ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, ପ୍ରୟାଗରେ ସୋମ, ବରୁଣ ଏବଂ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା। ଏହି ପରମ୍ପରାରେ, ଭାରତବଂଶୀ ପରିକ୍ଷିତଙ୍କ ପୁତ୍ର ଜନମେଜୟଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ମଧ୍ୟ ଏହି ମହାନ ଯଜ୍ଞମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠତାକୁ ଅନୁସ୍ମାରଣ କରାଯାଉଛି, ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କ କୁଶଳ ଓ ମଙ୍ଗଳ କାମନା କରାଯାଉଛି। ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶତ ଶତ ଯଜ୍ଞ, ତାଙ୍କ ସମାନ ଅନ୍ୟ ଶତ ଯଜ୍ଞ, ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜନମେଜୟଙ୍କ ଏହି ଯଜ୍ଞ ମଧ୍ୟ ସମାନ ମହତ୍ତ୍ୱ ଅର୍ଜନ କରିଛି। ଯମ, ହରିମେଧାସ, ରଣ୍ଟିଦେବ, ଗୟା, ଶଶବିନ୍ଦୁ, ବୈଶ୍ରବଣ, ନୃଗ, ଅଜମୀଢ଼, ଦଶରଥ, ଏବଂ ଅନେକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାଜାମାନେ ଯେଉଁଯେଉଁଠି ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ, ସେଉଁଠି ଏହି ଯଜ୍ଞ ମଧ୍ୟ ଏକ ମହାନ ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ ହେବାକୁ ଯାଉଛି। ସ୍ୱର୍ଗରେ ଶୁଣାଯାଇଥିବା ଦେବପୁତ୍ରଙ୍କ ଯଜ୍ଞ, ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ଯଜ୍ଞ, ଏବଂ ଅଜମୀଢ଼ଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ମଧ୍ୟ ଏହି ଯଜ୍ଞ ସହ ସମ୍ମିଳିତ ହେଉଛି। କୃଷ୍ଣ, ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ପୁତ୍ର, ନିଜେ ଯେଉଁଯେଉଁଠି ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିଥିଲେ, ସେଉଁଠି ଏହି ଯଜ୍ଞ ମଧ୍ୟ ଏକ ଅମୂଲ୍ୟ ଅନୁଷ୍ଠାନ ହେଉଛି। ଏଠାରେ ଯେଉଁମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ ତେଜସ୍ୱୀ ଏବଂ ବିଦ୍ୱାନ୍, ସେମାନେ ଏହି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଛନ୍ତି। ଏମିତି ମହାପୁରୁଷମାନେ କିଏ ଆସିଛନ୍ତି ତାହା ଜଣାଯିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ଦାନ କେବେ ନଷ୍ଟ ହେବ ନାହିଁ। ଦ୍ୱୈପାୟନ ବ୍ୟାସଙ୍କ ସମାନ କୌଣସି ଅଧ୍ୱର୍ୟୁ ନାହାନ୍ତି, ଏହା ମୋର ଦୃଢ଼ ଧାରଣା। ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟମାନେ ପୃଥିବୀରେ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ତାଙ୍କ ନିଜ ନିଜ କର୍ମରେ ଦକ୍ଷ। ଅଗ୍ନିଦେବ, ଯିଏ ବିଶେଷ ତେଜସ୍ୱୀ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଶୁକ୍ର, ହବିର ଭୋକ୍ତା, ଅନ୍ଧକାର ମାର୍ଗରେ ଚଳନ୍ତି, ତାଙ୍କ ତେଜସ୍ୱୀ ଶିର ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ, ସେହି ଅଗ୍ନି ଏହି ଯଜ୍ଞର ହବି ଗ୍ରହଣ କରୁଛନ୍ତି। ଏହି ଜଗତରେ, ରାଜନ୍, ତୁମ ପରି ଜନସମୂହର ରକ୍ଷା କରିବାରେ ଅନ୍ୟ କେହି ନାହିଁ। ତୁମ ଦୃଢ଼ତା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ସଦା ସ୍ଥିର ଅଛି; ତୁମେ ବରୁଣ, ଧର୍ମରାଜା କିମ୍ବା ଯମଙ୍କ ସମାନ। ଯେପରି ଶକ୍ର, ବଜ୍ରଧାରୀ, ଏହି ପୃଥିବୀର ରକ୍ଷକ, ସେପରି ତୁମେ ଲୋକଙ୍କ ରକ୍ଷା କରୁଛ; ମୋ ଦୃଷ୍ଟିରେ ତୁମେ ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏପରି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ରାଜା ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିନାହାନ୍ତି। ତୁମେ ଶକ୍ତିରେ ଖଟ୍ୱାଙ୍ଗ, ନଭାଗ, ଦିଲୀପ, ଯୟାତି ଏବଂ ମନ୍ଧାତାଙ୍କ ସମାନ; ତୁମର ତେଜ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ, ଏବଂ ତୁମେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ନିତିରେ ଶାସନ କରୁଛ। ତୁମେ ଭାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ପରି ନିଜ ଶକ୍ତିକୁ ଗୁପ୍ତ ରଖ, ଵଶିଷ୍ଠଙ୍କ ପରି ତୁମର କ୍ରୋଧ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ, ତୁମର ରାଜ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସମାନ ଏବଂ ତୁମର ତେଜ ନାରାୟଣଙ୍କ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ। ଯମଙ୍କ ପରି ଧର୍ମ ବିଚାର କରିବାରେ ପାରଙ୍ଗତ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପରି ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବସୁମାନଙ୍କ ପରି ଶ୍ରୀର ନିବାସ, ଏବଂ ତୁମେ ଯଜ୍ଞମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ। ଶକ୍ତିରେ ତୁମେ ଦମ୍ଭୋଦ୍ଭବଙ୍କ ସମାନ, ଅସ୍ତ୍ର ଓ ଶସ୍ତ୍ର ଚଳାଇବାରେ ରାମଙ୍କ ସମାନ, ତେଜରେ ଔର୍ବ ଓ ତ୍ରିତଙ୍କ ପରି, ଦୃଶ୍ୟ ହେବାରେ ଭାଗୀରଥଙ୍କ ପରି ଦୁର୍ଲଭ। ଏପରି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବା ପରେ, ରାଜା, ସଭାସଦ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରୀ ସମସ୍ତେ ଖୁସି ହେଲେ। ସେମାନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳମୟ ଚିହ୍ନ ଦେଖି, ରାଜା ଜନମେଜୟ କଥା କହିଲେ। "ଏହି ଶିଶୁ ଯଦ୍ୟପି ବୟସରେ ଛୋଟ, କଥାରେ ପ୍ରବୀଣଙ୍କ ପରି କଥା କହୁଛି। ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଶିଶୁ ଭାବି ନୁହେଁ, ବରଂ ବୃଦ୍ଧ ଭାବି ଦେଖୁଛି। ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଏକ ବର ଦେବାକୁ ଚାହେଁ—ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଦୟାକରି ଏହାକୁ ଉଚିତ ଭାବେ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରନ୍ତୁ।" ଏହି ସମୟରେ, ତକ୍ଷକ ଶୀଘ୍ର ଆସୁଥିବା ବିଷୟ ଉଠିଲା। ରାଜା ଜେଉଁବେଳେ ବର ଦେବାକୁ ଚାହିଲେ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, "ତୁମେ ଇଚ୍ଛିତ ବର ଚୟନ କର।" ଏହାରେ ହୋତା, ମନରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ନ ହୋଇ, କହିଲେ, "ଯେଉଁଠି ଯଜ୍ଞ ଚାଲିଛି, ତକ୍ଷକ ଆସୁନାହାନ୍ତି।" "ଯେପରି ଏହି ଯଜ୍ଞ ମୋ ପାଇଁ ସଫଳ ହେଉ, ଏବଂ ତକ୍ଷକ ଶୀଘ୍ର ଆସିଯାଉ, ସେପରି ସମସ୍ତେ ଉଚ୍ଚଷ୍ଟ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତୁ, କାରଣ ସେ ମୋ ଶତ୍ରୁ।" ଶାସ୍ତ୍ର ଏବଂ ଅଗ୍ନି ଦ୍ୱାରା ଘୋଷିତ, ତକ୍ଷକ ଭୟରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନିବାସରେ ଅଛନ୍ତି। ଏହି ସମୟରେ, ଲାଲ ଚକ୍ଷୁ, ମହାନ ଆତ୍ମା ଏବଂ ପୌରାଣିକ କଥାର ଜ୍ଞାନୀ ଏକ ସାରଥି, ପୂର୍ବରୁ ଯାହା ଜାଣିଥିଲେ, ସେ ରାଜାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ପ୍ରାଚୀନ ପରମ୍ପରାଅନୁସାରେ, ଇନ୍ଦ୍ର ତକ୍ଷକଙ୍କୁ ଏକ ବର ଦେଇଥିଲେ, "ମୋ ସହ ଏଠାରେ ରୁହ, ଅଗ୍ନି ତୁମକୁ ଦଗ୍ଧ କରିପାରିବ ନାହିଁ।" ଏହି ଭୟ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ତକ୍ଷକ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ। ରାଜା ଚିନ୍ତା କଲେ, "ଏହା ଘଟିବ।" ତକ୍ଷକ, ଉପର ଜାମାରେ ଲୁଚିଥିବା, ଭୟରେ ଅସ୍ୱସ୍ଥ ହୋଇଥିଲେ। ଏବେ, ମନ୍ତ୍ରଜ୍ଞ ରାଜା ଅପାର କ୍ରୋଧରେ ତକ୍ଷକଙ୍କ ନାଶ ଚାହିଲେ। "ଯଦି ସେଇ ତକ୍ଷକ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନିବାସରେ ଅଛି, ତେବେ ତାଙ୍କୁ ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ଅଗ୍ନି ଦ୍ୱାରା କ୍ଷିପ୍ତ କରନ୍ତୁ," ରାଜା କହିଲେ। କିନ୍ତୁ ଯେହেতୁ ଜନମେଜୟ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଭାବେ ତକ୍ଷକଙ୍କୁ ନାହାନ୍ତି, ତେଣୁ ହୋତା ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ତକ୍ଷକଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କଲେ। ଯେବେ ହବି ଦିଆଯାଉଥିଲା, ତକ୍ଷକ ପୁରନ୍ଦର (ଇନ୍ଦ୍ର) ସହ ଆକାଶରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ, ଭୟଭୀତ ଅବସ୍ଥାରେ। କିନ୍ତୁ ପୁରନ୍ଦର ଏହି ଯଜ୍ଞ ଦେଖି, ତକ୍ଷକ ସହ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ପରେ ଭୟକ୍ରାନ୍ତ ତକ୍ଷକକୁ ଛାଡ଼ି ନିଜ ନିବାସକୁ ଫେରିଗଲେ। ଇନ୍ଦ୍ର ଚାଲିଯିବା ପରେ, ତକ୍ଷକ ଭୟ ଓ ଅସ୍ମର୍ଷାରେ ଅସହାୟ ହୋଇ, ମନ୍ତ୍ରର ଶକ୍ତିରେ ଅଗ୍ନିଶିଖା ଦିଗରେ ଟାଣାଯିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଏହା ଦେଖି, ଅଧ୍ୱର୍ୟୁମାନେ କହିଲେ, "ଏହି ତକ୍ଷକ ଶୀଘ୍ର ତୁମ ଅଧୀନକୁ ଆସୁଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ଭୟାନକ ଚିତ୍କାର ଶୁଣାଯାଉଛି।" "ନିଶ୍ଚୟ, ସେଇ ସର୍ପ ବଜ୍ରଧାରୀ ଦ୍ୱାରା ତ୍ୟାଗିତ, ଆକାଶରୁ ଛାଡ଼ାଯାଇଛି, ମନ୍ତ୍ରର ଭୟରେ ଅସ୍ଥିର, ଆତ୍ମବିସ୍ମୃତ ଅବସ୍ଥାରେ ଶ୍ୱାସ ନିଅଉଛି।" ଏହି ଯଜ୍ଞ ସଠିକ୍ ଭାବେ ଚାଲିଛି, ଏବେ ରାଜା ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ପ୍ରତି ବର ଦିଅନ୍ତୁ। ରାଜା କହିଲେ, "ଯୁବକ ଏବଂ ଅପାର ରୂପ ଥିବା ତୁମକୁ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ବର ଦେବି; ମନରେ ଯାହା ଚାହୁଁଛ, ଚୟନ କର, ଯଦି ସମ୍ଭବ ମୁଁ ଦେବି।