ଏହି ପବିତ୍ର ଘଟଣା ଆମେ ଏକତାରାରେ ଶୁଣିବା ଯାଉଛୁ। ଜନମେଜୟଙ୍କ ସର୍ପ-ଯଜ୍ଞ ବଡ଼ ଉତ୍ସାହ ଓ ନିୟମିତ ରୀତିରେ ଚାଲିଥିଲା, ତଥାପି ଭୟରେ ପୀଡିତ ଟକ୍ଷକ ଅଗ୍ନିକୁ ତଳେ ପଡ଼ିନାହେ। ଏହି ସମୟରେ, ଏତେ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏବଂ ମନ୍ତ୍ରମାଳା ଥିଲେ, ଟକ୍ଷକ କିପରି ଅଗ୍ନିକୁ ତଳେ ଯାଇନାହେ? ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠିଲା। ଏହି ସମୟରେ, ଆସ୍ତୀକ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ହାତରେ ଲଟକିଥିବା, ଭୟରେ ଅଚେତନ ଓ ବିହ୍ବଳ ଟକ୍ଷକଙ୍କୁ ତିନିଥର କହିଲେ—"ବନ୍ଦ କର! ବନ୍ଦ କର! ବନ୍ଦ କର!" ଟକ୍ଷକ ଏହି ଭୟ ଓ ଦୁଃଖରେ ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀ ମଧ୍ୟରେ ଲଟକିଥିବା ମନୁଷ୍ୟ ପରି ରହିଗଲେ। ତାପରେ, ଶଭାର ଉଦ୍ଦୀପନାରେ ରାଜା ଜନମେଜୟ କହିଲେ, "ଆସ୍ତୀକ କହିଥିବା ମତେ ହେଉ।" ଏହି ଯଜ୍ଞ ଶେଷ ହେଉ, ସର୍ପମାନେ ଶାନ୍ତି ପାଉ, ଆସ୍ତୀକ ଖୁସି ହେଉ, ଏବଂ ସୂତଙ୍କ କଥା ପୂରଣ ହେଉ। ଏହି ଦୟା ଦେଇବା ପରେ, ଶଭାରେ ଉଲ୍ଲାସ ରବ ଉଠିଲା, ଆସ୍ତୀକଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହ ଦିଆଯିବା ପରେ ଯଜ୍ଞ ଏକଦମେ ବନ୍ଦ ହେଇଗଲା। ଏହିପରି, ପାଣ୍ଡବ ରାଜା ପରିକ୍ଷିତଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ଶେଷ ହେଲା ଏବଂ ଭାରତ ରାଜା ଜନମେଜୟ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ। ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଶଭା ଏବଂ ସମସ୍ତ ଉପସ୍ଥିତ ଲୋକଙ୍କୁ ଶତ-ଶତ ଧନ ଦେଲେ। ଲାଲ ଆଖି ସୂତ ଓ ବିଶ୍ୱକର୍ମାକୁ ମଧ୍ୟ ଉପହାର ଦେଲେ, କାରଣ ସେମାନେ ସର୍ପ-ଯଜ୍ଞ ଶେଷ କରିବା ଉପରେ ପୂର୍ବରୁ କଥା ଥିଲେ। ଯେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏହି ଉଦ୍ଧାରର କାରଣ ଥିଲେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ବହୁ ଧନ, ଖାଦ୍ୟ ଓ ବସ୍ତ୍ର ପାଇଲେ। ରାଜା, ଅପାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ଏବଂ ଯଜ୍ଞ ଅନୁସାରେ ଶେଷ ସ୍ନାନ କରିଲେ। ରାଜା ଏବଂ ତାଙ୍କର ମନ ଖୁସି ଓ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଇ, ଆସ୍ତୀକଙ୍କୁ ଘରକୁ ପଠାଇଲେ। ଏବଂ କହିଲେ, "ତୁମେ ପୁନି ଆସ, ମୋ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞରେ ଅଂଶ ନେବାକୁ ପାରିବ।" ଆସ୍ତୀକ ଖୁସି ହେଇ "ଏମିତି ହେଉ" କହି, ଅଦ୍ୱିତୀୟ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କରି, ରାଜାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି ଚାଲିଗଲେ। ସେ ବଡ଼ ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କ ମାମା ଓ ମାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ସେମାନେ ପାଖରେ ଯାଇ, ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ସମସ୍ତ ଘଟଣା ବିବରଣ କଲେ। ଏହି ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ଏକତ୍ରିତ ସର୍ପମାନେ ମୋହ ମୁକ୍ତ ହେଇ, ଆସ୍ତୀକ ଉପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ଏବଂ କହିଲେ, "ତୁମେ ଚାହୁଁଥିବା ଦୟା ଚୟନ କର।" ସମସ୍ତ ସର୍ପ ଆସ୍ତୀକଙ୍କୁ ପୁନି ପୁନି କହିଲେ, "ହେ ଜ୍ଞାନୀ, ଆଜି ତୁମେ ଚାହୁଁଥିବା କଣ ମୁଁ କରିପାରିବି? ଆମେ ଖୁସି ଓ ମୁକ୍ତ ହେଲୁ; ଆଜି ତୁମେ କଣ ଚାହୁଁଛ?" ଆସ୍ତୀକ କହିଲେ, "ସନ୍ଧ୍ୟା ଓ ପ୍ରଭାତରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏବଂ ଶୁଧ୍ଧ ମନ ଲୋକମାନେ, ଏହି ଧର୍ମ ଗଥା ପଠିଲେ, ସର୍ପମାନେ ତାଙ୍କୁ କେବେ ଭୟ ଦେବେ ନାହିଁ।" ସର୍ପମାନେ ଖୁସି ହେଇ ମାମାପୁତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଏମିତି ହେଉ, ଏହି ଦୟା ତୁମକୁ ଦିଆଯାଇଛି। ଆମେ ଭଲପାଇ ଯାହା ଚାହୁଁଛ, ସେ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ।" ଯେଉଁ କୌଣସି ଲୋକ ଅସିତ, ଆର୍ତିମନ୍ତ, ସୁନୀଥଙ୍କୁ ଦିନ ଓ ରାତିରେ ସ୍ମରଣ କରିବେ, ସେମାନେ ସର୍ପରୁ କେବେ ଭୟ ପାଇବେ ନାହିଁ। ଯେଉଁ ଜରତ୍କାରୁ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଜରତ୍କାରୁର ଉତ୍ପନ୍ନ ଆସ୍ତୀକ, ସର୍ପ-ଯଜ୍ଞରେ ସର୍ପମାନେକୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ—ତାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିଲେ, ଶୁଭ ଏବଂ ଦୟାଳୁ ସର୍ପମାନେ, ମୋତେ କେବେ କ୍ଷତି କରିବେ ନାହିଁ। "ହେ ସର୍ପ, ଯାଉ, ଶୁଭ ହେଉ; ଦୟାଳୁ ବିଷଧର, ଯାଉ। ଜନମେଜୟଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ଶେଷରେ, ଆସ୍ତୀକଙ୍କ କଥା ସ୍ମରଣ କର।" ଯେଉଁ ସର୍ପ, ଆସ୍ତୀକଙ୍କ କଥା ଶୁଣିବା ପରେ ଫେରିଯିବେ ନାହିଁ, ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଶିଂଶପା ଫଳ ପରି ଶତ ଖଣ୍ଡ ହେଇଯିବ। ଏପରି, ସମସ୍ତ ମୁଖ୍ୟ ସର୍ପମାନେ ଆସ୍ତୀକଙ୍କୁ କଥା କହି, ଦ୍ୱିଜାତି ଆସ୍ତୀକ ଏହି ଉଲ୍ଲାସ ନେଇ ନିଜ ମନକୁ ବିଦାୟ ଦେଲେ। ସର୍ପମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି କଥା କହି, ନାଗ ରାଜା, ସମସ୍ତ ସର୍ପ ସହିତ ନିଜ ଗୃହକୁ ଚାଲିଗଲେ। ସର୍ପ-ଯଜ୍ଞରୁ ସର୍ପମାନେକୁ ଉଦ୍ଧାର କରି, ଧର୍ମାତ୍ମା ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆସ୍ତୀକ ସମୟ ଅନୁସାରେ ପୁତ୍ର ଓ ପୌତ୍ରମାନେ ସହିତ ନିଜ ଅନ୍ତକାଳ ପାଇଲେ। ଏହି ଭାବରେ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଆସ୍ତୀକଙ୍କ ଗଥା ଏହି ଅନୁସାରେ କହିଛି; ଏହି ଗଥା ପଠିଲେ, କେଉଁଠି କେବେ ସର୍ପରୁ ଭୟ ରହିନାହିଁ। ଯେପରି ତୁମର ପୂର୍ବଜ ପ୍ରମତି ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ରୁରୁଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଥିଲେ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ ଏହିପରି କହିଛି। ମୁଁ ଯାହା ଶୁଣିଛି, ତାହା ଅନୁସାରେ କହିଛି—ଅତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆସ୍ତୀକ ଋଷିଙ୍କ ଗଥା ଆରମ୍ଭରୁ କହିଛି। ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମେ ଯାହା ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛ, ଡୁନ୍ଦୁଭାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ତୁମର ଉତ୍ସୁକତା ଶାନ୍ତ ହେଉ। ଆସ୍ତୀକ ଗଥା ଶୁଣିଲେ, ଯାହା ଧର୍ମ ବୃଦ୍ଧି କରେ, ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେବା ଏବଂ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଲାଭ ହେଉ। ଏଉଁ, ଭୃଗୁ ବଂଶରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ତୁମେ ମୋତେ ଏହି ମହା ଗଥା କହିଛ; ହେ ସୂତ, ମୁଁ ତୁମର କଥା ଶୁଣି ଖୁସି ହେଲି। ମୁଁ ଆଉ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବି, ହେ ସୂତପୁତ୍ର, ବ୍ୟାସଙ୍କ ରଚିତ ଗଥା ଆଉ ଏକଥା ମୋତେ କହିବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରୁଛି। ଏହି ଅତି କଠିନ ସର୍ପ-ଯଜ୍ଞରେ, ଯଜ୍ଞ ଆଚାର ଓ ଶଭାର ମଧ୍ୟରେ, ଯାହା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କଥା ଉଠିଥିଲା, ସେଗୁଡିକୁ ତୁମ ମୁଁ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛି, ହେ ସୂତ; ଦୟାକରି କହ। ଯଜ୍ଞ ଆଚାର ମଧ୍ୟରେ, ଦ୍ୱିଜାତିମାନେ ବେଦ ଆଧାରିତ କଥା କହିଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ବ୍ୟାସ ମହାଭାରତର ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ, ବଡ଼ ଗଥା କହିଥିଲେ। ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତି ବଢ଼ାଇଥିବା ମହାଭାରତ କଥା ତାହା ସମୟରେ କୃଷ୍ଣ ଦ୍ୱୈପାୟନ ଜନମେଜୟଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନରେ କହିଥିଲେ। ସେ ତାହା ସଠିକ୍ ଭାବରେ ଯଜ୍ଞ ଆଚାର ମଧ୍ୟରେ ଶୁଣାଇଥିଲେ; ମୁଁ ଏହି ଶୁଭ କଥା ସଠିକ୍ ଭାବରେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛି। ଏହି ମହା ଋଷିଙ୍କ ଶୁଧ୍ଧ ମନର ସାଗରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଏହି ଗଥା, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମବାନ୍ତ, ରତ୍ନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏହି କଥା ଦୟାକରି କହ।