ଏହି ଜଗତରେ, ରାଜା, ତୁମେ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କେହି ମଧ୍ୟ ଜନସମୁଦାୟଙ୍କୁ ଏତେ ଉତ୍ତମ ଭାବେ ରକ୍ଷା କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ତୁମର ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ଠା ଦେଖି ମୁଁ ସବୁବେଳେ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ରହେ, ତୁମେ ମନେ ମୋତେ ବରୁଣ, ଧର୍ମରାଜ ବା ଯମଙ୍କ ସମାନ ଲାଗୁଛ। ଯେପରି ଶକ୍ର, ବଜ୍ରଧାରୀ ଇନ୍ଦ୍ର, ଏହି ପୃଥିବୀରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ରକ୍ଷକ, ସେପରି ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଜନମାନ୍ୟଙ୍କ ପାଳକ। ମୋ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଏଠାରେ ତୁମେ ସମସ୍ତ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ, ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏମିତି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ରାଜା ଜନ୍ମନେଇନାହାନ୍ତି। ତୁମେ ଶକ୍ତିରେ ଖଟ୍ୱାଙ୍ଗ, ନଭାଗ, ଦିଲୀପ, ଯୟାତି ଓ ମନ୍ଧାତାଙ୍କ ସମାନ; ତୁମର ତେଜ ଉଦୟାଚଳ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଆଭା ପରି; ତୁମେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଭଳି ଉଚ୍ଚ ନୀତି ଓ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ରେ ରାଜ୍ୟ କରୁଛ। ତୁମେ ଭଳି ଭଳି ଶକ୍ତିକୁ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ରଖ, ବାଲ୍ମୀକି ପରି; ତୁମର କ୍ରୋଧ ବଶୀଭୂତ, ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ପରି; ତୁମ ଶାସନ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସମାନ ଏବଂ ତୁମ ତେଜ ନାରାୟଣଙ୍କ ପରି ଚମକୁଛ। ଯମ ଯେପରି ଧର୍ମ ବିଚାରରେ ପାରଙ୍ଗତ ଓ କୃଷ୍ଣ ଯେପରି ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଶିରୋମଣି, ସେପରି ତୁମେ ଧନ-ଧାନ୍ୟର ନିବାସ ଓ ଯଜ୍ଞର ଆଧାର। ଶକ୍ତିରେ ତୁମେ ଦମ୍ଭୋଦ୍ଭବଙ୍କ ସମାନ, ଶସ୍ତ୍ର ବିଦ୍ୟାରେ ରାମଙ୍କ ପରି, ତେଜରେ ଔର୍ବ ଓ ତ୍ରିତାଙ୍କ ସମାନ, ଦର୍ଶନରେ ଭାଗୀରଥଙ୍କ ପରି ଦୁର୍ଲଭ। ଏପରି ଶ୍ରୀମନ୍ତ ରାଜାଙ୍କୁ, ସଭାସଦ୍ଗଣ, ପୁରୋହିତ ଓ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରୀ ସମସ୍ତେ ପ୍ରଶଂସା କରି ଖୁସି ହେଲେ। ସେମାନଙ୍କର ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଦେଖି, ରାଜା ଜନମେଜୟ କଥା କହିଲେ। “ଏଠି ଥିବା ଏହି ଶିଶୁ ଯଦ୍ୟପି ଅପରିପକ୍ୱ, ତଥାପି ବୃଦ୍ଧଙ୍କ ପରି କଥା କହୁଛନ୍ତି। ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଶିଶୁ ଭାବି ନୁହେଁ, ବୃଦ୍ଧ ଭାବି ଦେଖୁଛି। ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଏକ ବର ଦେବାକୁ ଚାହେଁ—ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଏହା ଠିକ୍ ଭାବେ ବ୍ୟବସ୍ଥା କର। ଏବେ ଯେପରି ତକ୍ଷକ ତ୍ବରିତ ଆସୁଛି...” ବର ଦେବାକୁ ଚାହିଁ ରାଜା କହିଲେ, “ତୁମେ ବର ଚୟନ କର।” ତେବେ ହୋତାର, ମନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟି ନଥିବା, କହିଲେ: “ତକ୍ଷକ ଏହି ଯଜ୍ଞ ଚାଲିଥିବା ବେଳେ ଆସୁନାହାନ୍ତି।” ରାଜା କହିଲେ, “ଯେପରି ମୋ ପାଇଁ ଏହି ଯଜ୍ଞ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉ, ଏବଂ ତକ୍ଷକ ତ୍ବରିତ ଆସୁ, ସେପରି ସମସ୍ତେ ଉତ୍ତମ ଚେଷ୍ଟା କର, କାରଣ ସେ ମୋର ଶତ୍ରୁ।” ଶାସ୍ତ୍ର ଏବଂ ଅଗ୍ନି ଯେପରି କହୁଛି, ତକ୍ଷକ ଭୟରେ ପୀଡିତ ହୋଇ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଆଶ୍ରୟରେ ଅଛନ୍ତି। ଲାଲ ଆଖି ଓ ବିଶାଳ ଆତ୍ମା ଥିବା ସାରଥି, ପୁରାତନ କଥା ଜାଣିଥିବା, ଏହି ଅବସ୍ଥା ଦେଖି ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ: “ପ୍ରାଚୀନ ପ୍ରଥା ଅନୁଯାୟୀ ଏବେ ମୁଁ କହୁଛି—ଇନ୍ଦ୍ର ତକ୍ଷକଙ୍କୁ ଏକ ବର ଦେଇଥିଲେ: ‘ମୋ ସହିତ ଏଠି ରୁହ, ଭଲ ଭାବେ ରକ୍ଷିତ ହେବ; ଅଗ୍ନି ତୁମକୁ ଦାହ କରିପାରିବ ନାହିଁ।’” ଏପରି ସର୍ପମାନେ ଭୟମୁକ୍ତ ହୋଇ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ଏହି କଥା ଭାବି, “ଏହା ଘଟିବ,” ବିଚାର କଲେ। ତକ୍ଷକ, ଉପର ଆଚ୍ଛାଦନରେ ରଖାଯାଇ, ଭୟରେ ବିକଳ ହୋଇ, କୌଣସି ଶାନ୍ତି ନ ପାଇଲେ। ତେବେ ମନ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ ରାଜା, କ୍ରୋଧିତ ଓ ତକ୍ଷକଙ୍କ ନିଶ୍ଚୟ ନାଶ ଚାହିଁ, ପୁନି କହିଲେ: “ଯଦି ସେ ତକ୍ଷକ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଆଶ୍ରୟରେ ଅଛି, ତେବେ ଅଗ୍ନି ଦ୍ୱାରା ତକ୍ଷକ ସହିତ ଇନ୍ଦ୍ରକୁ ମଧ୍ୟ ଆଣି ଦେଉ।” କିନ୍ତୁ ରାଜା ଜନମେଜୟ ନିଜେ ତକ୍ଷକଙ୍କୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରିନଥିଲେ, ତେଣୁ ହୋତା ପୁନି ତକ୍ଷକଙ୍କୁ ଆଣିବା ପାଇଁ ଅଘ୍ନିହୋତ୍ର କଲେ। ଏପରି ହୋତା ହବନ କରୁଥିବା ବେଳେ, ତକ୍ଷକ ପୁରନ୍ଦର (ଇନ୍ଦ୍ର) ସହିତ ଆକାଶରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ, ଏବଂ ଭୟ ଓ ଆତଙ୍କରେ ବିକଳ ହେଲେ। ପୁରନ୍ଦର ଏହି ଯଜ୍ଞ ଦେଖି, ତକ୍ଷକ ସହିତ ତାହାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ପରେ ଭୟଭୀତ ତକ୍ଷକଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ନିଜ ନିବାସକୁ ଫେରିଗଲେ। ଇନ୍ଦ୍ର ଚାଲିଯିବା ପରେ, ତକ୍ଷକ ଭୟ ଓ ଅସ୍ମର୍ତ୍ତିରେ ବିକଳ ହୋଇ, ମନ୍ତ୍ର ଶକ୍ତିରେ ଅଗ୍ନିକୁ ଦିଗରେ ଅବଶ ଭାବେ ଟାଣିଯାଉଥିଲେ। ଏହା ଦେଖି, ଯଜ୍ଞର ପୁରୋହିତମାନେ କହିଲେ: “ଏହି ତକ୍ଷକ ତ୍ବରାନ୍ୱିତ ଭାବେ ତୁମ ପ୍ରଭାବରେ ଆସୁଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ଦହାଡ଼ି ଶୁଣାଯାଉଛି।” ନିଶ୍ଚୟ, ତକ୍ଷକ ବଜ୍ରଧାରୀ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତ୍ୟାଗିତ, ମନ୍ତ୍ରର ଭୟରେ ଆକାଶରୁ ତଳକୁ ପଡ଼ିଛନ୍ତି, ମନ୍ଦ ଶ୍ୱାସ ଓ ଅସ୍ଥିର ମନସ୍କାମନ୍ତି, ନାଗମଣ୍ଡଳର ଏହି ପ୍ରଭୁ ଅବସ୍ଥିତ। “ତୁମର ଯଜ୍ଞ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ଚାଲିଛି, ରାଜା; ଏବେ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ବର ଦିଅ। ତୁମେ ଯୁବକ ଓ ଅପାର ଆକୃତିର ଧାରକ, ଯେକୌଣସି ଇଚ୍ଛିତ ବସ୍ତୁ ଚୟନ କର, ଯଦି ସମ୍ଭବ ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେବି।” ଏପରି ତକ୍ଷକ ଅଗ୍ନିକୁ ପଡ଼ିବାକୁ ଯାଉଥିବା ବେଳେ, ଅସ୍ତିକ ମଧ୍ୟସ୍ଥ ହୋଇ କହିଲେ: “ଯଦି ଆପଣ ମୋତେ ବର ଦେବେ, ରାଜା ଜନମେଜୟ, ମୁଁ ଏହି ବର ଚାହେଁ—ଆପଣଙ୍କର ଏହି ଯଜ୍ଞ ବନ୍ଦ ହେଉ, ଆଉ କୌଣସି ସର୍ପ ଏଠାରେ ନ ପଡ଼ୁନ୍ତୁ।” ଏପରି କହିଲେ, କିନ୍ତୁ ପରୀକ୍ଷିତଙ୍କ ପୁତ୍ର ଜନମେଜୟ ମନରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ନହୋଇ, ଅସ୍ତିକଙ୍କୁ କହିଲେ: “ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ରୌପ୍ୟ, ଗାଈ ବା ଯେକୌଣସି ଇଚ୍ଛିତ ବସ୍ତୁ ମୁଁ ଦେଉଛି, କିନ୍ତୁ ମୋ ଯଜ୍ଞ ବନ୍ଦ କରିବାକୁ କହିନାହଁ।” ଅସ୍ତିକ କହିଲେ, “ମୁଁ ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ରୌପ୍ୟ, ଗାଈ ଚାହେଁନି, ରାଜା; ଆପଣଙ୍କର ଯଜ୍ଞ ବନ୍ଦ ହେଉ, ମୋର ମାତୃକୁଳର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ।” ଏପରି ଅସ୍ତିକ କହିଲେ, ରାଜା ପରୀକ୍ଷିତ ପୁନିପୁନି ଅସ୍ତିକଙ୍କୁ କହିଲେ: “ଅନ୍ୟ ବର ଚୟନ କର, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜ;” କିନ୍ତୁ ଅସ୍ତିକ, ଭୃଗୁଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ବର ଚାହିଲେ ନାହିଁ। ତେବେ, ସେଠାରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟମାନେ ଏକାଠି ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ: “ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ନିଜ ବର ପାଉନ୍ତୁ।” ଏହି ସର୍ପସତ୍ର ଯଜ୍ଞରେ ଯେଉଁ ସର୍ପମାନେ ଅଗ୍ନିକୁ ପଡ଼ିଲେ, ସେମାନଙ୍କର ନାମ ଶୁଣିବାକୁ ମୁଁ ଚାହେଁ, ହେ ସୂତପୁତ୍ର। ଏଠାରେ ହଜାର, ଦଶହଜାର ଏବଂ କୋଟି କୋଟି ସର୍ପ ନଶ୍ଟ ହୋଇଗଲେ; ସେମାନଙ୍କ ଅତିରିକ୍ତ ସଂଖ୍ୟା ଦେଖି ସମସ୍ତଙ୍କ ନାମ ଗଣନା କରିପାରିବି ନାହିଁ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ। ଏବେ ମୁଁ ମୁଖ୍ୟ ସର୍ପମାନଙ୍କ ନାମ ଶୁଣାଉଛି, ଯେଉଁମାନେ ଅଗ୍ନିକୁ ଅର୍ପିତ ହେଲେ। ବାସୁକିଙ୍କ ବଂଶର କ୍ରମାନୁସାରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜନ୍ମ ଥିବା, କଳା, ଲାଲ, ଧଳା, ଭୟଙ୍କର, ବିଶାଳ ଓ ବିଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସର୍ପମାନଙ୍କ ନାମ ଶୁଣ।