେ, ଏବଂ ଭୀମସେନ ଭୟଙ୍କର ଓ ଗୌରବମୟ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ, ତେବେ ମୁଁ ବିଜୟ ଆଶା ରଖିଲି ନାହିଁ। ଆଉ ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ଶୁଣିଲି ଯେ ଭୀମସେନ ଦ୍ୱାରା ଚୋରି ହୋଇଥିବା ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ର ରୋଷରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅସ୍ତ୍ର ମୋକାଇ ଉତ୍ତରାର ଅଜନ୍ମ ଶିଶୁକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦେଲେ, ତେବେ ମୁଁ ବିଜୟ ଆଶା ରଖିଲି ନାହିଁ। ମୁଁ ଶୁଣିଲି ଯେ ଅର୍ଜୁନ ଶାନ୍ତିର ଉପଦେଶ ଦେଇ ଅନ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମଶିର ଅସ୍ତ୍ରକୁ ନିଷ୍କ୍ରିୟ କଲେ, ଏବଂ ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ର ତାଙ୍କ ମୂଲ୍ୟବାନ ମଣି ତ୍ୟାଗ କଲେ, ତେବେ ମୁଁ ବିଜୟ ଆଶା ରଖିଲି ନାହିଁ। ମୁଁ ଶୁଣିଲି ଯେ ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ତରାର ଅଜନ୍ମ ଶିଶୁକୁ ନଷ୍ଟ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, ଏବଂ ହରି (କୃଷ୍ଣ) ଜୀବନ ଫେରାଇବାକୁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କଲେ, ତେବେ ମୁଁ ବିଜୟ ଆଶା ରଖିଲି ନାହିଁ। ଏହାପରେ ମୁଁ ଶୁଣିଲି ଯେ ବ୍ୟାସ ଓ କୃଷ୍ଣ, ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ରକୁ ଶାପ ଦେଲେ, ଏବଂ ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ଜାଣି, ମୁଁ, ଜ୍ଞାନହୀନ ହୋଇ, ପୁଅ ଓ ପୌତ୍ର ହୀନ ହୋଇ ଦୁଃଖ କରୁଛି। ଗାନ୍ଧାରୀ ପ୍ରଶଂସାର ଯୋଗ୍ୟ, ମୁଁ ମନେ କରୁଛି, କାରଣ ତାଙ୍କର ପୁଅ ଓ ପୌତ୍ର ନାହିଁ; ଏହିପରି ଦେଉତା ଓ ଭାଇ ହୀନ ନାନା ପତ୍ନୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖୀ। ପାଣ୍ଡବମାନେ ଅତି କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କରି ରାଜ୍ୟ ଫେରାଇଛନ୍ତି, ଏବଂ ଏବେ ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦୀ ନାହିଁ। ଏହା ଦୁଃସ୍ଥିତି—ଯୁଦ୍ଧରେ କେବଳ ଦଶଜଣ ଅଟେ—ଆମ ପକ୍ଷରେ ତିନି, ପାଣ୍ଡବପକ୍ଷରେ ସାତ। ଏହି ଭୟଙ୍କର କ୍ଷତ୍ରିୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ଏକାଠି ଅଠାର ଅକ୍ଷୌହିଣୀ ନଷ୍ଟ ହୋଇଛି। ଏହି ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ମୋ ମନକୁ ଅନ୍ଧକାରରେ ଡୁବାଇ ଦେଇଛି; ମୋ ମନ ଭୟଙ୍କର ଭ୍ରମରେ ପଡିଛି, ମୁଁ ଆପଣା ହୁଁସ ଫେରାଇ ପାରୁନାହିଁ। ଏଭଳି ଦୁଃଖରେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ବହୁ ଦୁଃଖ କରି କହିଥିବା ପରେ, ଅଚେତନ ହେଇପଡିଲେ; ଚେତନା ଫେରାଇ, ସଞ୍ଜୟଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଲେ—“ସଞ୍ଜୟ, ଏହି ଦୁଃଖରେ ମୁଁ ବଞ୍ଚିବାକୁ ଚାହୁଁନି; ଏହି ଜୀବନ ରଖିବାରେ କିଛି ଉପକାର ଦେଖୁନାହିଁ।” ରାଜାଙ୍କୁ ଏପରି ଦୁଃଖରେ ଦେଖି, ଅନୁବାଦ ଓ ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ୱାସ ଦେଉଥିବା, ବାରମ୍ବାର ଅଚେତନ ହେଉଥିବା, ଗାବଳଗଣ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା କହିଲେ। ଗାବଳଗଣ, ଜ୍ଞାନୀ ଓ ବିବେକୀ, ଏହି ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା କହିଲେ— “ବ୍ୟାସ ଓ ନାରଦ ଜମେ, ମହାରାଜ ଲୀଳାରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଗୁଣ ସହିତ, ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ରର