କିଛି ସମୟ ପରେ, ଅର୍ଜୁନ ଦ୍ୱାରକାରେ ହୃଷୀକେଶ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅର୍ଜୁନ ନୀଳପଦ୍ମ ଚକ୍ଷୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଭଉଣୀ ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କୁ ବିବାହ କରିବାକୁ ପାଇଲେ। ସୁଭଦ୍ରା, ଯେଉଁଠି ଶଚୀ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହିତ ଏବଂ ଶ୍ରୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସହିତ ଯୁକ୍ତ, ଏହିପରି ଭାବରେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ସହିତ ଏକତା ହେଲେ। ସୁଭଦ୍ରା ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଭଳି ଭାବରେ ଭଲପାଇ ଏକତା ହେଲେ। ଏହି ମଧ୍ୟରେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଅର୍ଜୁନ ଖଣ୍ଡବ ଅଟବରେ ଅଗ୍ନିଦେବଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କଲେ। ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ସହିତ ମହାପୁରୁଷ ବାସୁଦେବ କୃଷ୍ଣ ଥିଲେ, ତେଣୁ ସେଉଁଠି କ୍ଷୀଣ ହେବାକୁ ପଡ଼ିଲା ନାହିଁ; କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସହଯୋଗ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ସବୁ କାମରେ ଶକ୍ତି ଦେଲା। ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ କୃଷ୍ଣ, ଶତ୍ରୁବିନାଶରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପରି ସହଯୋଗୀ, ଅଗ୍ନିଦେବ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଧନୁଷ୍ୟ ଗାଣ୍ଡୀବ ଦେଲେ। ଏହି ସହିତ ଅସୀମ ବାଣ ଥିବା କୋଉର ଏବଂ କପିଲ ଚିହ୍ନ ଥିବା ରଥ ଦେଲେ। ଏଠିଏ, ଅର୍ଜୁନ ମହା ଦାନବ ମାୟାକୁ ମୁକ୍ତ କଲେ। ମାୟା ଏକ ଦିବ୍ୟ ସଭା ନିର୍ମାଣ କଲେ, ଯେଉଁଠି ସମସ୍ତ ରତ୍ନ ଅଲଙ୍କୃତ ଥିଲା। ସେଠି ଲୋଭରେ ଅନ୍ଧ ଦୁର୍ୟୋଧନ ଇର୍ଷ୍ୟା କରିଲେ। ପରେ, ସୁବଳପୁତ୍ର ଶକୁନିଙ୍କ ସହ ଚୋରପାଇଁ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ଠକି ଦିଆଗଲା, ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ବନବାସ ଏବଂ ଏକ ଅବିଚିନ୍ନ ଅବସ୍ଥାରେ ରହିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରାଗଲା। ତେରଠି ବର୍ଷ ପରେ, ଏକ ବର୍ଷ ଗୁପ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ରାଜ୍ୟରେ ଅଟିଲେ; ପରେ ଚତୁର୍ଦ୍ଧ ବର୍ଷରେ ତାଙ୍କର ଅଧିକାର ଦାବି କଲେ। କିନ୍ତୁ, ମହାରାଜ, ସେମାନେ ତାହା ପାଇଲେ ନାହିଁ; ତାପରେ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ସେଉଁଠି ଅନେକ କ୍ଷତ୍ରିୟ ସେନାକୁ ନଷ୍ଟ କରି, ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କୁ ବଧ କରିଲେ। ପାଣ୍ଡବମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ହ୍ରାସ ହୋଇଥିବା ରାଜ୍ୟ ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ, ଏବଂ ଅଶ୍ୱମେଧ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବିଭିନ୍ନ ଯଜ୍ଞ କରିଲେ। ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ସ୍ୱର୍ଗକୁ ବିଦାୟ ହେଲେ ଏବଂ ବିଦୁର ଚଳିଗଲେ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯଥାଯଥ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରି ସ୍ୱର୍ଗରେ ପ୍ରବେଶ କରାଇଲେ। ବାର୍ଷ୍ଣେୟ କୃଷ୍ଣ ନିଜ ଲୋକକୁ ଗଲେ; ପାଣ୍ଡବମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଅନ୍ତ:ପତ୍ନୀମାନଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷିତ କରି, ମହାପ୍ରୟାଣ କରି ସ୍ୱର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ। ପ୍ରାଚୀନ ଦିନରେ ଏହି ଅକଳଙ୍କିତ କାର୍ଯ୍ୟ ବିଭାଜନ, ରାଜ୍ୟ ନାଶ ଏବଂ ବିଜୟ ଘଟିଥିଲା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିଜୟୀଙ୍କୁ ଏହି କଥା କୁହାଯାଏ। ଏହା ପରେ, ଦ୍ୱିଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜନେ କହିଲେ—“ତୁମେ ମହାଭାରତର ସମସ୍ତ ଉପକ୍ରମ ସାରାଂଶରେ ଉପସ୍ଥାପନ କରିଛ; କୌରବମାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟର ମହାକଥା କୁହିଛ। ଏହାର ତାତ୍ପର୍ୟ ଓ ଖସ୍ରା ଅର୍ଥ ସହିତ ଏହି କଥା ଖୁବ ଭଳି ଭାବେ ଖୋଲା କର। ଏହି ଉପକ୍ରମ ଶୁଣି ମୋ ଜିଜ୍ଞାସା ବଢ଼ିଯାଇଛି। ମୁଁ ଏହି କଥାକୁ ଆଉ ଏକଥା ଖସ୍ରା ଭାବେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ, କାରଣ ଆଦିକାଳର ମହାପୁରୁଷମାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଶୁଣିବାରେ ମୋର ସନ୍ତୁଷ୍ଟି ନାହିଁ। ପାଣ୍ଡବମାନେ ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଥିଲେ, ତଥାପି ସେମାନେ ଏତେ ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କଲେ, ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଶଂସିତ ହେଲେ; ଏହାର କାରଣ କ’ଣ? ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ତୀଗ୍ର ସମାନ ପୁରୁଷମାନେ, ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ଦୁଷ୍ଟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ଦୁଃଖକୁ କିପରି ଧୈର୍ଯ୍ୟରେ ସହିଲେ? ବଳରାମ ଭାଇ ବୃକୋଦର, ଦଶହଜାର ଗଜ ଶକ୍ତି ଥିଲେ, ତଥାପି ଦୁଃଖ ଭୋଗି ତାଙ୍କ କ୍ରୋଧକୁ କିପରି ଦମନ କଲେ? ଧର୍ମପତ୍ନୀ କୃଷ୍ଣା ଦ୍ରୌପଦୀ, ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଦ୍ୱାରା ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗି, ନିର୍ମଳ ଚରିତ୍ର ଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ରମାନେ ଉପରେ କ୍ରୋଧ ଦୃଷ୍ଟି କିପରି ଦମନ କଲେ? ମାଦ୍ରୀପୁତ୍ରମାନେ, ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଦ୍ୱାରା ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗି, ତାଙ୍କ ସମୟରେ ତାସ୍ତା ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ କିପରି ଅନୁସରଣ କଲେ? ଧର୍ମର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉପାଧିଧାରୀ, ଧର୍ମପୁତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଯେଉଁଠି ଦୁଃଖର ଅଯୋଗ୍ୟ ଥିଲେ, କିପରି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖ ସହିଲେ? ଧନଞ୍ଜୟ ଅର୍ଜୁନ, ଚାରିଅଟରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସହିତ, କିପରି ଅନେକ ସେନାକୁ ଦମନ କଲେ ଏବଂ ସେମାନେକୁ ପିତୃଲୋକକୁ ପଠାଇଲେ? ମୁଁ ଏହା ସତ୍ୟ ଭାବରେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ, ତୁମେ ଅନୁଷ୍ଠାନ ଧାରୀ, ଏବଂ ମହାରଥମାନେ ଯେଉଁଠି ଯେଉଁଠି କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ, ସେମାନଙ୍କ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ କୁହ। ଏଠି ଏକ ଦୀର୍ଘ କଥା ଆସୁଛି, ଏହି ପବିତ୍ର ଉପଖ୍ୟାନ କୃଷ୍ଣ ଦ୍ୱୈପାୟନ ବ୍ୟାସଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କୁହିବାକୁ ପଡ଼ିବ। ମୁଁ ଏହି ବ୍ୟାସଙ୍କ ଶିକ୍ଷାକୁ ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ସମ୍ମାନିତ, ଦୀପ୍ତିମାନ ବ୍ୟାସଙ୍କ ଉପଦେଶକୁ କୁହିବି। ଏହି ଶତ ହଜାର ଶ୍ଲୋକର ଧର୍ମ କାର୍ଯ୍ୟ ସତ୍ୟବତୀପୁତ୍ର ବ୍ୟାସ ଏଠି ଖୋଲା କରିଛନ୍ତି। ଏହାର ସମସ୍ତ ଉପଖ୍ୟାନ ସହିତ, ମହାଭାରତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗ୍ରନ୍ଥ ଭାବରେ ଜଣାଯିବା ଉଚିତ; କିନ୍ତୁ ଏବେ ମୁଁ ସାରାଂଶରେ ଏହି କଥା କୁହିବି। ଏହି ଗ୍ରନ୍ଥରେ ଦୁଇ ହଜାର ଅଧ୍ୟାୟ ଓ ଏକ ଶତ ପର୍ୱ ଅଛି; ନବ୍ଯ ହଜାର ଦଶ ଶ୍ଲୋକ ଅଛି।