ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ନେଇ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ନିର୍ବିରୋଧ ଭାବରେ ଖଣ୍ଡବପ୍ରସ୍ଥକୁ ଯିବାକୁ ନିର୍ଦେଶିତ ହେଲେ। ସେମାନେ ନିଜ ମିତ୍ରମାନେ ସହିତ ଏବଂ ନିଜ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଧନ-ସମ୍ପତି ନେଇ, ଖଣ୍ଡବପ୍ରସ୍ଥ ନଗରକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିଲେ। ସେଠାରେ ଅନେକ ବର୍ଷ ଧରି ସେମାନେ ବସିଥିଲେ। ପାଣ୍ଡବମାନେ ନିଜ ଶସ୍ତ୍ରଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନଙ୍କୁ ନିଜ ଅଧୀନରେ ଆଣିଲେ; ସେମାନେ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାବାନ ଏବଂ ସତ୍ୟରେ ଅଟୁଟ ଥିଲେ। ଭୀମସେନ ନିତ୍ୟ ସଚେତନ, ଧୈର୍ୟଶୀଳ ଏବଂ ଅନେକ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଦମନ କରି, ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ଜୟ କରିଲେ। ଅର୍ଜୁନ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ, ନକୁଳ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ଏବଂ ସହଦେବ, ଶତ୍ରୁବିର ହନନକାରୀ, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଜୟ କରିଲେ। ଏଭଳି, ସମସ୍ତେ ଏ ଭୂମିକୁ ନିଜ ଅଧିନରେ ଆଣିଲେ; ସେମାନେ ପାଞ୍ଚ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସହିତ ଏକ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକିଲେ। ପାଣ୍ଡବମାନେ ସତ୍ୟବୀର ଥିଲେ; ଏପରେ ଏକ କାରଣରୁ ଧର୍ମରାଜ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ନିଜ ପ୍ରିୟ ଭାଇ ସବ୍ୟସାଚୀ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଜଙ୍ଗଲକୁ ପଠାଇଲେ, ଯିଏ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରାଣଠାରୁ ବଡ଼। ଅର୍ଜୁନ, ମାନବମଧ୍ୟରେ ବାଘ, ନିଷ୍ଠାବାନ ଏବଂ ଉତ୍ତମ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ, ଏକ ବର୍ଷ ଏବଂ ଏକ ମାସ ଜଙ୍ଗଲରେ ବସିଲେ। ସେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା କରିଲେ ଏବଂ ନାଗ କନ୍ୟାକୁ ଲାଭ କରିଲେ; ପାଣ୍ଡ୍ୟ ରାଜାଙ୍କ ଝିଅ ଲାଭ କରି, ଦୁଇଜଣ ସହିତ ସେଠାରେ ବସିଲେ। କିଛି ସମୟ ପରେ, ଅର୍ଜୁନ ଦ୍ୱାରାବତୀର ହୃଷୀକେଶଙ୍କୁ ଗଲେ, ସେଠାରେ ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅର୍ଜୁନ ଅପୂର୍ବ କମଳନୟନା ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କୁ ଜୀବନସଙ୍ଗୀନୀ ଭାବେ ଲାଭ କରିଲେ। ସୁଭଦ୍ରା, ବସୁଦେବଙ୍କ ଭାଣ୍ଡ, ଅର୍ଜୁନ ସହିତ ଶଚୀ ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ କୃଷ୍ଣ ସହିତ ଯେପରି ଏକତ୍ର ହୁଏ, ଏପରି ଏକତ୍ର ହେଲେ। ସୁଭଦ୍ରା ସ୍ନେହରେ ଅର୍ଜୁନ ସହିତ ଏକତ୍ର ହେଲେ; ଏବଂ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଅର୍ଜୁନ ଖଣ୍ଡବ ଜଙ୍ଗଲରେ ଅଗ୍ନିକୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କଲେ। କୃଷ୍ଣ ସହିତ ଅର୍ଜୁନ, ମନୁଷ୍ୟମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଭାରି ହେଲେନି, କାରଣ କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ସହିତ ଥିଲେ। ଶତ୍ରୁନାଶରେ ବିଷ୍ଣୁପରି ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ପତ୍ତିରେ ସାହାଯ୍ୟକାରୀ କୃଷ୍ଣ ସହିତ, ଅଗ୍ନି ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁ ଗାଣ୍ଡୀବ ଦେଲେ। ଅପୂର୍ବ ଅସ୍ତ୍ର ଭର୍ତ୍ତି ଅକ୍ଷୟ ତୁଣୀ ଏବଂ କପିଲା ଚିହ୍ନିତ ରଥ ଦେଲେ; ସେଠାରେ ଅର୍ଜୁନ ମହାସୁର ମାୟାକୁ ମୁକ୍ତ କଲେ। ମାୟା ଏକ ଦିବ୍ୟ ସଭାଗୃହ ନିର୍ମାଣ କଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ମୂଢ଼ ଦୁର୍ୟୋଧନ ଲୋଭରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ ଇର୍ଷ୍ୟା କରିଲେ। ଏପରେ, ସୁବଳପୁତ୍ର ସହିତ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ଚୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ତାଙ୍କୁ ଅନ୍ୟାୟ ଭାବେ ଜଙ୍ଗଲକୁ ପଠାଇଲେ—ବାରୋଟି ବର୍ଷ ଦ୍ୱାରା ନିବାସ ଏବଂ ଏକ ବର୍ଷ ଗୁପ୍ତ। ଏହି ତେରୋଟି ବର୍ଷ ପରେ, ଏକ ବର୍ଷ ଗୁପ୍ତ ଭାବରେ ରାଜ୍ୟରେ ରହିଲେ; ଚଉଦୋଟି ବର୍ଷ ପରେ ଯେତେବେଳେ ସେମାନେ ନିଜ ଅଧିକାର ଧନ ଚାହିଲେ, ତାହା ଲାଭ କରିପାରିଲେନି। ଏପରେ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ଏଠାରେ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ସେନାକୁ ନଷ୍ଟ କରି ଏବଂ ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରି, ପାଣ୍ଡବମାନେ ଅତି କ୍ଷୀଣ ରାଜ୍ୟ ପୁନଃ ଲାଭ କଲେ ଏବଂ ଅଶ୍ୱମେଧ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବହୁ ବିଧି ସଂସ୍କାର କରିଲେ। ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବା ପରେ ଏବଂ ବିଦୁର ଚଳିଯିବା ପରେ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ସେମାନେ ପାଇଁ ଯଥାଯଥ ଷ୍ରାଦ୍ଧ କରି ସ୍ୱର୍ଗ ଲୋକକୁ ପ୍ରେରଣ କଲେ। ବାର୍ଷ୍ଣେୟ କୃଷ୍ଣ ନିଜ ନିବାସକୁ ଯିବା ପରେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟମାନେକୁ ସୁରକ୍ଷିତ କରି, ପାଣ୍ଡବମାନେ ମହାପ୍ରସ୍ଥାନ କରି ଉତ୍ତମ ସ୍ୱର୍ଗ ଲାଭ କଲେ। ଏଭଳି, ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ନିର୍ମଳ କର୍ମ ଥିବା ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଘଟଣା ଘଟିଥିଲା: ବିଭାଜନ, ରାଜ୍ୟ ନାଶ ଏବଂ ଜୟ। ଏଠାରେ, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ସାରା ମହାଭାରତ କୁରୁମାନଙ୍କ କର୍ମର ମହାକାଥା ସଂକ୍ଷେପରେ ଉପସ୍ଥାପନ କରିଛ। ଅପରାଧ ନଥିବା, ତୁମେ ଏହାର ଅର୍ଥ ଏବଂ ଗୁଡ଼ିକୁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହ; କାରଣ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ଶୁଣିବାକୁ ମୋର ଉତ୍ସୁକତା