ଏଠାରେ ଏକ ପୁନ୍ୟମୟ ଗଳ୍ପ ଆମେ ଶୁଣିବାକୁ ପାଉଛୁ, ଯାହା ମହାଭାରତର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଆସ୍ତୀକ ଉପାଖ୍ୟାନ ସହିତ ସମ୍ବନ୍ଧିତ। ଏହି ଗଳ୍ପରେ କହାଯାଇଛି, ଯେ ଯେଉଁଠି କେହି ଦିନ କିମ୍ବା ରାତିରେ ଅସିତ, ଆର୍ତିମନ୍ତ ଓ ସୁନୀଥଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିଥାଏ, ସେଉଁଠି ସେ ଅଜଗରଙ୍କ ଭୟରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ। ଏହିପରି, ଯଦି କେହି ଜରତ୍କାରୁ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଜରତ୍କାରୁଙ୍କ ଅନୁଷ୍ଠାନରୁ ଜନ୍ମିତ ଆସ୍ତୀକଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରେ, ଯିଏ ସର୍ପ-ଯଜ୍ଞରେ ସର୍ପମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ, ତେବେ ସର୍ପମାନେ ତାଙ୍କୁ କଷ୍ଟ ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏହି ଉପାଖ୍ୟାନରେ ଏହିପରି କହାଯାଇଛି – "ଓ ସର୍ପ, ତୁମେ ପଛୁଡ଼ ହେବା; ଆଶୀର୍ବାଦ ଥାଉ, ତୁମେ ଦୂରେ ଚାଲିଯାଅ। ଜନମେଜୟଙ୍କ ଯଜ୍ଞର ଶେଷରେ, ଆସ୍ତୀକଙ୍କ ଉପଦେଶକୁ ସ୍ମରଣ କର।" ଯଦି କୌଣସି ସର୍ପ ଆସ୍ତୀକଙ୍କ ଉପଦେଶ ଶୁଣିବା ପରେ ପଛୁଡ଼ି ନାହିଁ, ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଶିଂଶପା ଫଳ ପରି ଶତ ଖଣ୍ଡରେ ଭାଗିଯିବ। ଏଭଳି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସର୍ପମାନେ ଏହିପରି ଉପଦେଶ ଦେଇଥିଲେ, ଦ୍ବିଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆସ୍ତୀକ ଏହାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଇ, ନିଜ ଚିତ୍ତକୁ ବିଦାୟ ଦିଅଉଥିଲେ। ତାପରେ, ନାଗପତି ଏହି ଉପଦେଶ ସର୍ପମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କହି, ନିଜ ଗୃହକୁ ସର୍ପମାନଙ୍କ ସହିତ ଚାଲିଯାଇଥିଲେ। ଏଭଳି, ସର୍ପମାନେ ସର୍ପ-ଯଜ୍ଞରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆସ୍ତୀକ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ନ୍ୟାୟପରାୟଣ, ସମୟ ପରେ ନିଜ ପରିବାର – ପୁଅ ଓ ପୁଅନ୍ତି – ସହିତ ନିଜ ଶେଷ ଦିନକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ। ଏହି ଉପାଖ୍ୟାନ ଏପରି ଭାବରେ ଏକ ଅନ୍ତ ସହିତ ଏହି କଥା କହାଯାଇଛି – ଏହି ଉପାଖ୍ୟାନ ଶୁଣିଲେ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ସର୍ପର ଭୟ ରହିନାହିଁ। ଯେପରିକି ତୁମର ପୂର୍ବଜ ପ୍ରମତି ତାଙ୍କ ପୁଅ ରୁରୁଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଥିଲେ, ତେପରି ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଛି। ମୁଁ ଯେ କଥା ଶୁଣିଛି, ସେଇ ଅସ୍ତୀକ ମୁନିଙ୍କ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଉପାଖ୍ୟାନ ଆରମ୍ଭରୁ କହିଛି, ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ। ତୁମେ ଯେପରି ମୋତେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲ, ଦୁନ୍ଦୁଭାଙ୍କ ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ତୁମ ଜିଜ୍ଞାସା ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ହେଉ। ଅସ୍ତୀକଙ୍କ ଧର୍ମମୟ ଏହି ଉପାଖ୍ୟାନ ଶୁଣିଲେ, ମାନବ ମେଳାପୁର୍ବକ ଦୀର୍ଘ ଆୟୁ ଓ ମୋକ୍ଷ ପାଇଥାଏ। ଏହି ଉପାଖ୍ୟାନ ଶୁଣିବା ପରେ, ଭୃଗୁଙ୍କ ବଂଶରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ମହାଭାରତର ବିଶିଷ୍ଟ ଗଳ୍ପ ତୁମେ ମୋତେ କହିଛ। ଓ ସୌତେ, ମୁଁ ତୁମେ କହିଥିବାରେ ପ୍ରସନ୍ନ। ଏବେ ମୁଁ ତୁମେ ଉପଯୁକ୍ତ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବି; ବ୍ୟାସଙ୍କ ରଚିତ ଉପାଖ୍ୟାନଗୁଡିକୁ ଆଉ ଏକଥା ମୋତେ କହିବାକୁ ଚାହେଁ। ଏହି ଅତି ଦୁର୍ଲଭ ସର୍ପ-ଯଜ୍ଞରେ, ଯେଉଁଠି ବିଭିନ୍ନ କ୍ରିୟା କ୍ରମ ଓ ସଭ୍ୟମାନଙ୍କ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଥିଲେ, ଏଠି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଉପାଖ୍ୟାନଗୁଡିକୁ ତୁମେ ଆମକୁ କହିବାକୁ ଚାହିଁ। ସେଉଁଠି, ବ୍ୟାସ ମହାଭାରତର ମହା ଉପାଖ୍ୟାନ କହିଥିଲେ, ଯାହା ପାଣ୍ଡବମାନେ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ଆଣିଥିଲେ। ଏହି ମହାଭାରତ ଉପାଖ୍ୟାନ, ଯାହା କୃଷ୍ଣ ଦ୍ୱୈପାୟନ ଜନମେଜୟଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନରେ କହିଥିଲେ, ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଗଳ୍ପ ମୁଁ ତୁମେ କହିବି। ଏହି ଉପାଖ୍ୟାନ ମହା ଋଷିଙ୍କ ଶୁଧ୍ଧ ଚିତ୍ତର ମନ ମହାସାଗରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଏହି ଗଳ୍ପ ରତ୍ନମୟ। ମୁଁ ଏହି ମହା ଉପାଖ୍ୟାନ, କୃଷ୍ଣ ଦ୍ୱୈପାୟନ କହିଥିବା ଅନୁସାରେ, ଆରମ୍ଭରୁ ତୁମେ କହିବି। ଏହି ଉପାଖ୍ୟାନ ଶୁଣିବାକୁ ମୋର ମନେ ଅତି ଆନନ୍ଦ ଜନ୍ମ ନେଉଛି। ଏହି ଉପାଖ୍ୟାନ ଅନୁସାରେ, ଯେତେବେଳେ ଜନମେଜୟଙ୍କ ସର୍ପ-ଯଜ୍ଞର ଅନୁଷ୍ଠାନ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁନି କୃଷ୍ଣ ଦ୍ୱୈପାୟନ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଆସିଲେ। ଯିଏ କଳିଙ୍କୁ ପରାଶରଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ, ଯିଏ ଯମୁନା ଦ୍ୱୀପରେ ଜନ୍ମିଥିଲେ, ଯିଏ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ପ୍ରପିତାମହ। ଏହି ବ୍ୟାସ, ଜନ୍ମ ସମୟରୁ ଏକ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ଦେହ ବୃଦ୍ଧି କରିଥିଲେ, ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗ ଓ ଇତିହାସ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ଲାଭ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ବିଶିଷ୍ଟ ତପ, ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନ, ଉପବାସ, କ୍ରୋଧ, ଜନ୍ମ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ଦ୍ୱାରା କେହି ତାଙ୍କ ପରି ଲାଭ କରିପାରିନଥିଲେ। ଏହି ବ୍ୟାସ, ବେଦର ଏକକୁ ଚାରି ଭାଗରେ ବିଭାଜିତ କରିଥିଲେ; ଉଚ୍ଚ ଓ ନିମ୍ନ ଜ୍ଞାନର ଅଧିକାରୀ, ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି, କବି, ସତ୍ୟ ଓ ଶୁଧ୍ଧ। ତିନି, ପାଣ୍ଡୁ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଓ ବିଦୁରଙ୍କୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରି, ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ ବଂଶକୁ ବିସ୍ତାର କରିଥିଲେ, ତାଙ୍କ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଯଶ ଓ ନ୍ୟାୟପରାୟଣତା ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏହି ମହାତ୍ମା ବ୍ୟାସ ଜନମେଜୟଙ୍କ ସଭାରେ ନିଜ ଶିଷ୍ୟମାନେ – ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗର ଜ୍ଞାନୀ – ସହିତ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେଉଁଠି ରାଜା ଜନମେଜୟ ସଭ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବସିଥିବା, ଇନ୍ଦ୍ର ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବସିଥିବା ପରି ଦେଖିଲେ। ତାଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ଦେଶର ରାଜାମାନେ ଓ ବ୍ରହ୍ମା ପରି ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ଥିବା ପୁରୋହିତମାନେ ଆବୃତ କରିଥିଲେ। ଜନମେଜୟ ଏହି ମୁନିଙ୍କ ଆଗମନ ଦେଖି, ନିଜ ଅନୁଚରମାନେ ସହିତ ଶୀଘ୍ର ଉଠି ଆନନ୍ଦରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ସ୍ୱାଗତ କଲେ। ସଭାର ଅନୁମତିରେ, ଏକ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ସିଂହାସନ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି, ଶକ୍ର ଯେପରି ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ ସ୍ୱାଗତ କରନ୍ତି, ସେପରି ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ବସାଇଲେ। ସେଉଁଠି, ବ୍ୟାସ ଦିବ୍ୟ ଋଷିମାନେ ଦ୍ୱାରା ଆଦରିତ ହେଲେ, ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ବିଦ୍ୟା ଦେଲେ। ଚରଣାମୃତ, ପାନୀୟ ଜଳ, ଅର୍ଘ୍ୟ ଓ ଏକ ଗାଁ ଦେଇ, ଜନମେଜୟ ନିଜ ପ୍ରପିତାମହ ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ଆଦର କଲେ। ବ୍ୟାସ ଏହି ପୂଜା ଗ୍ରହଣ କରି, ଗାଁ ଗ୍ରହଣ କରି, ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ। ଜନମେଜୟ ଆଦର ଓ ସ୍ନେହ ଦେଇ, ନିଜ ପାଖରେ ବସି, ମନରେ ଆନନ୍ଦ ନେଇ ତାଙ୍କର କୁଶଳ ଜାଣିଲେ। ବ୍ୟାସ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କର କୁଶଳ ଜଣାଇ, ସଭାର ସଭ୍ୟମାନେ ଦ୍ୱାରା ବିଦ୍ୟା ଦେଇ, ତାଙ୍କ ଆଦର ଫେରାଇଲେ। ତାପରେ, ସଭାର ସଭ୍ୟମାନେ ସହିତ ଜନମେଜୟ ହାତ ଜୋଡି, ଦ୍ବିଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ – "ତୁମେ କୁରୁ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଉପରେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ସାକ୍ଷୀ; ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଉପାଖ୍ୟାନ ମୁଁ ତୁମର ମୁଖରୁ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ, ଓ ବ୍ୟାସ ମୁନି।" ଏପରି, ଏହି ଉପାଖ୍ୟାନ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷିଙ୍କ ମୁଖରୁ ଜନମେଜୟ ଓ ସଭାର ସମ୍ମୁଖରେ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଯାହା ମହାଭାରତର ଦୀପ୍ତି ଓ ପୁନ୍ୟ ଏବଂ ନିତ୍ୟ ଜ୍ଞାନର ଉପାଖ୍ୟାନ।