ସଞ୍ଜୟ, ମୁଁ ଯେତେବେଳେ ଶୁଣିଲି, ଯେ ମୋର ଲୋକମାନେ ବିରାଟ ରାଜ୍ୟରେ ଅଜ୍ଞାତବାସରେ ଥିବା ପାଣ୍ଡବମାନେଙ୍କୁ ବୁଝିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଯେଉଁଠାରେ କୃଷ୍ଣା ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ସହ ଥିଲେ, ସେହିଠୁ ମୋ ଜୟ ଆଶା ଶେଷ ହୋଇଗଲା। ଯେତେବେଳେ ଶୁଣିଲି, ଭୀମସେନ ଯୁଦ୍ଧରେ କିଚକଙ୍କୁ, ସେଉଁଠି ତାଙ୍କର ଶତଭାଇ ସହିତ, ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ପାଇଁ ବଧ କଲେ, ସେଉଁବେଳେ ମୁଁ ଆଶା ରଖିପାରିଲି ନାହିଁ। ଏହିପରେ ଶୁଣିଲି, ମୋର ପ୍ରଧାନ ପୁଅମାନେ ଏକା ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିରାଟ ରାଜ୍ୟରେ ହାରିଗଲେ, ତାହା ସୁନି ମୋ ମନ ଭିତରେ ଜୟ ଆଶା ରହିଲା ନାହିଁ। ପରେ ଶୁଣିଲି, ମତ୍ସ୍ୟ ରାଜା ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ କନ୍ୟା ଉତ୍ତରାକୁ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ପୁଅ ପାଇଁ ଦେଲେ, ଏହି ସମ୍ବାଦ ମୋତେ ଆହୁରି ନିରାଶ କଲା। ଯେତେବେଳେ ଶୁଣିଲି, ଧନ ହାରାଇ, ବନବାସ ଓ ବନ୍ଧୁବନ୍ଧବ ଛାଡ଼ି ଯିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ସାତଟି ଅକ୍ଷୌହିଣୀ ସେନା ଯୋଗାଉଥିଲେ, ମୋ ଆଶା ଅତ୍ୟନ୍ତ କମିଗଲା। ଏହି ସବୁ ଘଟଣା ମଧ୍ୟରେ ଯେତେବେଳେ ଶୁଣିଲି, ମାଧବ ବାସୁଦେବ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ସହ ଦୃଢ଼ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି, ସେଉଁଠି ମୋ ଜୟ ଆଶା ଶେଷ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ନାରଦଙ୍କ ମୁଖରୁ ଶୁଣିଲି, କୃଷ୍ଣ ଓ ଅର୍ଜୁନ ପୁରାତନ ଋଷି ନର ଓ ନାରାୟଣ, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକରେ ମୁଁ ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଥିଲି, ତେଣୁ ମୋ ଭିତରେ ଆଶା ରହିଲା ନାହିଁ। କୃଷ୍ଣ କୁରୁମାନେଙ୍କ ନିକଟକୁ ଶାନ୍ତି ଚାହିଁ ଆସିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ଚେଷ୍ଟା ବ୍ୟର୍ଥ ହେଲା, ତାହା ଶୁଣି ମୁଁ ଆଶା ରଖିପାରିଲି ନାହିଁ। କୃଷ୍ଣ ମନକୁ ସଂଯମ କରି ନିଜେ ଅନେକ ରୂପ ଦେଖାଇଲେ, ଏହି ଅପୂର୍ବ ଘଟଣା ମୋ ଆଶାକୁ ନଷ୍ଟ କଲା। ବାସୁଦେବ ରଥର ଆଗରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ ଯାଉଥିବା, ଏବଂ କୁଣ୍ଟୀ ଦୁଃଖିତ ହୋଇଥିବାବେଳେ କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ବନା ଦେଉଥିବା ଶୁଣି, ମୋ ମନ ଅନ୍ଧକାରିତ ହେଲା। ବାସୁଦେବ ନିତିଶାସ୍ତ୍ର ଦେଉଥିଲେ, ଭୀଷ୍ମ ଓ ଭରଦ୍ୱାଜ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଉଥିଲେ, ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ମୋତେ ଅଧିକ ନିରାଶ କଲା। କର୍ଣ୍ଣ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଆପଣ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା ସମୟରେ ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି ନାହିଁ," ବୋଲି ସେନା ଛାଡ଼ି ଦେଲେ, ସେହିଠାରୁ ମୁଁ ଆଶା ରଖିପାରିଲି ନାହିଁ। ଏହି ସମୟରେ ଶୁଣିଲି, ବାସୁଦେବ, ଅର୍ଜୁନ ଓ ଅପୂର୍ବ ଧନୁଷ୍ୟ ଗାଣ୍ଡୀବ—ଏହି ତିନିବଡ଼ ଶକ୍ତି ଏକାଠି ହୋଇଛନ୍ତି, ତେଣୁ ମୋ ଜୟ ଆଶା ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲା। ଅର୍ଜୁନ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ ରଥରେ ବସିଥିବାବେଳେ କୃଷ୍ଣ ନିଜ ଦେହରେ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଦେଖାଇଥିଲେ, ଏହା ମୋ ମନକୁ ଭୟଭୀତ କଲା। ଭୀଷ୍ମ ଶତଶଃ ରଥକୁ ବିନାଶ କରୁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ କେହି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଲେ ନାହିଁ, ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ମୋ ଆଶାକୁ ଅଧିକ ଦୁର୍ବଳ କଲା। ଭୀଷ୍ମ ନିଜ ମୃତ୍ୟୁ ଧର୍ମାନୁସାରେ ନିଜେ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିଥିଲେ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଖୁସି ହେଉଥିଲେ, ଏହିଠାରେ ମୁଁ ଆଶା ରଖିପାରିଲି ନାହିଁ। ଅତିଶୟ ପରାକ୍ରମୀ ଭୀଷ୍ମ, ଯେଉଁଠି ଶିଖଣ୍ଡି ସାମ୍ନାରେ ରଖି ଅର୍ଜୁନ ତାଙ୍କୁ ବଧ କଲେ, ଏହା ମୋ ମନକୁ ଅଧିକ ଭଙ୍ଗ କଲା। ଭୀଷ୍ମ ବିରାଟ ଶରଶୟ୍ୟାରେ ଶୟାନ ଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ନିଜ ଶିର ତଳେ ଜଳ ଆଣିବାକୁ ଅର୍ଜୁନକୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ, ଏବଂ ଭୂମି ଭେଦି ତାଙ୍କୁ ଜଳ ଦେଲେ, ଏହା ଶୁଣି ମୋ ଆଶା ଆଉ ରହିଲା ନାହିଁ। ଯେତେବେଳେ ଶୁଣିଲି, ଶୁକ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ପକ୍ଷରେ ଥିଲେ, ଆମ ପକ୍ଷରେ ଦୁର୍ନିମିତ୍ତ ଲାଗି ଥିଲା, ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ମୋ ମନକୁ ଅନ୍ଧକାର କଲା। ଦ୍ରୋଣ ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ଚଳାଇଲେ, କିନ୍ତୁ ପ୍ରଧାନ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଅକ୍ଷତ ରହିଲେ, ଏହା ମୋ ଆଶାକୁ ନଷ୍ଟ କଲା। ଆମ ସେନାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସଂଶପ୍ତକମାନେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିନାଶ ହେଲେ, ଏହି ଖବର ସୁନି ମୁଁ ଆଶା ରଖିପାରିଲି ନାହିଁ। ଭରଦ୍ୱାଜପୁତ୍ର ଦ୍ରୋଣ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ ଅଭେଦ୍ୟ ବ୍ୟୁହ ଏକା ଅଭିମନ୍ୟୁ ଭେଦିଦେଲେ, ଏହା ମୋ ମନକୁ ଅଧିକ ଭୟଭୀତ କଲା। ସମସ୍ତ ମହାରଥୀ ଅଭିମନ୍ୟୁଙ୍କୁ ଘେରି ମାରି ଖୁସି ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ପାର୍ଥ କୁହାଯିବା ଅର୍ଥାତ୍ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଜୟ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ। ଅଭିମନ୍ୟୁ ବଧ ପରେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ରମାନେ ମିଥ୍ୟା ଅନନ୍ଦ କଲେ ଓ ଅର୍ଜୁନ ସିନ୍ଧୁରାଜାଙ୍କୁ ଶପଥ ଦେଲେ, ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ମୋ ଆଶାକୁ ଅନ୍ତ କଲା। ଅର୍ଜୁନ ଶପଥ ପୂରଣ କରି ସିନ୍ଧୁରାଜାଙ୍କୁ ଶତ୍ରୁ ମଧ୍ୟରେ ବଧ କଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ଅଶ୍ୱ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ ଯିବା ପରେ ତାଙ୍କୁ ଅରାମ ଦେଇ ପୁଣି ବାସୁଦେବ ସହ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଯାଇଥିଲେ, ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ମୋ ଆଶାକୁ ଅଧିକ କମାଇଦେଲା। ଏକା ପାଣ୍ଡବ ତାଙ୍କ ରଥ, ତାଙ୍କ ଅଶ୍ୱ ଓ ଧୁର୍ବା ଭାଙ୍ଗିଯିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ରୋକିଲେ, ଏହି ଶକ୍ତି ଦେଖି ମୁଁ ଆଶା ରଖିପାରିଲି ନାହିଁ। ଯୁୟୁଧାନ ତାଙ୍କ ରାଜା ହାତୀ ସେନା ସହ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ବ୍ୟୁହ ଭେଦିଲେ, ଦୁଇ କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ପଛ ପଛ ଗଲେ, ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ମୋ ମନକୁ ଅଧିକ ଭୟଭୀତ କଲା। କର୍ଣ୍ଣ, ଭୀମଙ୍କୁ କଠିନ ଶବ୍ଦରେ ଉପାଲମ୍ବ କରି, ଧନୁଷ୍ୟର ଶିରା ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ କରି, ତାଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁ ଦେଉନଥିବା ଶୁଣି, ମୋ ଆଶା ଅଧିକ କମିଗଲା। ଦ୍ରୋଣ, କୃତବର୍ମା, କୃପ, କର୍ଣ୍ଣ, ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ର ଓ ମଦ୍ରରାଜା ଏମିତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ସିନ୍ଧୁରାଜାଙ୍କ ବଧ ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ମୋ ଆଶାକୁ ନଷ୍ଟ କଲା। ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତି ଘଟୋତ୍କଚଙ୍କୁ ମାଧବ ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟୟ ହୋଇଗଲା, ଏହା ମୋ ଆଶାକୁ ଶେଷ କଲା। କର୍ଣ୍ଣ ଓ ଘଟୋତ୍କଚ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ହେଉଥିବାବେଳେ, କର୍ଣ୍ଣ ଏହି ଶକ୍ତି ପ୍ରୟୋଗ କଲେ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସବ୍ୟସାଚୀଙ୍କୁ ମାରାଯାଇପାରିଥାନ୍ତା, ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ମୋ ଜୟ ଆଶାକୁ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ କଲା। ଦ୍ରୋଣ ଏକା ଅବସ୍ଥାରେ, ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ତାଙ୍କୁ ଧର୍ମ ଉଲ୍ଲଂଘନ କରି ରଥରେ ମାରିଦେଲେ, ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ମୋ ଆଶାକୁ ଅଧିକ ଅନ୍ଧକାର କଲା। ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ର ଓ ମାଦ୍ରୀପୁତ୍ର ନକୁଳ ଏକାଏକା ରଥଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ, ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ମୋ ଆଶାକୁ ଅଧିକ କମାଇଦେଲା। ଦ୍ରୋଣ ବଧ ପରେ ତାଙ୍କ ପୁଅ ନାରାୟଣାସ୍ତ୍ର ପ୍ରୟୋଗ କଲେ, କିନ୍ତୁ ପାଣ୍ଡବମାନେ ନଷ୍ଟ ହେଲେ ନାହିଁ, ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ମୋ ଆଶାକୁ ଶେଷ କଲା।