ବଢ଼ିଛି। ତୁମେ ଏହାକୁ ଉପସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ; କାରଣ ଆଦିକାଳର ମହାକାର୍ମ ଶୁଣିଲେ ମୁଁ କେବେ ବି ତୃପ୍ତି ନପାଉ। ନିଶ୍ଚୟ, କୌଣସି ଛୋଟ କାରଣ ନୁହେଁ ଯାହାକି ଧର୍ମଜ୍ଞ ପାଣ୍ଡବମାନେ ନିର୍ମଳ ହୋଇ ବି ଏତେ ଦୁଃଖ ସହି ପାରିଲେ ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ସେମାନେ ପ୍ରଶଂସିତ। କେଉଁ କାରଣରୁ ସେମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ନିର୍ମଳ ହୋଇ ବି, ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଦିଆ ଯନ୍ତ୍ରଣା ସହି ପାରିଲେ? ଭୀମ, ଦଶ ହଜାର ଗଜ ପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଯନ୍ତ୍ରଣା ଅନୁଭବ କରି ବି କିପରି ତାଙ୍କ ରୋଷ ଅନ୍ୟମନେ ରଖିଲେ? କୃଷ୍ଣା ଦ୍ରୌପଦୀ, ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଦ୍ୱାରା ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗ କରି ବି, ଧର୍ମିକ ହୋଇ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ରମାନେ ପ୍ରତି ତାଙ୍କ ରୋଷ ଦୃଷ୍ଟି ଅନ୍ୟମନେ ରଖିଲେ? ମାଦ୍ରୀପୁତ୍ର ଦୁଇ ବାଘ ପରି, ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଦ୍ୱାରା ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗ କରି ବି, ତାଙ୍କ ଅନୁଗତି କିପରି କଲେ ଯେଉଁ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ସମୟରେ ଚାଳ ରହିଥିଲେ? ଧର୍ମରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଧର୍ମପୁତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିର କିପରି ଅନ୍ୟାୟ ଭୋଗ କରି ବି ସବୁ ଦୁଃଖ ସହିଲେ? ଧନଞ୍ଜୟ, କୃଷ୍ଣ ରଥୀ ହୋଇ, ଅନେକ ସେନାକୁ କିପରି ବିଜୟ କଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପିତୃଲୋକକୁ ପଠାଇଲେ? ଏ ସବୁ ଘଟଣା ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ କହ; ଏବଂ ଏଠାରେ ଏଉଁଠି ମହାରଥୀମାନେ ଯେଉଁ କର୍ମ କରିଥିଲେ, ସେସବୁ କଥା ମଧ୍ୟ କହ। ଏଠାରେ ଏକ ମହା ଗଣନା ଅଛି; ଏହି ପବିତ୍ର କଥା କୃଷ୍ଣ ଦ୍ୱୈପାୟନଙ୍କ ମୁଖରୁ କହିବାକୁ ପଡ଼ିବ। ମୁଁ ଏହି ବ୍ୟାସ ମହାମୁନିଙ୍କ ଶିକ୍ଷା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉପସ୍ଥାପନ କରିବି, ଯେଉଁ ଅପାର ତେଜସ୍ୱୀ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ। ଏହି ଶତହଜାର ଶ୍ଲୋକର ଧର୍ମକାର୍ମ ଏଠାରେ ସତ୍ୟବତୀପୁତ୍ର ବ୍ୟାସ ମହାମୁନି ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଛନ୍ତି। ଏହି ଉତ୍ତମ ମହାଭାରତ ସମସ୍ତ ଉପାଖ୍ୟାନ ସହିତ ଜାଣିବା ଏବଂ ଶୁଣିବା ଉଚିତ; କିନ୍ତୁ ଏବେ, ମୁଁ ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ସଂକ୍ଷେପରେ କହିବି। ଏହି ମହାଭାରତରେ ଦୁଇ ହଜାର ଅଧ୍ୟାୟ, ଏକ ଶତ ପର୍ୱ ଏବଂ ନବ୍ୱେ ହଜାର ଦଶ ଶ୍ଲୋକ ଅଛି। ବ୍ୟାସ ମହାମୁନି ଏହାକୁ ଏଠାରେ ଅଠାରୋଟି ପୁସ୍ତକରେ ରଚନା କରିଛନ୍ତି।