ଦକ୍ଷ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ଭାସାର ନିପୁଣ ରାଜାମାନେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ସେମାନେ ଧର୍ମରେ ପୃଥିବୀ ଜୟ କରି, ଦାନ ଦେଇ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ। ସେମାନେ ଏହି ଜଗତରେ ଖ୍ୟାତି ଲାଗି, ପରେ କାଳର ଅଧୀନ ହୋଇଗଲେ—ଶୈବ୍ୟ, ମହାରଥୀ ସୃଞ୍ଜୟ, ବିଜୟୀ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଧାନ। ବାହ୍ଲିକ, ଦାମନ, ଚେଦିରାଜା, ଶର୍ୟାତି, ଅଜୟ ନଳ, ଶତ୍ରୁନାଶୀ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅମ୍ବରୀଷ, ମାରୁତ୍ତ, ମନୁ, ଇକ୍ଷ୍ବାକୁ, ଗୟା, ଭାରତ, ଦଶରଥପୁତ୍ର ରାମ, ଶଶବିନ୍ଦୁ, ଭାଗୀରଥ, ଖ୍ୟାତିଶାଳୀ କୃତବୀର୍ୟ, ଜନମେଜୟ, ଯୟାତି—ଯେଉଁଠି ଦେବତାମାନେ ନିଜେ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରିଥିଲେ, ଏହି ଭୂମି ତାଙ୍କର ଥିଲା, ସେମାନେ ଅନେକ ସୋମ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ। ଏପରି ରାଜାମାନେ, ନାରଦ ଏକଦା ଶ୍ୱେତଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ପୁଅ ଦୁଃଖରେ ଉପଦେଶ ଦେଇଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପୂର୍ବରେ ଅଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜାମାନେ ଥିଲେ—ପୁରୁ, କୁରୁ, ଯଦୁ, ଶୂର, ବିଶ୍ୱଗଶ୍ୱ, ଅନୁହ, ଯୁବନଶ୍ୱ, କକୁତ୍ସ୍ଥ, ବୀର ରଘୁ, ବିଜୟ, ବିତିହୋତ୍ର, ଅଙ୍ଗ, ଭବ, ଶ୍ୱେତ, ବୃହଦ୍ଗୁରୁ, ଉଶୀନର, ଶତରଥ, କଙ୍କ, ଦୁଲିଦୁହ, ଦ୍ରୁମ, ଦମ୍ଭୋଦ୍ଭବ, ପରୋଭେନ, ସାଗର, ସଂକୃତି, ନିମି, ଅଜେୟ, ପରଶୁ, ପୁଣ୍ଡ୍ର, ଶମ୍ଭୁ, ଦେବବୃଦ୍ଧ, ଅନଘ, ଦେବାହ୍ୱୟ, ସୁପ୍ରତିମା, ସୁପ୍ରତିକ, ବୃହଦ୍ରଥ, ମହୋତ୍ସାହ, ବିନିତାତ୍ମା, ସୁକ୍ରତୁ, ନୈଷଧ, ନଳ, ସତ୍ୟବ୍ରତ, ଶାନ୍ତଭୟ, ସୁମିତ୍ର, ସୁବଳ, ଜନୁଜଂଘ, ଅନାରଣ୍ୟ, ଅର୍କ, ପ୍ରିୟଭୃତ, ଶୁଚିବ୍ରତ, ବଳବନ୍ଧୁ, ନିରମର୍ଦ୍ଦ, କେତୁଶୃଙ୍ଗ, ବୃହଦ୍ବଳ, ଧୃଷ୍ଟକେତୁ, ବୃହତ୍କେତୁ, ଦିପ୍ତକେତୁ, ନିରାମୟ, ଅବିକ୍ଷୀ, ଚାପଳ, ଧୂର୍ତ୍ତ, କୃତବନ୍ଧୁ, ଦୃଢେସୁଧି, ମହାପୁରାଣସମ୍ଭବ୍ୟ, ପ୍ରତ୍ୟଙ୍ଗ, ପରହ, ଶ୍ରୁତି, ଏବଂ ଅନେକ ରାଜା—ଶତ, ହଜାର, ଲକ୍ଷରେ ଗଣନା ହୋଇଥିବା। ଏହି ବଡ଼ ଭୋଗ ତ୍ୟାଗ କରି, ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜାମାନେ ମୃତ୍ୟୁ ଅଂଗୀକାର କରିଛନ୍ତି—ତୁମ ପୁଅମାନେ ଠାରୁ ବଡ଼। ସେମାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଦିବ୍ୟ, ଶୌର୍ୟ, ତ୍ୟାଗ, ମହତ୍ତ୍ୱ, ଶ୍ରଦ୍ଧା, ସତ୍ୟ, ପବିତ୍ରତା, କରୁଣା, ସରଳତା—ଏହି କଥା ବିଦ୍ୱାନ ଓ ପ୍ରାଚୀନ କବିମାନେ କଥା କରନ୍ତି, ତଥାପି ସମସ୍ତ ଗୁଣର ଅଧିକାରୀ ମଧ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁ ଅଂଗୀକାର କରିଛନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ତୁମ ପୁଅମାନେ, ଦୁଷ୍ଟ ସ୍ଵଭାବର, କ୍ରୋଧରେ ଜଳିଥିବା, ଲୋଭୀ ଓ ପାପ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିପ୍ତ—ତୁମେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁଃଖ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ତୁମେ ଜ୍ଞାନୀ, ବୁଦ୍ଧିମାନ, ବିଦ୍ୱାନମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ; ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ଚାଲୁଥିବା ଲୋକେ ଭ୍ରମିତ ହେଉନାହିଁ। ତୁମେ ନିୟମ ଓ କ୍ଷମା ଭଲଭାବେ ଜାଣିଛ; ରାଜା, ପୁଅମାନେକୁ ଅତିରିକ୍ତ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।