ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର କହିଲେ, "ସଂଜୟ, ଯେତେବେଳେ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଡ୍ରୋଣ ନିଜ ଶସ୍ତ୍ର ଦକ୍ଷତା ଓ ବିଭିନ୍ନ ଯୁଦ୍ଧ କଳା ଦେଖାଇଲେ, ତଥାପି ପ୍ରମୁଖ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଅକ୍ଷତ ରହିଲେ, ସେଠାରୁ ମୁଁ ଜିତିବାର ଆଶା ରଖିଲିନି। ଯେତେବେଳେ ଶୁଣିଲି ଯେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ମାରିବା ପାଇଁ ଯେଉଁ ସଂଶପ୍ତକ ମହାବଳୀ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଥିଲେ, ସେମାନେ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିନଶ୍ଟ ହେଲେ, ତେବେ ମୁଁ ଜିତିବା ଆଶା କଲିନି। ଯେତେବେଳେ ଶୁଣିଲି ଯେ ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ ଅଭେଦ୍ୟ ବ୍ୟୁହ ଏକମାତ୍ର ଅଭିମନ୍ୟୁ ଭେଦିଲେ, ତେବେ ମୁଁ ଜିତିବା ଆଶା କଲିନି। ଯେତେବେଳେ ଶୁଣିଲି ଯେ ସମସ୍ତ ପ୍ରମୁଖ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଅଭିମନ୍ୟୁଙ୍କୁ ଘେରି ମାରିଲେ ଓ ଖୁସି ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ପାର୍ଥକୁ ହରାଇପାରିଲେ ନାହିଁ, ମୁଁ ତେବେ ଆଶା ରଖିଲିନି। ଅଭିମନ୍ୟୁଙ୍କୁ ମାରିବା ପରେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ରମାନେ ମୂଢ଼ତାରେ ଉଲ୍ଲାସ କଲେ ଓ ଅର୍ଜୁନ ରୋଷରେ ସିନ୍ଧୁରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, ତେବେ ମୋର ଜିତିବା ଆଶା ରହିଲା ନାହିଁ। ଅର୍ଜୁନ ସିନ୍ଧୁରାଜାଙ୍କୁ ମାରିବା ପାଇଁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କଲେ ଓ ଶତ୍ରୁମଧ୍ୟରେ ସେହି ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପୂରଣ କଲେ, ତେବେ ମୁଁ ଜିତିବା ଆଶା କଲିନି। ଧନଞ୍ଜୟଙ୍କ ଘୋଡ଼ା ଦୁର୍ବଳ ହେଲା, ସେ ଘୋଡ଼ାଗୁଡ଼ିକୁ ଅଲଗା କରି ପାଣି ପିଇଅଇଲେ, ବିଶ୍ରାମ ଦେଇ ପୁଣି ଯୋଗାଇ ରଥ ଚଳାଇଲେ, ଏହା ଦେଖି ମୁଁ ଆଶା ରଖିଲିନି। ଅର୍ଜୁନ ତାଙ୍କ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ରଥ ଓ ଦୁର୍ବଳ ଘୋଡ଼ା ସହ ଏକାକି ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ରୋକିଲେ, ଏହା ଶୁଣି ମୁଁ ଆଶା ରଖିଲିନି। ଯୁୟୁଧାନ ତାଙ୍କ ବଳିୟାନ ହାତୀ ସେନା ସହ ଡ୍ରୋଣଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ବ୍ୟୁହ ଭେଦିଲେ ଓ ଦୁଇ କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ପଛେ ଗଲେ, ଏହା ଦେଖି ମୁଁ ଆଶା ରଖିଲିନି। କର୍ଣ୍ଣ ଭୀମକୁ କଠୋର କଥା କହି ଧନୁଷ ଶିର୍ଷ ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ କଲେ, କିନ୍ତୁ ରକ୍ଷା କରି ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ଏହା ଦେଖି ମୁଁ ଆଶା ରଖିଲିନି। ଡ୍ରୋଣ, କୃତବର୍ମା, କୃପା, କର୍ଣ୍ଣ, ଡ୍ରୋଣପୁତ୍ର ଓ ମଦ୍ରରାଜା ଏମିତି ବଳବାନ ଥିଲେ, ତଥାପି ସିନ୍ଧୁରାଜାଙ୍କ ନାଶ ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଏହା ଦେଖି ମୁଁ ଆଶା ରଖିଲିନି। ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତି ମାଧବ ଘଟୋତ୍କଚ ଉପରେ ବ୍ୟୟ କଲେ, ଏହା ଦେଖି ମୁଁ ଆଶା ରଖିଲିନି। କର୍ଣ୍ଣ ଓ ଘଟୋତ୍କଚଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା, ସେଠାରେ କର୍ଣ୍ଣ ଏଇ ଶକ୍ତି ବ୍ୟବହାର କଲେ ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସବ୍ୟସାଚୀ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିପାରିଥାନ୍ତେ, ଏହା ଦେଖି ମୁଁ ଆଶା ରଖିଲିନି। ଡ୍ରୋଣ ଏକାକି ଧର୍ମ ଉଲ୍ଲଂଘନ କରି ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଥ ଉପରେ ହତ ହେଲେ, ଏହା ଦେଖି ମୁଁ ଆଶା ରଖିଲିନି। ଡ୍ରୋଣପୁତ୍ର ଓ ମାଦ୍ରୀପୁତ୍ର ନକୁଳ ଏକାକି ରଥ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ, ଏହା ଦେଖି ମୁଁ ଆଶା ରଖିଲିନି। ଡ୍ରୋଣ ହତ ହେଲାପରେ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଦିବ୍ୟ ନାରାୟଣାସ୍ତ୍ର ବ୍ୟବହାର କଲେ, ତଥାପି ପାଣ୍ଡବମାନେ ନାଶ ହେଲେ ନାହିଁ, ଏହା ଦେଖି ମୁଁ ଆଶା ରଖିଲିନି। ଭୀମସେନ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ତାଙ୍କ ଭାଇ ଦୁଶ୍ଶାସନଙ୍କ ରକ୍ତ ପିଲେ, ଏବଂ କେହି ଭୀମକୁ ରୋକିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଏହା ଦେଖି ମୁଁ ଆଶା ରଖିଲିନି। କର୍ଣ୍ଣ, ଯିଏ ଅପରାଜିତ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ, ସେ ଭାଇ ଭାଇ ମଧ୍ୟରେ ଗୁପ୍ତ ଯୁଦ୍ଧରେ ପାର୍ଥଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହତ ହେଲେ, ଏହା ଦେଖି ମୁଁ ଆଶା ରଖିଲିନି। ଡ୍ରୋଣପୁତ୍ର, ଦୁଶ୍ଶାସନ ଓ କୃତବର୍ମା, ଏହି ଶୂରମାନେ ଧର୍ମରାଜ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରାଜିତ ହେଲେ, ଏହା ଦେଖି ମୁଁ ଆଶା ରଖିଲିନି। ମଦ୍ରରାଜା, ଯିଏ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସମକ୍ଷ ଯୁଦ୍ଧରେ ସଦା ପ୍ରତିଦ୍ବନ୍ଧୀ ଥିଲେ, ସେ ଧର୍ମରାଜଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହତ ହେଲେ, ଏହା ଦେଖି ମୁଁ ଆଶା ରଖିଲିନି। ଶକୁନି, ଯିଏ ଚଳ ଓ ବିବାଦର ମୂଳ, ସେ ସହଦେବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧରେ ହତ ହେଲେ, ଏହା ଦେଖି ମୁଁ ଆଶା ରଖିଲିନି। ଦୁର୍ୟୋଧନ ଦୁର୍ବଳ ଏବଂ ଏକାକି ହୋଇ ହ୍ରଦରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ତାହାର ପାଣିକୁ ଅଚଳ କଲେ, ତାଙ୍କ ପାଖରେ ରଥ ବା ଅସ୍ତ୍ର ରହିଲା ନାହିଁ, ଏହା ଦେଖି ମୁଁ ଆଶା ରଖିଲିନି। ମୋ ପୁତ୍ର ଅସହ୍ୟ ହୋଇ ହ୍ରଦ ପାଖରେ ବସୁଦେବ ସହ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଦଢ଼ିଥିବାବେଳେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ଏହା ଦେଖି ମୁଁ ଆଶା ରଖିଲିନି। ଗଦା ଯୁଦ୍ଧରେ ଦୁର୍ୟୋଧନ ବିଭିନ୍ନ ଚକ୍ରକାର ଚଳନ କରୁଥିବା ବେଳେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଚତୁର୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟାୟ ଆଘାତରେ ହତ ହେଲେ, ଏହା ଦେଖି ମୁଁ ଆଶା ରଖିଲିନି। ପଞ୍ଚାଳ ଓ ଦ୍ରୌପଦୀପୁତ୍ରମାନେ ଘୁମେ ଡ୍ରୋଣପୁତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହତ ହେଲେ, ଭୀମ ଭୟଙ୍କର କିନ୍ତୁ ଯଶସ୍ବୀ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ, ତେବେ ମୁଁ ଆଶା ଛାଡ଼ିଦେଲି। ଭୀମଙ୍କ ଧାଵାରେ ଡ୍ରୋଣପୁତ୍ର କ୍ରୋଧରେ ପ୍ରବଳ ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ି ଉତ୍ତରାଙ୍କ ଗର୍ଭସ୍ଥ ଶିଶୁକୁ ନାଶ କଲେ, ଏହା ଦେଖି ମୁଁ ଆଶା ଛାଡ଼ିଦେଲି। ଅର୍ଜୁନ ଶାନ୍ତିର ବାକ୍ୟ କହି ଅନ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମଶିର ନିବାରଣ କଲେ, ଡ୍ରୋଣପୁତ୍ର ନିଜ ମୂଲ୍ୟବାନ ମଣି ଦେଲେ, ଏହା ଦେଖି ମୁଁ ଆଶା ଛାଡ଼ିଦେଲି। ଡ୍ରୋଣପୁତ୍ର ପ୍ରବଳ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ତରାଙ୍କ ଅଜନ୍ମ ଶିଶୁକୁ ନାଶ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, ହରି ତାହାର ଜୀବନ ଫେରାଇବା ପ୍ରତିଜ୍ଞା କଲେ, ଏହା ଦେଖି ମୁଁ ଆଶା ଛାଡ଼ିଦେଲି। ବ୍ୟାସ ଓ କୃଷ୍ଣ ଡ୍ରୋଣପୁତ୍ରକୁ ଶାପ ଦେଲେ, ଏବଂ ଏହି ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଦେଖି ମୁଁ, ମୋର ଜ୍ଞାନ ହୀନ ମନେ, ପୁଅ-ନାତି ହୀନ ହୋଇ ବିଳାପ କରୁଛି। ଗାନ୍ଧାରୀ ପୁଅ-ନାତି ହୀନ ହୋଇ ଦୟାର ଯୋଗ୍ୟ, ତେଣୁଁ ତାଙ୍କ ବୌହୁଁମାନେ ବାପା-ଭାଇ ହୀନ ହୋଇଛନ୍ତି; ପାଣ୍ଡବମାନେ ଅତି କଠିନ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କରି ରାଜ୍ୟ ଓଦାଉଛନ୍ତି। ଏହି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧରେ କେବଳ ଦଶଜଣ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଛନ୍ତି—ଆମ ପକ୍ଷରୁ ତିନିଜଣ ଓ ପାଣ୍ଡବ ପକ୍ଷରୁ ସାତଜଣ; ଏହି ଭୟଙ୍କର କ୍ଷତ୍ରିୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଠାର ଅକ୍ଷୌହିଣୀ ସେନା ବିନଶ୍ଟ ହୋଇଛି। ମୋ ଚେତନା ଅନ୍ଧକାରରେ ଢ଼ଙ୍କିଯାଇଛି, ମୁଁ ମନେ କରୁଛି ମୋତେ ମାୟା ଆକ୍ରମଣ କରିଛି; ମୋର ମନ ବହୁତ ବିକ୍ଷୁବ୍ଧ, ମୁଁ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଫେରାଇପାରୁନି।