ଦୁଷ୍ୟନ୍ତ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ କନ୍ୟା ଶକୁନ୍ତଳାଙ୍କ ସହ ବିବାହ କରିଥିଲେ । ଶକୁନ୍ତଳାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ଦୁଷ୍ୟନ୍ତଙ୍କ ଏକ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ହେଉଛନ୍ତି ଭରତ । ଏଠି ଦୁଇଟି ଶ୍ଲୋକ ପାଠିତ ହୁଏ: “ମାଆ ହେଉଛନ୍ତି ଫୁକା, ବାପା ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା; ଯାହାଠାରୁ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଉଛି, ସେଠାରେ ସତ୍ୟ ସେଇ ହେଉଛନ୍ତି ପିତା । ଦୁଷ୍ୟନ୍ତପୁତ୍ର, ତୁମର ପୁଅକୁ ଗ୍ରହଣ କର; ଶକୁନ୍ତଳା ସତ୍ୟ କହୁଛନ୍ତି ।” ଆଉ ଏହିପରି: “ରାଜା, ବୀଜଦାତା ପିତା ପୁଅ କୁ ଯମର ଅଞ୍ଚଳରୁ ଉଠାଇଥାଏ; ତୁମେ ତାହାର ଗର୍ଭର ପୋଷକ; ଶକୁନ୍ତଳା ସତ୍ୟ କହୁଛନ୍ତି ।” ଏହିପରି ଭାବେ ତାଙ୍କୁ ଭରତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ଭରତ ସାର୍ବସେନଙ୍କ କନ୍ୟା କାଶେୟୀ, ଯାହାଙ୍କ ନାମ ସୁନନ୍ଦା, ସହ ବିବାହ କଲେ । ସୁନନ୍ଦାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ଭୂମନ୍ୟୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ । ଭୂମନ୍ୟୁ ଦଶାର୍ହ କୁଳର ସୁବର୍ଣ୍ଣାଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ, ଯାଁଠାରୁ ସୁହୋତ୍ର ଜନ୍ମ ନେଲେ । ସୁହୋତ୍ର ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ କୁଳର ଜୟନ୍ତୀଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ, ଯାଁଠାରୁ ହସ୍ତୀ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯିଏ ଏହି ସହର ନିର୍ମାଣ କଲେ । ତାଙ୍କ ନାମରେ ଏହି ସହରର ନାମ ହେଲା ହାସ୍ତିନାପୁର । ହସ୍ତୀ ତ୍ରିଗର୍ତ୍ତ କୁଳର ଯଶୋଦାଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ, ଯାଁଠାରୁ ବିକୁଞ୍ଜନ ଜନ୍ମ ନେଲେ । ବିକୁଞ୍ଜନ ଦଶାର୍ହ କୁଳର ସୁନ୍ଦରାଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ, ଯାଁଠାରୁ ଅଜମୀଢ଼ ଜନ୍ମ ନେଲେ । ଅଜମୀଢ଼ଙ୍କୁ କୈକୟୀ, ନାଗା, ଗାନ୍ଧାରୀ, ବିମଳା ଓ ଋକ୍ଷା ନାମକ ମହିଳାମାନେ ଦେଖାଇଲେ, ତାଙ୍କଠାରୁ 124 ଜଣ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ । ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆଲଗା ଆଲଗା ବଂଶର ରାଜା ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ମିଳିଲା । ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅଜମୀଢ଼ ଓ ଋକ୍ଷାଙ୍କଠାରୁ ସଂବରଣ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯିଏ ବଂଶକୁ ଅଗ୍ରସର କଲେ । ସଂବରଣ ବୈ୵ସ୍ୱତ ନାମକ ତପତୀଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ, ତାଙ୍କଠାରୁ କୁରୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ । କୁରୁ ଦଶାର୍ହ କୁଳର ଶୁଭାଙ୍ଗୀଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ, ତାଙ୍କଠାରୁ ବିଦୂରଥ ଜନ୍ମ ନେଲେ । ବିଦୂରଥ ମଗଧ କୁଳର ସମ୍ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ, ତାଙ୍କଠାରୁ ଅନଶ୍ୱାନ ଜନ୍ମ ନେଲେ । ଅନଶ୍ୱାନ ମଗଧ କୁଳର ଅମୃତାଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ, ତାଙ୍କଠାରୁ ପରିକ୍ଷିତ ଜନ୍ମ ନେଲେ । ପରିକ୍ଷିତ ବାହୁକା କୁଳର ସୁବେଷାଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ, ତାଙ୍କଠାରୁ ଭୀମସେନ ଜନ୍ମ ନେଲେ । ଭୀମସେନ କୈକୟ କୁଳର ସୁକୁମାରୀଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ, ତାଙ୍କଠାରୁ ପରିଶ୍ରବା ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯିଏ ପ୍ରତୀପ ବୋଲି ପରିଚିତ । ପ୍ରତୀପ ଶୈବ୍ୟ କୁଳର ସୁନନ୍ଦୀଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ, ତାଙ୍କଠାରୁ ତିନିପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ: ଦେବାପି, ଶାନ୍ତନୁ ଓ ବାହ୍ଳୀକ । ଦେବାପି ଶିଶୁବୟସରେ ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, କିନ୍ତୁ ଶାନ୍ତନୁ ରାଜା ହେଲେ । ଏହି ବିଷୟରେ ଏକ ଶ୍ଲୋକ ଅଛି: ଯେଉଁଠି ପୁରୁଣା ଜିନିଷକୁ ଛୁଅନ୍ତି, ସେଉଁଠି ସେ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି ଓ ପୁଣି ଯୁବା ହୋଇଯାନ୍ତି; ଏହିଠାରୁ ତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତନୁ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ । ଏହିପରି ତାଙ୍କ ନାମ ଶାନ୍ତନୁ ହେବାର କାରଣ । ଶାନ୍ତନୁ ଭାଗୀରଥୀ ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ, ତାଙ୍କଠାରୁ ଦେବବ୍ରତ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯିଏ ଭୀଷ୍ମ ବୋଲି ପରିଚିତ । ଭୀଷ୍ମ, ପିତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ, ସତ୍ୟବତୀଙ୍କୁ ଘରକୁ ଆଣିଲେ, ଯିଏ କାଳି ବୋଲି ମଧ୍ୟ ଜଣାଯାନ୍ତି । ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ପୂର୍ବରୁ ପରାଶର ଋଷିଙ୍କଠାରୁ ଦ୍ୱୈପାୟନ (ବ୍ୟାସଦେବ) ଜନ୍ମ ନେଲେ; ଏବଂ ଶାନ୍ତନୁଙ୍କଠାରୁ ଚିତ୍ରାଙ୍ଗଦ ଓ ବିଚିତ୍ରବୀର୍ୟ ଦୁଇ ପୁଅ ହେଲେ । ଚିତ୍ରାଙ୍ଗଦ ରାଜ୍ୟ ଲାଭ କରି ଏକ ଗନ୍ଧର୍ବ ଦ୍ୱାରା ବଧ୍ୟ ହେଲେ, ତାପରେ ବିଚିତ୍ରବୀର୍ୟ ରାଜା ହେଲେ । ବିଚିତ୍ରବୀର୍ୟ କାଶୀ ରାଜାଙ୍କ ଦୁଇ ଝିଅ ଅମ୍ବିକା ଓ ଅମ୍ବାଲିକାଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ନିରସନ୍ତାନ ଅବସ୍ଥାରେ ଚଳିଗଲେ । ଏହାପରେ ସତ୍ୟବତୀ ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଲେ, “କିପରି ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ ବଂଶ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ରହିପାରିବ?” ତେଣୁ ସେ ଦ୍ୱୈପାୟନଙ୍କୁ ମନେ କଲେ । ବ୍ୟାସଦେବ ତାଙ୍କ ଆଗରେ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇ, “ମୁଁ କ’ଣ କରିବି?” ମନ୍ତ୍ରଣା କଲେ । ସତ୍ୟବତୀ କହିଲେ, “ତୁମର ଭାଇ ସନ୍ତାନ ବିନା ସ୍ବର୍ଗକୁ ଚଲିଗଲେ; ତାଙ୍କ ପାଇଁ ସନ୍ତାନ ଦେଖାଇଦିଅ ।” ବ୍ୟାସଦେବ ସମ୍ମତି ଦେଲେ, ଏବଂ ସେଠାରେ ତିନି ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ: ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, ପାଣ୍ଡୁ ଓ ବିଦୁର । ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ ଗାନ୍ଧାରୀ ଓ ବ୍ୟାସଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦରେ ଶତପୁତ୍ର ହେଲେ; ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଚାରିଜଣ ସେରା: ଦୁର୍ୟୋଧନ, ଦୁଷ୍ୟାସନ, ବିକର୍ଣ୍ଣ ଓ ଚିତ୍ରସେନ । ପାଣ୍ଡୁଙ୍କୁ ଦୁଇଜଣ ମହିଳା, କୁନ୍ତୀ ଓ ମାଦ୍ରୀ, ମିଳିଲେ । ଏକଦିନ ଶିକାର କରୁଥିବାବେଳେ, ଏକ ମୃଗ ରୂପୀ ଋଷିଠାରେ ତୀର ଲାଗିଗଲା । ତାହାରେ ଋଷି କହିଲେ: “ହେ କ୍ରୁର, ଯେଉଁପରି ମୁଁ ମୃଗ ରୂପେ ନିୟମ ରଖିଥିଲି, ତୁମେ ମୋତେ ନିର୍ଦୟ ଭାବରେ ମାରିଦେଲ; ଏହିପରି ଦୁର୍ଦଶା ତୁମ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଆସିବ ।” ଏଭଳି ଶାପ ପାଇ ବିଷାଦରେ ପାଣ୍ଡୁ ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବାରୁ ବିରତ ରହିଲେ । କିଛିଦିନ ପରେ ସେ କହିଲେ, “ମୋର ଅବିବେକରେ ଏହି ଦୁଃଖ ଆସିଛି । ପୁରୁଣା କଥାରେ ଶୁଣିଛି, ସନ୍ତାନ ବିନା ଲୋକଙ୍କୁ କୌଣସି ଲୋକ ମିଳେ ନାହିଁ ।” ତେଣୁ ସେ କୁନ୍ତୀଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୋ ପାଇଁ ପୁଅ ଜନ୍ମ ଦିଅ ।” ତାପରେ କୁନ୍ତୀ ଧର୍ମରାଜଙ୍କଠାରୁ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ବାୟୁଦେବଙ୍କଠାରୁ ଭୀମସେନ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କଠାରୁ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ । ପାଣ୍ଡୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ କହିଲେ, “ମାଦ୍ରୀ ମୋର ଅନ୍ୟ ସ୍ତ୍ରୀ, ସେ ସନ୍ତାନହୀନ ଓ ଶିଳ୍ପବନ୍ତୀ; ସେଠି ମଧ୍ୟ ଏକ ପୁଅ ହେଉ ।” କୁନ୍ତୀ ମାଦ୍ରୀ ପାଇଁ ମନ୍ତ୍ର ଶିଖାଇଲେ; ତେଣୁ ଆଶ୍ୱିନୀକୁମାରଙ୍କଠାରୁ ନକୁଳ ଓ ସହଦେବ ଜନ୍ମ ନେଲେ । କିନ୍ତୁ ଏକଦିନ ପାଣ୍ଡୁ ମାଦ୍ରୀଙ୍କୁ ଶୃଙ୍ଗାରରେ ଦେଖି ଅତିବିହ୍ୱଳ ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ ଓ ତାହାରେ ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ହେଲା । ତାପରେ ମାଦ୍ରୀ ତାଙ୍କ ସହ ସତୀ ହୋଇ ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ସେ କୁନ୍ତୀଙ୍କୁ କହିଗଲେ, “ତୁମେ ଧର୍ମପୁତ୍ରମାନେ ପାଇଁ ଜଗ୍ରତ ରୁହ ।” ଏହାପରେ ତପସ୍ୱୀମାନେ ପାଞ୍ଚ ପାଣ୍ଡବ ଓ କୁନ୍ତୀଙ୍କୁ ନେଇ ହାସ୍ତିନାପୁରକୁ ଆଣିଲେ । ସେଠାରେ ତପସ୍ୱୀମାନେ ଭୀଷ୍ମ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଓ ବିଦୁରଙ୍କୁ ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ସ୍ୱର୍ଗାରୋହଣ ବିଷୟରେ ସତ୍ୟ କଥା କହିଲେ ।